Суал-жаваб

Суал-жаваб

БучIиссарив жаназалул чак буван хьхьичI жаназа дакъанура. Жул шяравусса мизитраву мукунсса чак бувай гьарца нюжмар кьини. Мунин шариаьтраву цукунсса хIучча буссар?

Имам Аль-Бухарил ва Муслимлул хIадисирттал луттирдавусса хIадисраву бувсун бур Эфиопиянал паччахI Наджаши ивкIусса хавар баяйхту МухIаммад Идавсил ﷺ бувшиву ганаха жаназалул чак. Ва хIадис гьануну лавсун, шафии-мазгьабрал аьлимтурал хIукму бувну бур мукунсса чак буван ихтияр душиву. Хаснува имам Нававил «Аль-Мажмуъ» тIисса луттираву чивчуну бур: «Жул хIукму – шагьрулуву дакъасса жаназалуха чак буван бучIишиву. Мунинсса хIуччагу – Идавсил ﷺ Наджашинаха жаназалул чак бувшиву бусласисса мяълумсса хIадис».

 

 

Лякьа лувну уттубивхьуну шанан къабучIиссар тIий бавссар. Буссарив диндалуву мукунсса хIукму?

Яиш аль-Гъифарил бувсун бур: «На уссияв мизитраву лякьа лувну шанай. Ца инсаннал ттуйн ччан лаянгу бувну увкуна: «Аллагьнан ﷻ сси бизайссар лякьа лувну утту бишайминнайн». На га инсаннах урувгссияв, га ия МухIаммад Идавс ﷺ». (Абу Давуд).

Абу-Зарр аль-Гъифарил бувсмур хIадисраву увкуну бур: «Мукун шанан бикIайссар Дужжагьрал агьали» (Ибну Мажагь).

Абу Гьурайрал бувсун бур: «Идавсин лякьа лувну уттуивхьусса инсан ккавккукун, ганал увкуна: «Аллагьнан ﷻ къаххирассар лякьа лувну утту бишайми».

Вай хIадисирттава аьлимтурал хIукму бувну бур лякьлуй утту бивхьуну шанашаву къахъиншиву (карагьат).

МухIаммад Идавсил ﷺ сунналийн бувну, урчIамур чулий утту бишаву хъинссар.

 

 

 

БивкIу буччаву махъун бутан бучIиссарив, архсса кIанттава гъансса инсан учIаннин?

МухIаммад Идавсил ﷺ сунналийн бувну, бивкIу шайкун анаварну бувччуну хъинссар. Абу Гьурайрал бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ увкумур: «ИвкIума гьаттаву ишин анавар буккияра, цанчирча, га салихIсса ивкIхьурча зу ганан хъинбала буллалиссару; бунагькар ивкIухьурча, зула дарвачирттая гьиву ликкан дуллалиссару» (аль-Бухари, Муслим).

 

 

 

КIяла хьусса чIарардайн ранг щун бучIиссарив?

Машгьрусса аьлимчу МухIаммад Шигьабуддин ар-Рамлил «Нигьаятуль-МухIтаж» тIисса луттираву чивчуну бур: «КIяласса чIарарду ятIул ягу хъахъи даву хъинссар. ЛухIисса ранг щун къабучIиссар (хIарамссар), так дяъвилий (джигьдарай) личIаннин».

Имам Нававил «Равзату-ТIалибин» тIисса луттираву чивчуну бур: «Щар къавхьусса хъамитайпалун кIиз лухIи буван къабучIиссар. Щар хьумунин ласнал ихтияр дулурча бучIиссар лухIи буван».

 

 

 

МухIаммад Идавсил ﷺ Кьиямасса кьини цала умматиннахлу шафааьт бувантIиссар тIар. Идавс ﷺ акъасса цаймигу халкь бикIантIиссарив шафааьтран ихтияр дусса?

