Гъухъаллал МухIаммад-афанди

Гъухъаллал МухIаммад-афанди

Гъухъаллал МухIаммад-афанди

Уттигъанну Кудалиясса МухIаммадлул арснал Рамазаннул шаппасса библиотекалуву лявкъуну бур тарихран агьамшиву хъуннасса чагъар.

 

Ваний чивчумур таржума бувунни «Тарихрал къапурду» («Врата истории») тIисса ккурандалул каялувчи Мурадуллагь Дадаевлул.

«Ва хъанахъиссар ижазалул (щейхшиву дуллансса измулул) чагъар, муршид Жамалуттиннул цала мурид МухIаммад Гъухъалинахьхьун буллусса.

На ттула салихIсса, муваффакьсса (гьунар, бажар бусса) арс МухIаммадлун, цал хIал Аллагьнал авур баннав, зикрилул талкьин ва таважжугь дуллансса ва инсантал Накьшубанди тIарикьатрал ххуллийн тIайла буллансса ихтияр дулав, силсилалувусса сайидтуращал мушаварагу бувну, шариаьтрайсса истихарагу дурну. СалихIсса инсантурал ххуллий кьянкьану ацIан ччиманал ванащал дусшиву дувача, элму ласун ччимагу ванал чIарату арх машарача. МухIаммадлулгу хIарачат бувача гьарца ишираву шариаьтрал ххуллу бувгьуну ачин, Аллагьная ﷻ нигьа увсун икIуча. Инкаршиву дуллалимигу Аллагь Тааьланайн кьабитича.

Нагу пакьирсса Жамалуддин аль-Гъумукьи. Гьижралул 1271-мур шинал Шавваль барз».

ЧIарадиял Багинуб шяравасса щейх Шуаьйб-афандинал «ТIабакьат» тIисса луттираву чивчуну бур Гьухъаллал МухIаммад-афандиная: «Бюхттулсса имам, камилсса муршид МухIаммад-афанди аль-Гьухъали. Гьухъал тIисса шяравалу дуссар Гъази-Гъумучиял шагьрулул лувмур чулух. Га ивкIссар Имам Шамиллул хIукуматрайсса шагьрурдайх ва шяраваллавух занай, гиккусса халкьуннахь насихIатру буслалисса ва цахьва бувсса насихIатгу кьамул бувайсса инсан. Аьраб мазрал ва циняр элмурдал аьлимчунугу, тIарикьатрал ххуллу камил буллалиманугу ивкIссар. Цалва щалва оьрму гьан бувссар цалва нафс тарбия буллай, мютIи буллай. Имамтурал заманнай щейх Жамалуттинущал архIал МухIаммад-афанди ивзссар Имаматравун».

Ва луттираву бувсун бур щейх МухIаммад-афандинаясса хавар. «МухIаммад-афандинал щарсса диркIун дур Ссугъращатусса. Ца чIумал щейхнал ганихь бувсун бур цува мукьцIалва гьантлийсса халватравун уххан (цувалу Заннайн эбадат дуллай ацIан) пикри хьуну ушиву, гивун ухханнин чансса лачIа машан ласун ччай ушиву. Щарссанил увкуну бур: «На вин бахханна лачIа, цамур кIанттавату маласав», – куну. Щейхнал ганичIатIу ца къурушран машан лавсун бур цанма халватраву луртIанну дувансса чан-кьансса къама. Щарссанилгу лачIа гьаяннин ххуйну кьакьан баншиврул бургъилу бивхьуну бур. Кьакьангу бувну, бувсун бур лачIа хIадурну бушиву. УвкIун ур МухIаммад-афанди лачIа ласун, амма гайннухгу урувгун увкуну бур: «Вай лачIа ттун букан къабучIиссар». «Циванни къабучIисса?» – махIаттал хьуну дур щарсса. «ЛачIа кьакьан бивчусса чIумал вайннух чак къабувайсса хъамитайпалул я бурувгун бур», – куну бур щейхнал, – «Ттун къабучIиссар чак къабувайманал я багьсса зад дукан. Вай лачIа винма бити ттуясса ссайгъатну», – куну. Яла МухIаммад-афанди увххун ур халватраву дукансса цичIаргу къаларсун, цала дуснащал Юсуф аль-Хана́вищал. Гиву бунува гайннан кIул хьуну бур генерал Воронцов чIявусса аьралуннащал Имам Шамиллуйн ххяххан Дарго шяравун най ур тIисса. Му хавар бавукун, халватгу бяличIан бувну, кIиягу Дарголийн лавгун бур имамнал чIарав бацIан».

