Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

НицIавкIратусса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул «Сабат» ва «Мактубат» тIисса луттирдаву кIицI ларгун дур Сайид Абу Оьбайда бин Сайид Нуруддин аль-ХIусайни аль-Гъумуки ад-Дагъистани тIисса цIа. Шичча мяйжан хъанай бур Абу Оьбайда Гъумучатусса, МухIаммад Идавсил ﷺ душнил арснал ХIусайннул наслулувасса инсан ивкIшиву. Сайфуллагь-Кьадинал ганайн «кьарибуна» (жул маччачу), «Аллагь ﷻ кIул шаврил даражалийн ивсса щейх», «МухIаммад-Закир Чиставил маъзун (халиф)» увкуну бур.

 

Утти махъ ялун ливчусса документирдава мяйжан хьунни Абу Оьбайдал нясав-наслу. Ганал рувхIанийсса тарбия дайдирхьуну дур МухIаммад-Закир ЧиставиначIа (цува Сайфуллагь-кьадигу ванала муридну ивкIссар). Мунияр махъ МухIаммад-Закирдул Абу Оьбайда цала маъзунну ивтун ур.

Абу Оьбайда ивкIссар МухIаммад-Закирдул чIарав ганачIан Сайфуллагь-Кьади учIаннина. МухIаммад-Закир дунияллия лагайхту, Абу Оьбайда лавгссар Троицк шагьрулийсса Зайннуллагь ШарифиначIан. Абу Оьбайда ивкIссар Сайфуллагь-Кьадинал чIарав, кумаг буллай ва хъинсса маслихIатру ккаклай.

Абу Оьбайда ва цаппара цаймигу лак Идавсил ﷺ наслулиясса бушиву тасттикь буллалисса документ ливчIун бур. Ва документ тIайласса бушиву тасттикь бувну бур га заманнайсса шариаьтрал судирттаву ва тамансса цIа дурксса аьлимтурал (агьлуль-хIалли валь-аькьд) мугьрурдал.

Ва документрайн бувну, Сайид Абу Оьбайдал (ва ганал уссил Мусал) буттан цIа диркIун дур Нуруддин, Муса аль-Казимлул арс, ХIусайннул арс, Хъуна МухIаммадлул арс. Документраву чивчумунийн бувну, Гъази-Гъумучиял округрайсса агьалинан ххуйну кIулну бивкIун бур Хъуна МухIаммад ушиву Идавсил ﷺ наслулиясса инсан. Му мяйжан буллай бур таватурданул ва наслу тасттикь буллалисса документрал. Миннал наслулул къяртта диллай дур Сайид МухIаммад ат-Тильмисани тIисса инсанначIан. Тильмисан (Тлемсен) – Алжирнавусса шагьрури, Марокколущалсса дазулия арх бакъасса кIанттайсса. Га инсан Идавсил ﷺ душнил арснал ХIусайннул наслулиясса ушиву цинявннан майжансса ишри тIий чивчуну бур документраву. Ваниву кIицI ларгун дур Хъуна МухIаммадлул ва МухIаммад Тильмисанил дянивсса 24 буттал буттахъал цIарду. Мунин бувну, ва къяртлувасса сайидтал Магърибуллавату бувкIшиву тасттикь хъанай бур.

Ялун ливчунни ялагу ца Гъумучиял сайидтуравасса аьлимчунал тухумрал нясав.

Му бакъассагу, щейх Сайфуллагь-Кьадигу гара наслулул къяртлувасса ивкIхьунссар учин бучIир, цанчирча, ганал Абу Оьбайдайн «ттул маччачу» увкуну бунутIий.

ЦIана вай аьлимтурал тухумрал нясав ххуйну кIул баврил ялувсса даву най дуссар. Аллагьнал ﷻ кабавкьуну, кIул буван хьумур бусанну хъиривми макьалардаву.

 

МухIаммад ХIажиев,

Муфтиятрал элмулул отделданул каялувчи

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


АхIмакьманал лишан

ХьхьичIазаманнай ца аькьлукар най ивкIун ур цала иширттай Бухаралив. Ганан ххуллул гьалмахчуну бакIрайн агьну ур хъинну маз чIявусса адимина. Ганал аькьлукарнахьхьун чIявусса суаллу буллай, жаваб дулуннин къаавцIуну, цала ва цайминнал оьрмурдавасса ишругу буслай, ивкIун ур.   Акьлукар...


Имам Гъазалил насихIатру

Исламрал тарихраву ца яла машгьурма аьлимчу ивкIссар имам МухIаммад Абу ХIамид аль-Гъазали. Ганан ХIужжатуль-Ислам – «Исламрал ХIучча» тIисса ялунцIа дирзун диркIссар. Имамнал луттирду азарда шинал мутталий бусурманнал умматран чаннайн буккансса чаннацIукуну хъанай бур. Шикку...


Шанма хIакь

Идавсил ﷺ хьхьичIунсса асхIабтал Салман аль-Фариси ва Абу Ад-Дарда цIакьсса дустал бивкIун бур. Гайннал дянив дусшиву, уссушиву дацIан дурну диркIссар МухIаммад Идавсил ﷺ.   Ца кьини Салман увкIун ур Абу Ад-ДардачIан хъамалу. Ганан хIисав хьуну бур хъинну мискинсса къуш ва цихара къулагъас...


«Шанма бутIул ца бутIа»

Кьуръандалувусса ца яла бюхттулмур сура хъанай бур «Аль-Ихлас» («Кьулгьу»). Ва суралул хIакъираву жучIанма бивну бур тамансса Идавсил ﷺ хIадисру.   Шанма бутIул ца бутIа Абу Саид аль-Худрил бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ цалва асхIабтурахь цIувххушиву: «Ца...


Идавсин ﷺ ххирамий

Жуна кIулну ухьурча лахъисса оьрму бувтсса, чанну къашавай хъанай ивкIсса, хъус-маэшат гьарзасса, цанма ччисса куццуй ялапар хъанай ивкIсса инсан, жува бикIару мунай дакI мяш хъанай. Амма мукунсса инсаннал тIуллу, аьмаллу ххуйсса бивкIун бакъахьурча, му бувтсса оьрмулия цукунчIавсса хайр...