БикIантIиссар мукунсса инсантал. Тамансса хIадисирттал жухьва буслай бур идавстал шагьидтал ва аьлимтал шафааьт буллалиминнавух бикIантIишиву.

Абу Давудлуясса хIадисраву тIий бур: «Шагьиднахьхьун ихтияр дулунтIиссар цала кулпатравасса (тухумравасса) арулцIала инсаннахлу уккан (шафааьт буван)».

Оьсман бин Аьффаннул бувсун бур МухIаммад Идавсил махъру: «Кьиямасса кьини шафааьт бувансса ихтияр дулунтIиссар шанмайва инсантурахьхьун: идавстал, аьлимтал ва шагьидтал» (Ибн Мажагь).

Жабирдул бувсун бур укунсса хIадис: «Кьуръан дакIнихгу лавхьхьуну, ганиву тIимунийну, хIалал-хIарам личIи дуллай оьрму бутлай ивкIманахьхьун ихтияр дулунтIиссар цала кулпатравасса ацIа инсаннаха шафааьт буван» («Шуаьбуль-Иман», Аль-Байгьакьи)

Оьсманнул бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «Кьиямасса кьини шафааьт буван ихтияр дуллуминнавух бикIантIиссар идавстал, шагьидтал ва муаззинтал (будунтал). («Муснад», Аль-Баззар).

Абу Муса аль-Ашаьрил бувсун бур Идавсил ﷺ увкумур: «ХIаж бувманахьхьун ихтияр дулунтIиссар цала тухумравасса 400 инсаннаха шафааьт буван, мунал бунагьругу багъишла битантIиссар, дахьа ниттил увсса куна (марцI увантIиссар)» («Муснад», Аль-Баззар).

 

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


ЛирчIсса зумарду

Гьарца бусурманчунан кIулну бикIан аьркинссар хъирив лахъан дуллалисса эбадатгу, чIумуй дурмургу ца даражалий къадикIайшиву. Мунияту учайссар жагьилну унува дурмур хъинссар, хъунав хьукун дурмунияр, куну.   Мунин бувну, зумарду цила чIу-мал дургьуну щаллу дуван хIарачат бан аьркинссар....


Напсилул хасиятру

Напсилул хасиятруЦала напсилух вичIи дирхьуну, оьбаларду буллан махъаллил акъасса инсаннан хасъсса хасиятру дур къуллугърах къанихшиву ва мудан цува цайминнаяр лавайну икIан ччишиву. Мукунсса инсаннан, мудан хьхьичIун личлай, цайми инсантал цала буюрду биттур буллали буллай, цахва мюхтаж буллан...


ЧIун ва иман

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIабтал бавтIсса кIанттавату ппив къашайва тIар сура «аль-Аьср» къабувккуну. Ва бур Кьуръандалул ца яла кутIамур сура, цинугу шанма аят бусса. Ванил цалчинмур аятраву Заннал увкуну бур (мяъна): «Хъа буллай ура ахттакьун чIумуйн».   Аллагьу...


ЗанначIан гьаз дурсса кару

Цала дянивсса икьралдайн, кIулминнайн, соцсетирдайн чул бишлай аьдат хьусса халкьуннал дянив жунна чIявуну хъама дитай ца агьамсса низам: халкьуннайн букканнин цал Аллагьнайн ﷻ лабизан, дуаь дуван.   Ва укунмасса маслихIат бакъарча, бусурманчунал гьанусса мухIлухIин хъанахъиссар,...


ХIабибнал ﷺ дуниял кьадитаврил бусала

Ца хавар бусанда, вичIи дишара Кьуръан-хIадис бувсун къабувчIайминнан, Аьжам шеъри бувну ХIабиб ﷺ кIицI анда Цал шафааьт жунма бияйрив ккаккан. Муъжизатру буслай гъалгъа буварча, КIивагу иттату макь экьи лагай, Цув кIицI лагаврийну ихтилат барча, Вай кьянкьасса дакIру кIукIлу хьун...