ЧIун ва иман
МухIаммад Идавсил ﷺ асхIабтал бавтIсса кIанттавату ппив къашайва тIар сура «аль-Аьср» къабувккуну. Ва бур Кьуръандалул ца яла кутIамур сура, цинугу шанма аят бусса. Ванил цалчинмур аятраву Заннал увкуну бур (мяъна): «Хъа буллай ура ахттакьун чIумуйн».
Аллагьу Тааьланал чIумуйн, заманалийн хъа бувну бур. ЧIун – инсаннал оьрмулул дуцинни. Аллагьнал ﷻ ляхъан дурсса гьарзадрайн чIумул асар бияйссар: дайдихьулия дайлитIулийн наниссар. Гьарца задрал: рухI дуссаннулгу, дакъассаннулгу цинна ккаккан дурсса дазу, мутта буссар. ХIасан аль-Басринал увкуссар: «Инсан сакин увну уссар гьантрая. Гьантта лавгукун, вил бутIа лагайссар». ХIадисраву увкуну бур: «КIива неъмат буссар чIявуминнал кьимат къабувайсса: оьннасса чIун ва чурххал цIуллушиву».
Гьарца лахIзалул инсан гъан уллалиссар ахирданучIан. Мунияту, ва дунияллийсса яла агьаммур хъус хъанай дур жула чIун. ЧIун наниссаксса жува гъан хъанахъиссару ва дунияллия лавгун ахиратравун буххавричIан. БивкIулия махъ ялун биянтIимунийн мяйжаннугу багьайсса куццуй дакI дарцIуну вихну бивкIсания, хьхьувай шанувагу къабиянссия. Жунма кIулли бивкIу ялун биянтIишиву, амма му лахIзалул буниялашиву вив къаласару. Оьрмугу, бивкIугу Аллагьу Тааьланал ляхъан бувссар. Мунил хIакъираву Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «…(Аллагь) бивкIу ва оьрму ляхъан бувмари, зул хIал ххал бувну, цуманал давуртту хъинсса шайрив ккаккан» (сура «аль-Мульк», аят 2). Ва аятраву Аллагьнал ﷻ кIицI лавгун бур хьхьичI бивкIу, хъирив оьрму. Ва иширалгу бивкIулул агьамшиврий чIурчIав дуллалиссар. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуну бур: «Валлагьи, ва дунияллул хъирив Алжан ва Дужжагь бакъа цамур ликказан бакъассар» («Джамиу-ссагъир»). Алжаннул ва Дужжагьрал дянивсса кIану язи бугьан щищачIав къахьунтIиссар. БивкIулул агьамшиву бувчIаву гьарца инсаннал личIи-личIисса дикIай, имандалул цIакьшиврул даражалийн бувну.
Ялув кIицI лавгсса суралуву Аллагьу Тааьланал чIумул агьамшиврий чIурчIав дуллай хъа бувну бур. Хъиривмур аятраву увкуну бур (мяъна): «ХIакьну, инсан зарал бивмари». Инсантал бур кIива журалий цала чIун харж дувайсса: цавай буссар кайп бан, дукан, хIачIан, тамаша буллан, оьрмулия бюхъаймур ласун хIарачат буллай, цанма Заннал итабавкьусса мутталул кьимат къакIулну. Мукунсса инсан хIайвартраха лавхьхьуссар. Вайми тIурча буссар оьрмулул кьимат кIулсса, дачIра чIун гьан къадиртун, махъва-махъсса гьантта ливчIсса кунма, бивкIу хар-хавар бакъа бучIан бюхъайшиву кIулну. «Аль-Аьср» суралуву гихунмай увкуну бур: «…ХIакьну, инсан зарал бивмари, так иман дирхьуну, хъинсса аьмаллу буллай, куннал ку хъинмунийн ва ссавурданийн тIайла буллай бивкIми личIаннин».
Аллагьнал кумаг баннав!