Гъухъаллал МухIаммад-афанди

Гъухъаллал МухIаммад-афанди

Гъухъаллал МухIаммад-афанди

Уттигъанну Кудалиясса МухIаммадлул арснал Рамазаннул шаппасса библиотекалуву лявкъуну бур тарихран агьамшиву хъуннасса чагъар.

 

Ваний чивчумур таржума бувунни «Тарихрал къапурду» («Врата истории») тIисса ккурандалул каялувчи Мурадуллагь Дадаевлул.

«Ва хъанахъиссар ижазалул (щейхшиву дуллансса измулул) чагъар, муршид Жамалуттиннул цала мурид МухIаммад Гъухъалинахьхьун буллусса.

На ттула салихIсса, муваффакьсса (гьунар, бажар бусса) арс МухIаммадлун, цал хIал Аллагьнал авур баннав, зикрилул талкьин ва таважжугь дуллансса ва инсантал Накьшубанди тIарикьатрал ххуллийн тIайла буллансса ихтияр дулав, силсилалувусса сайидтуращал мушаварагу бувну, шариаьтрайсса истихарагу дурну. СалихIсса инсантурал ххуллий кьянкьану ацIан ччиманал ванащал дусшиву дувача, элму ласун ччимагу ванал чIарату арх машарача. МухIаммадлулгу хIарачат бувача гьарца ишираву шариаьтрал ххуллу бувгьуну ачин, Аллагьная нигьа увсун икIуча. Инкаршиву дуллалимигу Аллагь Тааьланайн кьабитича.

Нагу пакьирсса Жамалуддин аль-Гъумукьи. Гьижралул 1271-мур шинал Шавваль барз».

ЧIарадиял Багинуб шяравасса щейх Шуаьйб-афандинал «ТIабакьат» тIисса луттираву чивчуну бур Гьухъаллал МухIаммад-афандиная: «Бюхттулсса имам, камилсса муршид МухIаммад-афанди аль-Гьухъали. Гьухъал тIисса шяравалу дуссар Гъази-Гъумучиял шагьрулул лувмур чулух. Га ивкIссар Имам Шамиллул хIукуматрайсса шагьрурдайх ва шяраваллавух занай, гиккусса халкьуннахь насихIатру буслалисса ва цахьва бувсса насихIатгу кьамул бувайсса инсан. Аьраб мазрал ва циняр элмурдал аьлимчунугу, тIарикьатрал ххуллу камил буллалиманугу ивкIссар. Цалва щалва оьрму гьан бувссар цалва нафс тарбия буллай, мютIи буллай. Имамтурал заманнай щейх Жамалуттинущал архIал МухIаммад-афанди ивзссар Имаматравун».

Ва луттираву бувсун бур щейх МухIаммад-афандинаясса хавар. «МухIаммад-афандинал щарсса диркIун дур Ссугъращатусса. Ца чIумал щейхнал ганихь бувсун бур цува мукьцIалва гьантлийсса халватравун уххан (цувалу Заннайн эбадат дуллай ацIан) пикри хьуну ушиву, гивун ухханнин чансса лачIа машан ласун ччай ушиву. Щарссанил увкуну бур: «На вин бахханна лачIа, цамур кIанттавату маласав», – куну. Щейхнал ганичIатIу ца къурушран машан лавсун бур цанма халватраву луртIанну дувансса чан-кьансса къама. Щарссанилгу лачIа гьаяннин ххуйну кьакьан баншиврул бургъилу бивхьуну бур. Кьакьангу бувну, бувсун бур лачIа хIадурну бушиву. УвкIун ур МухIаммад-афанди лачIа ласун, амма гайннухгу урувгун увкуну бур: «Вай лачIа ттун букан къабучIиссар». «Циванни къабучIисса?» – махIаттал хьуну дур щарсса. «ЛачIа кьакьан бивчусса чIумал вайннух чак къабувайсса хъамитайпалул я бурувгун бур», – куну бур щейхнал, – «Ттун къабучIиссар чак къабувайманал я багьсса зад дукан. Вай лачIа винма бити ттуясса ссайгъатну», – куну. Яла МухIаммад-афанди увххун ур халватраву дукансса цичIаргу къаларсун, цала дуснащал Юсуф аль-Хана́вищал. Гиву бунува гайннан кIул хьуну бур генерал Воронцов чIявусса аьралуннащал Имам Шамиллуйн ххяххан Дарго шяравун най ур тIисса. Му хавар бавукун, халватгу бяличIан бувну, кIиягу Дарголийн лавгун бур имамнал чIарав бацIан».