Шуаьйб-афандинал луттираву бур цамургу аьжаивсса хавар. «Ва иш хьуннин мукьра шинал хьхьичI на хьуна авкьуссияв Ссугъращату арх дакъасса Шитлиб тIисса шяраватусса Шамхал-Дибирдущал. Га жущал дусшиву дусса инсан унугу, щейх Жамалуттиннул изну буллусса щейхтурачIан къаучIайва. На ганахь цIувххуссия: «Ина вила нафс мютIи буван, диндалул ххуллу цIакьну бугьан хIарачат бусса инсан урахха, зула чIаравсса АьбдурахIман СугъуричIан циван къалагара?» – куну. Ганал увкуна: «Ттул арс, ттул щейх ва ттул усттаз, мунин багьанану хьуссар ца махIатталсса иш. На хIадурну уссияв Ссугърахьхьун усттазначIан гьан, га иш къавхьуссания. Дагъусттаннал ва Чачаннал Имам ШамиллучIан лавгсса чIумал, ганал чIарав ттун лявкъуна кьутIбул-иршад (циняв щейхтурал щейх) Гъази-Гъумучиял Жамалуттин-афанди. Имам Шамиллул къатлувун бавтIун бия чIявусса агьали – сий дусса аьлимтал, махъ нанисса инсантал. Яла гиккун архсса щархъавату бувкIуна щейх Жамалуттиннул муридтал. Щейх Жамалуттиннул гайннахь увкуна: «Ттул арсрув, ттул уссурвал. ЗучIату ттучIансса ххуллул манзил лахъи хьуну бур, жулва дянив тамансса зунттурду бур. Мунияту ттун маслихIатну чIалай бур зу ттиния махъ зучIанма гъансса кIия щейхначIан занарча. Мигу – Арчиблиясса Мамма-Дибир ва Гьухъалиясса МухIаммад. Зун гайнначIа лякъинтIиссар ттучIа лякъаймур. Ттуйн мютIи хьун ччима гайннайн мютIи хьувча, на ххираманан гайгу ххира шича. Гай кIинналагу ххуллу бувгьуминнан гайнначIа лякъинтIиссар Абуязид БастамичIа ва Жунайдул БагъдадичIа лякъин бюхъаймур (тIарикьатрал элму)» – увкуну бур щейх Жамалуттиннул.

Гьухъаллал МухIаммад-афандинал гихунмайсса оьрмулия балжину кIулну бакъар. 1861-ку шинал щейх Жамалуттин ХIажлив авчусса чIумал, ганащал бувкIсса вихшаласса ряхва тухумрал инсантуравух МухIаммад-афандигу ивкIун ур. Туркнал Карс тIисса шагьрулийн бивукун, щейх Жамалуттин хъинну къашай хьуну, махъунай Стамбуллайн зана ивкIун ур. Цала усттаз хъин хьуннин Стамбуллайгу авцIуну, МухIаммад-афанди ХIажлив лавгун ур. Мубараксса аьрщарай дунияллия лавгун, тиккува увччуссар тIар. Тарихрал чичрурдаву тасттикь бувну бур МухIаммад-афанди махъунай зана къаикIансса нанижатрай Хажлив лавгшиву.

 

ХIадур бувссар И. Оьмаровлул

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


ТалихI ссаву буссар?

Циняв муния гъалгъа тIун бикIай, циняв муничIан кIункIу тIий бур, амма инсаннахь инава луглагимур бувчIин бува учирча, балжисса жаваб дулунма нажагьгу къалякъай.   Пикри бувара, инсан ур ца ххирасса ххазиналух луглай, амма му чув лабивтун буссарив, цукунсса буссарив къакIулну. Му хьхьичIунай...


Лелуххул эбрат

Щейх Ибрагьим Адгьам ивкIссар Шакьикь Балхил усттазну. Ца кьини Шакикь цала щейхначIан увкIун, бувсун бур цува хIалтIилухун ачин хIадур хъанай ушиву.   – Жува хьунабакьиннин цаппара барзру гьантIиссар! – увкуну бур ганал. Амма кIива-шанма гьантлува Ибрагьим Адгьамлун ккавккун ур...


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.     Бисмиллягьи-ррахIмани-ррахIим.   МарцIну вичIи дишара, я диндалул уссурвал, Жула Сайид Идавсил сиярдалул бусаннин. Арулдагу лухччигу, арулдагу ссавругу Цахлуну ляхъан дурсса ХIабибуллагь...


ХIакьсса мяърипат

ЦIанасса социал сетирдал заманнай сакин хьуну бур аьжаивсса масала: жула дакIнил энергия кьатIурдай дурган дурну, цайминнайх дарчIуну, кулпатран так увхсса, ссахчIав гъира бакъасса инсан личIлай ур. Мукунсса тагьарданул кулпатраву тIааьндакъашивуртту чIяру дуллай дур, лас ва щар кунная ку арх...


МухIаммад Идавсил ﷺ оьрмулия

Идавс ﷺ дунияллийн увкун, мунал ниттин Аминатлун ккарккун дур муная нанисса нур, лагмамур чаннагу дурну марцI дуккан дуллалисса.   Ца ппурттуву чIавасса МухIаммад ﷺ оьрчIащал тIуркIу тIий уна, муначIан увкIун малаик Жабраил, тIитIин бувну Идавсил ﷺ хъазам, мунал къюкI мусил тIясраву зам-зам...