Мадиналив ясустал бувгьусса куц

Мадиналив ясустал бувгьусса куц

Исламрал тарихраву чансса къавхьуссар бусурманнан ясустуращал, кьюлтIсса душмантуращал хьуна бакьин багьсса. Мукунсса душмантуралли халифтал Оьмар , Оьсман ва Аьли ливтIусса. Мукун бусурманнавух хIала хьусса ясустал Исламрал хIукумат тIутIайх дирчусса чIумалгу бивкIссар, цIанагу буссар.

Аммарив салихIсса султан Нуруддин Занкил заманнай хьуссар дунияллул тарихраву тачIав къавхьусса иш. Мукунсса затру жунма так кинордаву ккаккан бюхъай.

Зангид тIисса хIукуматрал гьану бивхьусса Нуруддин Занки ца хьхьуну шанай унува аьжаивсса макI ккарккун чантI куну ур: ганачIан МухIаммад Идавс ﷺ увкIун, бакIрай чаннасса чIара дусса кIия инсаннайн ишара дурну, увкуну бур: «На ххассал ува! На вайнная ххассал ува!». Цахханнарал хьуну чантI увкусса Нуруддин ивзун, чаклингу ивссуну, чакгу бувну утту ивхьуну ур, амма га макI цIунилгу тикрал хьуну дур. Шамулчингу гукуннасса макI ккаккайхту, Нуруддиннул учIан увну ур цала вазир Жамалуддин Мусили, бувсун бур цала макI. Жамалуддин ивкIун ур салихIсса, аькьлукарсса инсан. Ганан бувчIуну бур гукунсса макI къулагъас къадурну дитан къабучIишиву. «ЩихьчIавгу мабусавча, мугьлат бакъа Мадиналив насу!», – увкуну бур Нуруддиннухь.

КIюрххилнин султан ва вазир агьамсса аьрххилийн хIадур хъанай бивкIун бур. Мадиналив бивукун, вазирнал баян бувну бур халкьуннан: «Султан увкIунни ИдавсичIан ﷺ зиярат буван, цащалла чIярусса арцугу ларсун. Шагьрулийсса циняв инсантурал сияхI хIадур дувара, цадакьа бачIиншиврул!»

СияхI хIадур дурукун, халкь бавчуну бур НуруддиннучIан цанмасса цадакьалул бутIа ласун. Султан гьарца инсаннах хIисав ларсун уруглай ивкIу ур, амма макIра ккавкминнаха лавхьхьусса цучIав къаккавккун ур. «Циняв бувкIрив, ливчIрив ттигу цу-унугу?» – цIувххуну бур вазирнал. «Магъриблия бувкIсса кIия авадансса адимина ливчIунни. Амма тайннал щиятучIав цадакьа кьамул къабувай, ялунгума, ка тIиртIуну гьарцаннан кумаг буллай бур!» – куну бур шагьрулул хъунаманал. Амру бувну бур бучIан бувара, куну. Нуруддин цIухлан ивкIун ур: «Зу цару, шиккун ци мурадрай бувкIру?», – тIий. «Жу Магъриблия зияратрай бувкIру, Идавсил ﷺ мизитрал чIарав лаякъатта бувгьуну бавцIуру» – кьянкьану куну бур гайннал. Мадиналул халкьуннал гайнная циксса цIарду дулларчагу, султан вих уван къабювхъуну бур. Амру бувну бур гай яхъанахъисса къатта ккаккан бувара куну.

Султан Нуруддин цува увххун цIухла бихьлан ивкIун ур. Щяв бувтсса халичалул ца мурцIу гьаз бувайхту, аьрщарал лултту бивхсса ххуллу лявкъуну бур.

Ясустурангу мукIру хьун багьну бур. Бувсун бур цивппа Идавсил ﷺ чурх бацин гьан бувсса хачпарас диндалул инсантал бушиву. Му даву щаллу дуван гайннахьхьун хъинну чIярусса арцу-мусигу дуллуну диркIун дур. Ялагу гайннал бувсун бур аьрщарал лултту Идавсил ﷺ гьаттачIан хъинну гъан хьусса чIумал ссавруннай къув-аьсгу увкуну, аьрщи сукку хьуну, цивппа нигьа бувсун, махъунмай ливхъшиву. Му ишгу хьуну бур Нуруддин Занки Мадиналив учIансса хьхьуну.

Гай кIиягу диверсант аьщун бивзссар. Мунияр махъ Равзалул (Идавсил ﷺ гьав дусса кIанттул) лагма хъунтIа дурккун, гивун чIутIи дуртIуссар, аьрщи дирххун гивун буххан къахьуншиврул.

Мурад ХIайдарбагов

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


«Шанма бутIул ца бутIа»

Кьуръандалувусса ца яла бюхттулмур сура хъанай бур «Аль-Ихлас» («Кьулгьу»). Ва суралул хIакъираву жучIанма бивну бур тамансса Идавсил ﷺ хIадисру.   Шанма бутIул ца бутIа Абу Саид аль-Худрил бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ цалва асхIабтурахь цIувххушиву: «Ца...


ДакIурдийн сси бутаймур

Дунияллул, оьрмулул иширттахух, давурттахух лавгсса жунма чIявучин хIисав къашай Аллагьная ﷻ арх буллаллисса, жула дакIру вивату канакисса хасиятру. Мукунминнувасса ххюнния шикку чичинну.   Дукра чIяру даву Лякьазарашиву – инсаннал биялалул заэвшивур. Лякьа дурччусса чIумал дакI...


Шанма хIакь

Идавсил ﷺ хьхьичIунсса асхIабтал Салман аль-Фариси ва Абу Ад-Дарда цIакьсса дустал бивкIун бур. Гайннал дянив дусшиву, уссушиву дацIан дурну диркIссар МухIаммад Идавсил ﷺ.   Ца кьини Салман увкIун ур Абу Ад-ДардачIан хъамалу. Ганан хIисав хьуну бур хъинну мискинсса къуш ва цихара къулагъас...


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...


ХIурмат бушиву – Заннайн мютIишивур

Аллагьнайн ﷻ икрам-эбадат дуваву къуртал къашайссар так ца чак баврийну, зума дугьаврийну, Кьуръан буккаврийну ягу зикрирду буллалаврийну. Аллагьнайн ﷻ эбадат дуваву – му хъанахъиссар инсаннал оьрмулуву буллалисса, хъанахъисса цимурца ишру Аллагьнайн мютIину баву. Дукра дукаву бикIу,...