Шуаьйб-афандинал луттираву бур цамургу аьжаивсса хавар. «Ва иш хьуннин мукьра шинал хьхьичI на хьуна авкьуссияв Ссугъращату арх дакъасса Шитлиб тIисса шяраватусса Шамхал-Дибирдущал. Га жущал дусшиву дусса инсан унугу, щейх Жамалуттиннул изну буллусса щейхтурачIан къаучIайва. На ганахь цIувххуссия: «Ина вила нафс мютIи буван, диндалул ххуллу цIакьну бугьан хIарачат бусса инсан урахха, зула чIаравсса АьбдурахIман СугъуричIан циван къалагара?» – куну. Ганал увкуна: «Ттул арс, ттул щейх ва ттул усттаз, мунин багьанану хьуссар ца махIатталсса иш. На хIадурну уссияв Ссугърахьхьун усттазначIан гьан, га иш къавхьуссания. Дагъусттаннал ва Чачаннал Имам ШамиллучIан лавгсса чIумал, ганал чIарав ттун лявкъуна кьутIбул-иршад (циняв щейхтурал щейх) Гъази-Гъумучиял Жамалуттин-афанди. Имам Шамиллул къатлувун бавтIун бия чIявусса агьали – сий дусса аьлимтал, махъ нанисса инсантал. Яла гиккун архсса щархъавату бувкIуна щейх Жамалуттиннул муридтал. Щейх Жамалуттиннул гайннахь увкуна: «Ттул арсрув, ттул уссурвал. ЗучIату ттучIансса ххуллул манзил лахъи хьуну бур, жулва дянив тамансса зунттурду бур. Мунияту ттун маслихIатну чIалай бур зу ттиния махъ зучIанма гъансса кIия щейхначIан занарча. Мигу – Арчиблиясса Мамма-Дибир ва Гьухъалиясса МухIаммад. Зун гайнначIа лякъинтIиссар ттучIа лякъаймур. Ттуйн мютIи хьун ччима гайннайн мютIи хьувча, на ххираманан гайгу ххира шича. Гай кIинналагу ххуллу бувгьуминнан гайнначIа лякъинтIиссар Абуязид БастамичIа ва Жунайдул БагъдадичIа лякъин бюхъаймур (тIарикьатрал элму)» – увкуну бур щейх Жамалуттиннул.

Гьухъаллал МухIаммад-афандинал гихунмайсса оьрмулия балжину кIулну бакъар. 1861-ку шинал щейх Жамалуттин ХIажлив авчусса чIумал, ганащал бувкIсса вихшаласса ряхва тухумрал инсантуравух МухIаммад-афандигу ивкIун ур. Туркнал Карс тIисса шагьрулийн бивукун, щейх Жамалуттин хъинну къашай хьуну, махъунай Стамбуллайн зана ивкIун ур. Цала усттаз хъин хьуннин Стамбуллайгу авцIуну, МухIаммад-афанди ХIажлив лавгун ур. Мубараксса аьрщарай дунияллия лавгун, тиккува увччуссар тIар. Тарихрал чичрурдаву тасттикь бувну бур МухIаммад-афанди махъунай зана къаикIансса нанижатрай Хажлив лавгшиву.

 

ХIадур бувссар И. Оьмаровлул

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Цаппара хъуни бунагьру

Нитти-буттан аькьува дулаву Нитти-буттан зарал буван, къаччан бикIан буван я мазрайну, я канийну цукунчIав къабучIиссар. ХIатта, ми чапурну буну, цува бусурманну ухьурчагу, миннай рахIму-цIими, хIурмат буван, хъун буван, хъинмала буван, ябуван оьрчIай ялувссар. Нитти-буттан аькьува дулайсса...


Барча баву

  Ас-саламу аьлайкум ва рахIматуллагьи ва баракатугьу, ххирасса уссурвал ва ссурвал, хIурмат лавайсса жямат!   ДакIнихтунусса ххаришиврущал барча тIий ура жула ялун нанисса Рамазан барз – зума дугьаврил, Кьуръандалул, цIимилул ва ялтту бучIаврил барз. Ва Заннал Цала лагътуран буллусса ляличIисса...


Идавстурал касмурду

Жула диндалин бувну, зузаву му так арцу лякъаву къаккаллиссар, Аллагьнайн ﷻ эбадат даврийнгу кIура даяйссар. ХIарамсса даву дурну ляркъусса хъусгу хIарамссар, мунил жула цинярда эбадатругу зия дувайссар. Жула хъус хIалалсса чIумал Заннал барачатгу бишайссар.   ХIалалсса касму ва пиша бушиву...


Заннал неъмат

Гьарца кьини инсан хьуна акьлай ур микробирттащал. Гайннуву чансса бакъар цIуцIавуртту, азарду сукку дувайссагу. Мукунсса микроорганизмардащал талан Аллагь Тааьланал ляхъан дурну, инсаннал чурххаву дирхьуну дур иммунитет.   Ттизаманнул хъиривлаявурттайн бувну, дунияллийсса халкьуннава...


Мюнпатсса дуаьрду

КIюрххил ва гьанттайнмай хъама мабитав буккин: – «Аятуль-Курси́» – Сура «Аль-Ихляс» (3-ва) – Сура «Аль-Фалякь» (3-ва) – Сура «Ан-Нас» (3-ва) – Дуаь   – Убайлул цIувххуну бур (жиндалухь): «Жу зуяту...