Мадиналив ясустал бувгьусса куц

Мадиналив ясустал бувгьусса куц

Исламрал тарихраву чансса къавхьуссар бусурманнан ясустуращал, кьюлтIсса душмантуращал хьуна бакьин багьсса. Мукунсса душмантуралли халифтал Оьмар , Оьсман ва Аьли ливтIусса. Мукун бусурманнавух хIала хьусса ясустал Исламрал хIукумат тIутIайх дирчусса чIумалгу бивкIссар, цIанагу буссар.

Аммарив салихIсса султан Нуруддин Занкил заманнай хьуссар дунияллул тарихраву тачIав къавхьусса иш. Мукунсса затру жунма так кинордаву ккаккан бюхъай.

Зангид тIисса хIукуматрал гьану бивхьусса Нуруддин Занки ца хьхьуну шанай унува аьжаивсса макI ккарккун чантI куну ур: ганачIан МухIаммад Идавс ﷺ увкIун, бакIрай чаннасса чIара дусса кIия инсаннайн ишара дурну, увкуну бур: «На ххассал ува! На вайнная ххассал ува!». Цахханнарал хьуну чантI увкусса Нуруддин ивзун, чаклингу ивссуну, чакгу бувну утту ивхьуну ур, амма га макI цIунилгу тикрал хьуну дур. Шамулчингу гукуннасса макI ккаккайхту, Нуруддиннул учIан увну ур цала вазир Жамалуддин Мусили, бувсун бур цала макI. Жамалуддин ивкIун ур салихIсса, аькьлукарсса инсан. Ганан бувчIуну бур гукунсса макI къулагъас къадурну дитан къабучIишиву. «ЩихьчIавгу мабусавча, мугьлат бакъа Мадиналив насу!», – увкуну бур Нуруддиннухь.

КIюрххилнин султан ва вазир агьамсса аьрххилийн хIадур хъанай бивкIун бур. Мадиналив бивукун, вазирнал баян бувну бур халкьуннан: «Султан увкIунни ИдавсичIан ﷺ зиярат буван, цащалла чIярусса арцугу ларсун. Шагьрулийсса циняв инсантурал сияхI хIадур дувара, цадакьа бачIиншиврул!»

СияхI хIадур дурукун, халкь бавчуну бур НуруддиннучIан цанмасса цадакьалул бутIа ласун. Султан гьарца инсаннах хIисав ларсун уруглай ивкIу ур, амма макIра ккавкминнаха лавхьхьусса цучIав къаккавккун ур. «Циняв бувкIрив, ливчIрив ттигу цу-унугу?» – цIувххуну бур вазирнал. «Магъриблия бувкIсса кIия авадансса адимина ливчIунни. Амма тайннал щиятучIав цадакьа кьамул къабувай, ялунгума, ка тIиртIуну гьарцаннан кумаг буллай бур!» – куну бур шагьрулул хъунаманал. Амру бувну бур бучIан бувара, куну. Нуруддин цIухлан ивкIун ур: «Зу цару, шиккун ци мурадрай бувкIру?», – тIий. «Жу Магъриблия зияратрай бувкIру, Идавсил ﷺ мизитрал чIарав лаякъатта бувгьуну бавцIуру» – кьянкьану куну бур гайннал. Мадиналул халкьуннал гайнная циксса цIарду дулларчагу, султан вих уван къабювхъуну бур. Амру бувну бур гай яхъанахъисса къатта ккаккан бувара куну.

Султан Нуруддин цува увххун цIухла бихьлан ивкIун ур. Щяв бувтсса халичалул ца мурцIу гьаз бувайхту, аьрщарал лултту бивхсса ххуллу лявкъуну бур.

Ясустурангу мукIру хьун багьну бур. Бувсун бур цивппа Идавсил ﷺ чурх бацин гьан бувсса хачпарас диндалул инсантал бушиву. Му даву щаллу дуван гайннахьхьун хъинну чIярусса арцу-мусигу дуллуну диркIун дур. Ялагу гайннал бувсун бур аьрщарал лултту Идавсил ﷺ гьаттачIан хъинну гъан хьусса чIумал ссавруннай къув-аьсгу увкуну, аьрщи сукку хьуну, цивппа нигьа бувсун, махъунмай ливхъшиву. Му ишгу хьуну бур Нуруддин Занки Мадиналив учIансса хьхьуну.

Гай кIиягу диверсант аьщун бивзссар. Мунияр махъ Равзалул (Идавсил ﷺ гьав дусса кIанттул) лагма хъунтIа дурккун, гивун чIутIи дуртIуссар, аьрщи дирххун гивун буххан къахьуншиврул.

Мурад ХIайдарбагов

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Нуххуву дурсса дуаь

Ибну Оьмардул бувсун бур цанма МухIаммад Идавсия ﷺ бавсса хIадис (бусала): – Ца чIумал зуяр ччяни ялапар хъанай бивкIсса шама инсан аьрххилийн бувккун бур. Най бивну бур ца нуххучIан. Хьхьу дутан пикри хьуну, гивун бувххун бур. Му чIумал гужсса гъарал ларчIун, ххяллуя хъунмасса кьун багьну,...


Мюнпатсса дуаьрду

КIюрххил ва гьанттайнмай хъама мабитав буккин: – «Аятуль-Курси́» – Сура «Аль-Ихляс» (3-ва) – Сура «Аль-Фалякь» (3-ва) – Сура «Ан-Нас» (3-ва) – Дуаь   – Убайлул цIувххуну бур (жиндалухь): «Жу зуяту...


Яла хъинмур хъус...

34-мур бакI   Халкь хъинмунийн гьуз учин баву ва бунагьмуния буруччаву   Хъинмунийн кIункIу баву ва бунагьмуния буруччаву – хъинбаларду буллан буюр баву ва оьбала баврий къадагъа дишаву хъанахъиссар. Ибну Аьббаслул бувсун бур цала цIувххуну бивкIшиву МухIаммад Идавсихь ﷺ:...


БахIулул ва янил шаврил лишанну

Кьуръан ккалай инсантал хъин бувайминнал бусаврин бувну, хIакьинусса кьини халкьуннаву хъинну ишла хьуну бур бахIурду баву ва янил шаву. Ми иширттал хIакъираву инсантуран чIявучин тIайласса кIулшигу къадикIай. Мунияту, ва макьалалуву кIицI лаганну бахIу бувсса ягу янил хьусса инсан цукунсса...


Заннал неъмат

Гьарца кьини инсан хьуна акьлай ур микробирттащал. Гайннуву чансса бакъар цIуцIавуртту, азарду сукку дувайссагу. Мукунсса микроорганизмардащал талан Аллагь Тааьланал ляхъан дурну, инсаннал чурххаву дирхьуну дур иммунитет.   Ттизаманнул хъиривлаявурттайн бувну, дунияллийсса халкьуннава...