Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

НицIавкIратусса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул «Сабат» ва «Мактубат» тIисса луттирдаву кIицI ларгун дур Сайид Абу Оьбайда бин Сайид Нуруддин аль-ХIусайни аль-Гъумуки ад-Дагъистани тIисса цIа. Шичча мяйжан хъанай бур Абу Оьбайда Гъумучатусса, МухIаммад Идавсил ﷺ душнил арснал ХIусайннул наслулувасса инсан ивкIшиву. Сайфуллагь-Кьадинал ганайн «кьарибуна» (жул маччачу), «Аллагь ﷻ кIул шаврил даражалийн ивсса щейх», «МухIаммад-Закир Чиставил маъзун (халиф)» увкуну бур.

 

Утти махъ ялун ливчусса документирдава мяйжан хьунни Абу Оьбайдал нясав-наслу. Ганал рувхIанийсса тарбия дайдирхьуну дур МухIаммад-Закир ЧиставиначIа (цува Сайфуллагь-кьадигу ванала муридну ивкIссар). Мунияр махъ МухIаммад-Закирдул Абу Оьбайда цала маъзунну ивтун ур.

Абу Оьбайда ивкIссар МухIаммад-Закирдул чIарав ганачIан Сайфуллагь-Кьади учIаннина. МухIаммад-Закир дунияллия лагайхту, Абу Оьбайда лавгссар Троицк шагьрулийсса Зайннуллагь ШарифиначIан. Абу Оьбайда ивкIссар Сайфуллагь-Кьадинал чIарав, кумаг буллай ва хъинсса маслихIатру ккаклай.

Абу Оьбайда ва цаппара цаймигу лак Идавсил ﷺ наслулиясса бушиву тасттикь буллалисса документ ливчIун бур. Ва документ тIайласса бушиву тасттикь бувну бур га заманнайсса шариаьтрал судирттаву ва тамансса цIа дурксса аьлимтурал (агьлуль-хIалли валь-аькьд) мугьрурдал.

Ва документрайн бувну, Сайид Абу Оьбайдал (ва ганал уссил Мусал) буттан цIа диркIун дур Нуруддин, Муса аль-Казимлул арс, ХIусайннул арс, Хъуна МухIаммадлул арс. Документраву чивчумунийн бувну, Гъази-Гъумучиял округрайсса агьалинан ххуйну кIулну бивкIун бур Хъуна МухIаммад ушиву Идавсил ﷺ наслулиясса инсан. Му мяйжан буллай бур таватурданул ва наслу тасттикь буллалисса документрал. Миннал наслулул къяртта диллай дур Сайид МухIаммад ат-Тильмисани тIисса инсанначIан. Тильмисан (Тлемсен) – Алжирнавусса шагьрури, Марокколущалсса дазулия арх бакъасса кIанттайсса. Га инсан Идавсил ﷺ душнил арснал ХIусайннул наслулиясса ушиву цинявннан майжансса ишри тIий чивчуну бур документраву. Ваниву кIицI ларгун дур Хъуна МухIаммадлул ва МухIаммад Тильмисанил дянивсса 24 буттал буттахъал цIарду. Мунин бувну, ва къяртлувасса сайидтал Магърибуллавату бувкIшиву тасттикь хъанай бур.

Ялун ливчунни ялагу ца Гъумучиял сайидтуравасса аьлимчунал тухумрал нясав.

Му бакъассагу, щейх Сайфуллагь-Кьадигу гара наслулул къяртлувасса ивкIхьунссар учин бучIир, цанчирча, ганал Абу Оьбайдайн «ттул маччачу» увкуну бунутIий.

ЦIана вай аьлимтурал тухумрал нясав ххуйну кIул баврил ялувсса даву най дуссар. Аллагьнал ﷻ кабавкьуну, кIул буван хьумур бусанну хъиривми макьалардаву.

 

МухIаммад ХIажиев,

Муфтиятрал элмулул отделданул каялувчи

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Заннайн мютIисса кулпат

Кулпатрал оьрмулуву хъунмасса кIану бугьлагьиссар ласнал ва щарссанил дянивсса дакьаврил (гармониялул). Мунил хъунмур биялагу хъаннихьри. Ва макьалалуву бусанну цаппара маслихIатру, кулпат дакьаврил хIалданийн бучIан баву бигьа дуллалисса, цанчирча, мукунсса кулпатраву паракьатшиву, рахIатшиву ва...


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.   (Дайдихьу хьхьичIмур номерданий)   Ружмарданул чак бувну камилну кьаст дуруна, Цалва-цалва агьлулухь хIалал бити увкуна. Къумамий тархъан бувну душманмий дакьил бувну, Цайва-цайва ялувсса хIакьру тIайла...


Дуккаву бигьа хьуншиврул

Дайдирхьунни цIусса дуккаврил шин. Жунма кIулсса куццуй, Аллагьнал ﷻ цIа кIицI ларгун, Занная кумаг чIа увкуну дуллалисса давриву лябуккугу, барачатшивугу дикIайшиву. Дуккаву ккалли дуван бучIир ца яла захIматмур даврин. Мунин бувну, ва макьалалуву цачIун дурну дуссар дук-лакисса чIумал дурккуну...


Аькьлукартурал махъру

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIаб Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул увкуну бур: «Халкьуннал учай ххаллилсса махъру. Махъру ва тIуллу цасса инсанни талихIрайн уккантIисса. Махъру тIуллаха къалавхьхьума – аьй дуван лайкь хьумари».   Аьбдуллагь ибн Аьмрдухьхьун ца инсаннал буллуссар джигьадрал хIакъиравусса суал....


Дуклаки оьрчIал нитти-буттан кумагран

ОьрчIру хъуни баву – ца чулуха захIматсса ва жаваблувшиву хъуннасса, вамур чулухагу ххарисса даву дур. Гьарцагу инсаннан ччиссар цала оьрчI-душ талихIрайн бувккун, дурккусса инсан хьуну. Аммарив чIявуминнан мукунсса хьуншиврул ци дуллан аьркинссарив кIулну къабикIай. На хIадур бував дуклаки оьрчIру...