Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

НицIавкIратусса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул «Сабат» ва «Мактубат» тIисса луттирдаву кIицI ларгун дур Сайид Абу Оьбайда бин Сайид Нуруддин аль-ХIусайни аль-Гъумуки ад-Дагъистани тIисса цIа. Шичча мяйжан хъанай бур Абу Оьбайда Гъумучатусса, МухIаммад Идавсил ﷺ душнил арснал ХIусайннул наслулувасса инсан ивкIшиву. Сайфуллагь-Кьадинал ганайн «кьарибуна» (жул маччачу), «Аллагь ﷻ кIул шаврил даражалийн ивсса щейх», «МухIаммад-Закир Чиставил маъзун (халиф)» увкуну бур.

 

Утти махъ ялун ливчусса документирдава мяйжан хьунни Абу Оьбайдал нясав-наслу. Ганал рувхIанийсса тарбия дайдирхьуну дур МухIаммад-Закир ЧиставиначIа (цува Сайфуллагь-кьадигу ванала муридну ивкIссар). Мунияр махъ МухIаммад-Закирдул Абу Оьбайда цала маъзунну ивтун ур.

Абу Оьбайда ивкIссар МухIаммад-Закирдул чIарав ганачIан Сайфуллагь-Кьади учIаннина. МухIаммад-Закир дунияллия лагайхту, Абу Оьбайда лавгссар Троицк шагьрулийсса Зайннуллагь ШарифиначIан. Абу Оьбайда ивкIссар Сайфуллагь-Кьадинал чIарав, кумаг буллай ва хъинсса маслихIатру ккаклай.

Абу Оьбайда ва цаппара цаймигу лак Идавсил ﷺ наслулиясса бушиву тасттикь буллалисса документ ливчIун бур. Ва документ тIайласса бушиву тасттикь бувну бур га заманнайсса шариаьтрал судирттаву ва тамансса цIа дурксса аьлимтурал (агьлуль-хIалли валь-аькьд) мугьрурдал.

Ва документрайн бувну, Сайид Абу Оьбайдал (ва ганал уссил Мусал) буттан цIа диркIун дур Нуруддин, Муса аль-Казимлул арс, ХIусайннул арс, Хъуна МухIаммадлул арс. Документраву чивчумунийн бувну, Гъази-Гъумучиял округрайсса агьалинан ххуйну кIулну бивкIун бур Хъуна МухIаммад ушиву Идавсил ﷺ наслулиясса инсан. Му мяйжан буллай бур таватурданул ва наслу тасттикь буллалисса документрал. Миннал наслулул къяртта диллай дур Сайид МухIаммад ат-Тильмисани тIисса инсанначIан. Тильмисан (Тлемсен) – Алжирнавусса шагьрури, Марокколущалсса дазулия арх бакъасса кIанттайсса. Га инсан Идавсил ﷺ душнил арснал ХIусайннул наслулиясса ушиву цинявннан майжансса ишри тIий чивчуну бур документраву. Ваниву кIицI ларгун дур Хъуна МухIаммадлул ва МухIаммад Тильмисанил дянивсса 24 буттал буттахъал цIарду. Мунин бувну, ва къяртлувасса сайидтал Магърибуллавату бувкIшиву тасттикь хъанай бур.

Ялун ливчунни ялагу ца Гъумучиял сайидтуравасса аьлимчунал тухумрал нясав.

Му бакъассагу, щейх Сайфуллагь-Кьадигу гара наслулул къяртлувасса ивкIхьунссар учин бучIир, цанчирча, ганал Абу Оьбайдайн «ттул маччачу» увкуну бунутIий.

ЦIана вай аьлимтурал тухумрал нясав ххуйну кIул баврил ялувсса даву най дуссар. Аллагьнал ﷻ кабавкьуну, кIул буван хьумур бусанну хъиривми макьалардаву.

 

МухIаммад ХIажиев,

Муфтиятрал элмулул отделданул каялувчи

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Неъматрал кьимат

Ца билаятрай къурагъсса шин хьуну, щин чан хьуну диркIун дур. Гиккусса ца мискинсса адиминан пикри хьуну бур, щин дукканхьуви тIий, аьрщараву къуй дуккан. Дуклай чансса куртI шайхту лявкъуну бур ссаллив бувцIусса хъунмасса буттукьа.   Га тIивтIусса адимина хIайран хьуну ливчIун ур гиву думур...


Шанна бигьасса эбадат

МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисирттаву увкуну бур:   «Циняв бусурманнал бунагьру багъишла битаннав тIий дуаь дурманан буссар гьарца бусурманчунахсса чири»   «Кьуръандалувасса ца хIарп дурккуманан хъинбала чичинтIиссар. Гьарца хъинбалалул чиригу ацIлийнуссар. «Алиф,...


Сафар барз

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса...


Арулва махъ

Хъунасса аьлимчу, дурккучу Абу-Лайслул увкуссар: «Цума инсаннал лавхьхьурив арулва махъ, му инсан икIантIиссар Аллагьналгу ﷻ малаиктуралгу хьхьичI даража лавайну, ва Аллагьнал ﷻ мунал бунагьру багъишла битантIиссар, гай бунагьру хьхьиривусса хьаманияр чIявусса бухьурчагума.   Вай...


8 агьамсса калима

Вай мукъурттия байбишайссар ва къуртал шайссар инсаннал оьрму. Вайннул агьамшивугу хъинну хъуннассар. Вай калимартту бусурманнал гьарца кьини зумух ласай, цавайннал чIяруну, вайминнал чанну.   Шагьадат أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ...