Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

НицIавкIратусса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул «Сабат» ва «Мактубат» тIисса луттирдаву кIицI ларгун дур Сайид Абу Оьбайда бин Сайид Нуруддин аль-ХIусайни аль-Гъумуки ад-Дагъистани тIисса цIа. Шичча мяйжан хъанай бур Абу Оьбайда Гъумучатусса, МухIаммад Идавсил ﷺ душнил арснал ХIусайннул наслулувасса инсан ивкIшиву. Сайфуллагь-Кьадинал ганайн «кьарибуна» (жул маччачу), «Аллагь ﷻ кIул шаврил даражалийн ивсса щейх», «МухIаммад-Закир Чиставил маъзун (халиф)» увкуну бур.

 

Утти махъ ялун ливчусса документирдава мяйжан хьунни Абу Оьбайдал нясав-наслу. Ганал рувхIанийсса тарбия дайдирхьуну дур МухIаммад-Закир ЧиставиначIа (цува Сайфуллагь-кьадигу ванала муридну ивкIссар). Мунияр махъ МухIаммад-Закирдул Абу Оьбайда цала маъзунну ивтун ур.

Абу Оьбайда ивкIссар МухIаммад-Закирдул чIарав ганачIан Сайфуллагь-Кьади учIаннина. МухIаммад-Закир дунияллия лагайхту, Абу Оьбайда лавгссар Троицк шагьрулийсса Зайннуллагь ШарифиначIан. Абу Оьбайда ивкIссар Сайфуллагь-Кьадинал чIарав, кумаг буллай ва хъинсса маслихIатру ккаклай.

Абу Оьбайда ва цаппара цаймигу лак Идавсил ﷺ наслулиясса бушиву тасттикь буллалисса документ ливчIун бур. Ва документ тIайласса бушиву тасттикь бувну бур га заманнайсса шариаьтрал судирттаву ва тамансса цIа дурксса аьлимтурал (агьлуль-хIалли валь-аькьд) мугьрурдал.

Ва документрайн бувну, Сайид Абу Оьбайдал (ва ганал уссил Мусал) буттан цIа диркIун дур Нуруддин, Муса аль-Казимлул арс, ХIусайннул арс, Хъуна МухIаммадлул арс. Документраву чивчумунийн бувну, Гъази-Гъумучиял округрайсса агьалинан ххуйну кIулну бивкIун бур Хъуна МухIаммад ушиву Идавсил ﷺ наслулиясса инсан. Му мяйжан буллай бур таватурданул ва наслу тасттикь буллалисса документрал. Миннал наслулул къяртта диллай дур Сайид МухIаммад ат-Тильмисани тIисса инсанначIан. Тильмисан (Тлемсен) – Алжирнавусса шагьрури, Марокколущалсса дазулия арх бакъасса кIанттайсса. Га инсан Идавсил ﷺ душнил арснал ХIусайннул наслулиясса ушиву цинявннан майжансса ишри тIий чивчуну бур документраву. Ваниву кIицI ларгун дур Хъуна МухIаммадлул ва МухIаммад Тильмисанил дянивсса 24 буттал буттахъал цIарду. Мунин бувну, ва къяртлувасса сайидтал Магърибуллавату бувкIшиву тасттикь хъанай бур.

Ялун ливчунни ялагу ца Гъумучиял сайидтуравасса аьлимчунал тухумрал нясав.

Му бакъассагу, щейх Сайфуллагь-Кьадигу гара наслулул къяртлувасса ивкIхьунссар учин бучIир, цанчирча, ганал Абу Оьбайдайн «ттул маччачу» увкуну бунутIий.

ЦIана вай аьлимтурал тухумрал нясав ххуйну кIул баврил ялувсса даву най дуссар. Аллагьнал ﷻ кабавкьуну, кIул буван хьумур бусанну хъиривми макьалардаву.

 

МухIаммад ХIажиев,

Муфтиятрал элмулул отделданул каялувчи

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.     Бисмиллягьи-ррахIмани-ррахIим.   МарцIну вичIи дишара, я диндалул уссурвал, Жула Сайид Идавсил сиярдалул бусаннин. Арулдагу лухччигу, арулдагу ссавругу Цахлуну ляхъан дурсса ХIабибуллагь...


ХIакьсса мяърипат

ЦIанасса социал сетирдал заманнай сакин хьуну бур аьжаивсса масала: жула дакIнил энергия кьатIурдай дурган дурну, цайминнайх дарчIуну, кулпатран так увхсса, ссахчIав гъира бакъасса инсан личIлай ур. Мукунсса тагьарданул кулпатраву тIааьндакъашивуртту чIяру дуллай дур, лас ва щар кунная ку арх...


Лелуххул эбрат

Щейх Ибрагьим Адгьам ивкIссар Шакьикь Балхил усттазну. Ца кьини Шакикь цала щейхначIан увкIун, бувсун бур цува хIалтIилухун ачин хIадур хъанай ушиву.   – Жува хьунабакьиннин цаппара барзру гьантIиссар! – увкуну бур ганал. Амма кIива-шанма гьантлува Ибрагьим Адгьамлун ккавккун ур...


Къатлуву барачат

Бур ца-цавай къатри, личIину авадансса ва хъуслил бувцIусса бакъахьурчагу, гиву бигьану ссихI ласун шайсса, дакI дигьа лагайсса. Гивун буххайхту кIул шай: шиву рахIатшиву, барачат, гъелишиву дур. Мукунма, хьунабакьай цаймигу – ххирасса хъус-кьайлул бувцIусса, марцIшиврул пар-пар тIисса, амма...


Аькьлукар ва халиф

Халиф Гьарун Рашидлул заманнай ивкIун ур Багьлюль тIисса салихIсса аькьлукар. Халиф чIун-чIумуй ганащал хьунаавкьуну ихтилат бувайсса бивкIун бур. Гьаруннул хъярч бувсса чIумалгу Багьлюллул хъинну аькьилсса жавабру дулайсса диркIун дур.   Ца кьини халифнал Багьлюль цачIана учIан увну,...