Шанма суал

Шанма суал

Шанма суал

МухIаммад Идавс ﷺ халкьуннайн Исламрал ххуллийн оьвтIий айивхьусса чIумалва Маккаливсса мушриктурал мунан чIявусса ккаккан бувссар, Исламрайн къарши бувккун. МухIаммад ﷺ Заннал идавсну ккалли уван цукунчIав къаччай, цащава шайсса зараллу буллай бивкIссар.

Ца чIумал миннан пикри хьуссар Идавс ﷺ «ашкара» уван. Му даву тапшур дурссар цаватува кIия вакил личIи увну – Назар бин ХIарис ва Оькбат бин Абу Муит. Ми гьан бувссар Мадиналивсса жугьутIнал кашиштурачIан, МухIаммадлуя e, ганал тIул-тIабиаьтрая, Идавсил ﷺ ихтилатрая бувсун, кьимат бищияра учин. Агьамсса бигар бакIрайн лавсъсса вакилтал ссапарданийн бувккун, Мадиналив лавгссар. Кашиштурал МухIаммадлуя ﷺ бусайхту увкуссар: «Зу буру Заннаясса луттирал ххуллийх нанисса халкь, мунияту жу зучIан бувкIру жула дянив увккун, цува идавсра тIисса инсаннал кьимат кIул хьуншиврул». «Зу танахьхьун шанма суал булара, жаваб дулурча, му мяйжаннугу идавсри.

Дулун къабюхъарча, му хIарамзадари, яла мунан зунма ччимур бувара», – увкуссар жугьутIнал, – «Цалчинмур суал: цIуххияра цIан-чаннаву ххуллийн бувксса жагьилтурая, миннал кьаст-мурадрая. Мяйжаннугу миннал хавар махIатталсса буссар. КIилчин цIуххияра машрикьлия магъриблин бияннинсса билаятрал паччахIну ивкIманая. Шамулчингу цIуххияра «РухI» цури, му цIа щийн учайссар». Ахирданий кашиштурал насихIат бувну бур, вай шанма суалданун жавабру МухIаммадлун ﷺ кIулну духьурча, чара бакъа мунайн вих хьуну, мунал ххуллу бувгьуну, Идавсшиву тасттикь бувну бачияра увкуну. Назар ва Оькьбат Маккалив зана хьуну, цалва гьалмахтурахь бувсун бур кашиштурал увкумур. Мушриктал ИдавсичIан ﷺ бувкIун, буллуну бур шанмагу суал. «Гьунтти бухьхьияра, на дулунна жаваб», – увкуну бур Идавсил e. Мунияр махъ ИдавсичIан Аллагьнаяту ﷺ илгьам къабукIлай 15 гьантта хьуссар. Маккаллал мушриктал ххари хьуссар, Идавсища ﷺ цалва суаллахьхьун жавабру дулун бюхълай бакъанутIий: «МухIаммадлул увкуссия жаваб гьунтти дулунна куну, амма ацIния ххюва гьантта лавгунни, жавабмур уттигу дакъар», – тIий. Идавсгу ﷺ пашманну ивкIссар. Цаппара хIаллава Аллагьнаяту аятру лавсун увкIссар Жабраил малаик.

Му вахIюлуву тIий бивкIссар: «ТачIав маучав “На чара бакъа дуванна”, “Иншааллагь” къаувкуну». Яла Жабраиллул бувсъссар жугьутIнал буллусса суаллансса жавабру бусса аятру. Цалчинмур суалданун жаваб диркIссар нуххуву яхъанай бивкIсса жагьилтурая («асхIабулкагьф») бусласисса аятраву: «Зунттавусса нуххуву ялапар хъанай бивкIминнаясса хавар Заннал аьламатирттава яла махIатталмур ххай урав?» («Кагьф» суралул 9-мур аят). КIилчинмур суалданун жаваб дуллуссар Зулкьарнайн тIисса паччахIная буслалисса аятрал: «Цаппара вих бакъами вихь цIухлай бур Зулкьарнайннуя. Баян бува инава мунаяту бусантIишиву. Аллагьнал ﷺ мунан аьрщарай дуллуссар хъуннасса цIакьшиву ва цала ишру бачин буллансса ххуллурдаясса элму-кIулши. Миннул кумаграйн мунал цала кьудрат дунияллийх ппив дурну, цала мурадирттайн иянсса ххуллу лавсъссар» («Кагьф» суралул 83-85-мий аятру).

Шамулчинсса суалданун жавабну хьуссар рухIирал хIакъиравусса бувчIин баву дусса аят: «ЖугьутIнал тIимур бувну вил миллат цIухлай бур РухIирал мяъналуя. Уча миннахь: “РухI – ттул Заннал амрулийнур. Так Заннан кIулссар му цирив. Зун мунил хIакъираву кIулши чанссар. Аллагьнан ﷺ кIулмунил дазу-зума дакъассар”». («аль-Исраъ» суралул 85-мур аят). Вай жавабру дулайхту, Маккаливсса мушриктуран учинмур къаливчIссар. Амма МухIаммадлул ﷺ идавсишиву кьамул къадурссар, цала дакIхъуншиврул цIаний.

МУСА ИБРАГЬИМОВ

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Къатлуву барачат

Бур ца-цавай къатри, личIину авадансса ва хъуслил бувцIусса бакъахьурчагу, гиву бигьану ссихI ласун шайсса, дакI дигьа лагайсса. Гивун буххайхту кIул шай: шиву рахIатшиву, барачат, гъелишиву дур. Мукунма, хьунабакьай цаймигу – ххирасса хъус-кьайлул бувцIусса, марцIшиврул пар-пар тIисса, амма...


Ссятрал мутталий дурсса эбадатраяр ххирасса махъру

Дунияллийсса оьрму Аллагьу Тааьланал жунма буллуну бур Цала рязишиву тIалав дуллай, цIимилийн умуд бивхьуну яхъананшиврул. Аллагьнал, жува ххирану, мурадру щаллу бавугу бигьа бувну бур. Цала ИдавсийхчIин ﷺ Заннал жунма баян бувну бур цумирив хъунмасса чири хьуншиврул дувайсса бигьасса эбадатру....


Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

НицIавкIратусса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул «Сабат» ва «Мактубат» тIисса луттирдаву кIицI ларгун дур Сайид Абу Оьбайда бин Сайид Нуруддин аль-ХIусайни аль-Гъумуки ад-Дагъистани тIисса цIа. Шичча мяйжан хъанай бур Абу Оьбайда Гъумучатусса, МухIаммад Идавсил ﷺ душнил...


25-ва тикрал бува

Маэшат гьарта хьуншиврул ишла бувайсса багьантту цIухлалими чан къашай. Миннувату яла агьаммур, гьанумур цила чIумал ххювагу чак бавури, циняр шартIру, рукнурду, адабругу щаллу дурну, хъирив дуккайсса азкардугу дурккуну.   Мукунма, маэшат гьарза хьуншиврул хъинссар зухIа-чак баву, шанан утту...


Лелуххул эбрат

Щейх Ибрагьим Адгьам ивкIссар Шакьикь Балхил усттазну. Ца кьини Шакикь цала щейхначIан увкIун, бувсун бур цува хIалтIилухун ачин хIадур хъанай ушиву.   – Жува хьунабакьиннин цаппара барзру гьантIиссар! – увкуну бур ганал. Амма кIива-шанма гьантлува Ибрагьим Адгьамлун ккавккун ур...