ХIакьсса мяърипат
ЦIанасса социал сетирдал заманнай сакин хьуну бур аьжаивсса масала: жула дакIнил энергия кьатIурдай дурган дурну, цайминнайх дарчIуну, кулпатран так увхсса, ссахчIав гъира бакъасса инсан личIлай ур. Мукунсса тагьарданул кулпатраву тIааьндакъашивуртту чIяру дуллай дур, лас ва щар кунная ку арх буцлай, ласнал сий яларай дутлай дур.
Кьуръандалуву хъинну исвагьину бувчIин бувну бур ласнал ва щарссанил дянив цукунсса арарду бикIан аьркинссарив, «лаххия» тIисса махъ ишла бувну. «Аль-Бакьара» тIисса суралул 187-ку аятраву увкуну бур: «Зу – гайннал лаххияру, гай – зул лаххияри». Психологиялул чулуха буругарча, ва махIатталну аькьилсса мисал хъанай бур. Лаххиялул буссар кIива гьанусса мурад: кьатIату биян бюхъайсса асардая буруччайссар, вив гъелишивугу ядувайссар. Жунма кIулсса куццуй, Исламраву чин чIалачIи дуван бучIимунин хъинну кьянкьасса дазурду дирхьуну дур. Яла хъинмур, ххуймур, гъелимур, хьхьарамур, заэвмур так кулпатрал вив ядурну, кьатIурдай дуккан къадитлай дур.
Жува тIурча хIакьину яхъанай буру кIа низам ухчIинларай кIура даен дурсса кунма. Яла ххуймур янна, хъинсса ахIвал-хIал, хIалимшиву ккаккан дувару чил халкьуннан, даврий цачIу зузиминнан ягу интернетраву жулва хъирив бавцIуминнан. Къатлувун буххайхту тIурча, ургъил бакъашиву дуллан бикIару: чил инсаннахь къаучайсса бюххансса махъ кулпатрахь учару, дакIнивун кьутIинсса тIул дувару.
Машгьурсса Исламрал аьлимчу Абу-ХIамид Аль-Гъазалил «Мингьажуль аьбидин» тIисса луттираву чивчуну бур: «МахIаттал шара халкь буруглагисса цала лажин дючIан, марцI дуллалисса, шюшлашисса инсаннай… Амма Аллагь Тааьла урувгсса цала дакIнил пикри къабуллай».
ХIакьину машгьур хьуну дур имиджрал хъирив багьаву, цала кулпатрал рахIатшиву нукьсан хъанай дунура; мугу рувхIанийсса ургъил бакъашиврул ца жура хъанахъиссар: кьатIурдай дурургсса жула сурат аьнтIикIа дуллай, кулпатравусса гъелишиву духларгун, дяркъу духлахишиврух къулагъас къадуллай.
Кулпатравусса кризис хъин шаву дайдишайссар Исламрал ккаккан дурсса адавгу щаллу дурну, лас ласну, щарсса щарссану къуццу булларча. Бусурманнал кIилчинма халиф Оьмар ибн аль-ХатIаблул увкуссар: «Ттул дакI дакьай цала кулпатращал чIиви оьрчI куна къуццу буллалисса, амма аьркиншиву дагьайхту чувшиву ккаккан дувайсса адиминай». Вай махъругу кIа аятрахун хъинну бакьлай бур: кьатIув кьянкьасса, кулпатрахлу уккан, цала дазурду дуруччин хIадурсса; кулпатращал хIалимшиву дусса, цукунчIавсса нигь къадутлатисса, пиш тIутIисса адимина.
Бусурмансса инсаннал хIакьсса мяърипат дуссар чув цукунсса тIабиаьт загьир дуван аьркинссарив кIулшивруву. Зул хъинсса хасият, тIул-тIабиаьт так лагма-ялттусса чил инсантурайн дакъассагу, хьхьичIра хьхьичI гъан-маччаминнайн, щарссанийн, оьрчIайн диян аьркинссар. Пикри бувара!