Аькьлукар ва халиф

Аькьлукар ва халиф

Халиф Гьарун Рашидлул заманнай ивкIун ур Багьлюль тIисса салихIсса аькьлукар. Халиф чIун-чIумуй ганащал хьунаавкьуну ихтилат бувайсса бивкIун бур. Гьаруннул хъярч бувсса чIумалгу Багьлюллул хъинну аькьилсса жавабру дулайсса диркIун дур.

 

Ца кьини халифнал Багьлюль цачIана учIан увну, ганахьхьун ца чIила дуллуну дур:

– Да Багьлюль, ма ва чIила ласича, вияра ахIмакьсса инсан хьунаавкьукун, ганан дула.

Ларсун чIилагу, пашман хьусса Багьлюль лавгун ур цала ххуллийх.

Ларгун дур тамансса чIун. Халифнан га иш хъама бивтун бур.

Цаппара хIаллава Гьарун Рашид хъинну къашавай хьуну, духтуртурал баян бувну бур хъин шаврийнсса умуд бакъашиву. Халиф къашавай ушиву кIул хьусса Багьлюль ганах урган увкIун ур. Ссаламгу буллуну цIувххуну бур:

– Цукун ура, бусурманнал паччахI?

– На хIадур хъанай ура хъинну лахъисса ссапар бахIин! – увкуну бур халифнал.

– Ххулухъин. Чун най ура? – цIувххуну бур аькьлукарнал.

– Цамур оьрмулувун, ахиратравун.

Багьлюллул цIувххуну бур:

– Тива зана та хьунна?

– Ина махIатталсса инсан ура. Тива махъунмайсса ххуллу бакъассар! – куну бур Гьаруннул.

– Туну зана къаикIанна тIий урав? – ялагу цIувххуну бур аькьлукарнал.

– Тива зана хьусса цIучIав акъассархха!

– Туну ина тивун вила аьскар гьан бував инава учIайхту хьунаакьинсса? Вищал цу ачинтIиссар? Ина ци хIадуршин дав?

– Багьлюль! Ина ци тIиссара? Тивун ттущал цучIав къаучIантIиссар. Циняв дачIрасса каруннащалли лагайсса!

– Вагь. Мукун лахъисса, захIматсса аьрххилий вил чIарав цучIав къаацIантIиссарив? ХIа-дуршингу къадував? Туну ва вила чIила махъуннай ласи. Вияр ахIмакьсса цучIав ттун хьуна къаавкьунни. Ина кутIасса ссапар бавхIусса чIумалгума мудан хъуннасса хIадуршин дувайва, хьхьичIун аьскар гьан байва. ХьхьичI нукартал, хъирив аьрал бачайва. Аммарив, яла лахъимур ва къумамур, зана къаикIанмур ххуллийн ина цукунчIавсса хIадуршин дурну дакъар! Агь, вил алши бакъашиву!

Вай махъру бавукун Гьарун Рашидлул увкуну бур:

– Агь Багьлюль! Жу бикIайссияв ина ахIмакьра тIий. Амма тти кIул хьунни вияр аькьилсса цучIав акъашиву.

 

АхIмад МухIаммадов

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.   (Дайдихьу хьхьичIмур номерданий)   Ружмарданул чак бувну камилну кьаст дуруна, Цалва-цалва агьлулухь хIалал бити увкуна. Къумамий тархъан бувну душманмий дакьил бувну, Цайва-цайва ялувсса хIакьру тIайла...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...


Аькьлукартурал махъру

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIаб Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул увкуну бур: «Халкьуннал учай ххаллилсса махъру. Махъру ва тIуллу цасса инсанни талихIрайн уккантIисса. Махъру тIуллаха къалавхьхьума – аьй дуван лайкь хьумари».   Аьбдуллагь ибн Аьмрдухьхьун ца инсаннал буллуссар джигьадрал хIакъиравусса суал....


Дуккаву бигьа хьуншиврул

Дайдирхьунни цIусса дуккаврил шин. Жунма кIулсса куццуй, Аллагьнал ﷻ цIа кIицI ларгун, Занная кумаг чIа увкуну дуллалисса давриву лябуккугу, барачатшивугу дикIайшиву. Дуккаву ккалли дуван бучIир ца яла захIматмур даврин. Мунин бувну, ва макьалалуву цачIун дурну дуссар дук-лакисса чIумал дурккуну...


Суал-жаваб

ХIан даххайсса тучандалуву бухгалтерну зун бучIиссарив? Мукунсса тучаннаву ва цаймигу хIанттия хайр ласласисса идарарттаву бухгалтерну ягу цайми къуллугъирттай зун ихтияр дакъассар, хIарамссар. Мунинсса далилнугу хъанахъиссар хIанттиха зузисса инсантурал ацIва журалий Идавсил ﷺ нааьна дурсса, имам...