Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

НицIавкIратусса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул «Сабат» ва «Мактубат» тIисса луттирдаву кIицI ларгун дур Сайид Абу Оьбайда бин Сайид Нуруддин аль-ХIусайни аль-Гъумуки ад-Дагъистани тIисса цIа. Шичча мяйжан хъанай бур Абу Оьбайда Гъумучатусса, МухIаммад Идавсил ﷺ душнил арснал ХIусайннул наслулувасса инсан ивкIшиву. Сайфуллагь-Кьадинал ганайн «кьарибуна» (жул маччачу), «Аллагь ﷻ кIул шаврил даражалийн ивсса щейх», «МухIаммад-Закир Чиставил маъзун (халиф)» увкуну бур.

 

Утти махъ ялун ливчусса документирдава мяйжан хьунни Абу Оьбайдал нясав-наслу. Ганал рувхIанийсса тарбия дайдирхьуну дур МухIаммад-Закир ЧиставиначIа (цува Сайфуллагь-кьадигу ванала муридну ивкIссар). Мунияр махъ МухIаммад-Закирдул Абу Оьбайда цала маъзунну ивтун ур.

Абу Оьбайда ивкIссар МухIаммад-Закирдул чIарав ганачIан Сайфуллагь-Кьади учIаннина. МухIаммад-Закир дунияллия лагайхту, Абу Оьбайда лавгссар Троицк шагьрулийсса Зайннуллагь ШарифиначIан. Абу Оьбайда ивкIссар Сайфуллагь-Кьадинал чIарав, кумаг буллай ва хъинсса маслихIатру ккаклай.

Абу Оьбайда ва цаппара цаймигу лак Идавсил ﷺ наслулиясса бушиву тасттикь буллалисса документ ливчIун бур. Ва документ тIайласса бушиву тасттикь бувну бур га заманнайсса шариаьтрал судирттаву ва тамансса цIа дурксса аьлимтурал (агьлуль-хIалли валь-аькьд) мугьрурдал.

Ва документрайн бувну, Сайид Абу Оьбайдал (ва ганал уссил Мусал) буттан цIа диркIун дур Нуруддин, Муса аль-Казимлул арс, ХIусайннул арс, Хъуна МухIаммадлул арс. Документраву чивчумунийн бувну, Гъази-Гъумучиял округрайсса агьалинан ххуйну кIулну бивкIун бур Хъуна МухIаммад ушиву Идавсил ﷺ наслулиясса инсан. Му мяйжан буллай бур таватурданул ва наслу тасттикь буллалисса документрал. Миннал наслулул къяртта диллай дур Сайид МухIаммад ат-Тильмисани тIисса инсанначIан. Тильмисан (Тлемсен) – Алжирнавусса шагьрури, Марокколущалсса дазулия арх бакъасса кIанттайсса. Га инсан Идавсил ﷺ душнил арснал ХIусайннул наслулиясса ушиву цинявннан майжансса ишри тIий чивчуну бур документраву. Ваниву кIицI ларгун дур Хъуна МухIаммадлул ва МухIаммад Тильмисанил дянивсса 24 буттал буттахъал цIарду. Мунин бувну, ва къяртлувасса сайидтал Магърибуллавату бувкIшиву тасттикь хъанай бур.

Ялун ливчунни ялагу ца Гъумучиял сайидтуравасса аьлимчунал тухумрал нясав.

Му бакъассагу, щейх Сайфуллагь-Кьадигу гара наслулул къяртлувасса ивкIхьунссар учин бучIир, цанчирча, ганал Абу Оьбайдайн «ттул маччачу» увкуну бунутIий.

ЦIана вай аьлимтурал тухумрал нясав ххуйну кIул баврил ялувсса даву най дуссар. Аллагьнал ﷻ кабавкьуну, кIул буван хьумур бусанну хъиривми макьалардаву.

 

МухIаммад ХIажиев,

Муфтиятрал элмулул отделданул каялувчи

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


ТалихI ссаву буссар?

Циняв муния гъалгъа тIун бикIай, циняв муничIан кIункIу тIий бур, амма инсаннахь инава луглагимур бувчIин бува учирча, балжисса жаваб дулунма нажагьгу къалякъай.   Пикри бувара, инсан ур ца ххирасса ххазиналух луглай, амма му чув лабивтун буссарив, цукунсса буссарив къакIулну. Му хьхьичIунай...


Суал-жаваб

Чак бяличIан буван бучIисса ишру цумири? Фаризасса ва ссуннатсса чак бяличIан баврил хIукмурду личIи-личIиссар. ЦукунчIавсса багьана бакъанува чак бяличIан буван къабучIиссар, хIарамссар. Амма хъуслин зарал шавриясса нигь куннасса тагьардануву чак бяличIан буван ихтияр дуссар. Чак буллалиманан...


Мурахас хьусса цучIав акъассар

Инсан цуксса дин дусса, иман цIакьсса ухьурчагу, оьрму щаллу буваншиврул ганан чара бакъа аьркинссар лякъин хъус, дукия, цува дузал увансса маэшат буллан. Цува ва цала кулпат щаллу баву – цумацагу бусурманчунал буржри, чак, зума ва цаймигу диндалул тIалавшиннарду куннасса.   Дунияллул...


Хъинмунил гьану

Имам Муслимлул луттираву бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: "Аллагь Тааьла МарцIмари, марцIмур дакъа кьамулгу къадуваймари».   Кьуръандалуву Аллагьнал ﷻ халкьуннайн амру бувссар идавстурайхчIин: «Зу дукияра марцIмур, тIуллугу хъинсса дуллали»...


Вихьлив оьрчIру ттуплий бувккунни

Вихьлив хьунни Ккуллал райондалий дарсирдайн мизитирттавун бучIайсса оьрчIал дянивсса футболданул турнир.   Ванил агьаммур мурад бия оьрчIал дянивсса дусшиву цIакь даву ва спортрах гъира бутаву. Турнирданул сиптачиталну бувккунни «Ккуллал райондалул жагьилтал» тIисса ккурандалул каялувчи...