Шанма суал

Шанма суал

Шанма суал

МухIаммад Идавс ﷺ халкьуннайн Исламрал ххуллийн оьвтIий айивхьусса чIумалва Маккаливсса мушриктурал мунан чIявусса ккаккан бувссар, Исламрайн къарши бувккун. МухIаммад ﷺ Заннал идавсну ккалли уван цукунчIав къаччай, цащава шайсса зараллу буллай бивкIссар.

Ца чIумал миннан пикри хьуссар Идавс ﷺ «ашкара» уван. Му даву тапшур дурссар цаватува кIия вакил личIи увну – Назар бин ХIарис ва Оькбат бин Абу Муит. Ми гьан бувссар Мадиналивсса жугьутIнал кашиштурачIан, МухIаммадлуя e, ганал тIул-тIабиаьтрая, Идавсил ﷺ ихтилатрая бувсун, кьимат бищияра учин. Агьамсса бигар бакIрайн лавсъсса вакилтал ссапарданийн бувккун, Мадиналив лавгссар. Кашиштурал МухIаммадлуя ﷺ бусайхту увкуссар: «Зу буру Заннаясса луттирал ххуллийх нанисса халкь, мунияту жу зучIан бувкIру жула дянив увккун, цува идавсра тIисса инсаннал кьимат кIул хьуншиврул». «Зу танахьхьун шанма суал булара, жаваб дулурча, му мяйжаннугу идавсри.

Дулун къабюхъарча, му хIарамзадари, яла мунан зунма ччимур бувара», – увкуссар жугьутIнал, – «Цалчинмур суал: цIуххияра цIан-чаннаву ххуллийн бувксса жагьилтурая, миннал кьаст-мурадрая. Мяйжаннугу миннал хавар махIатталсса буссар. КIилчин цIуххияра машрикьлия магъриблин бияннинсса билаятрал паччахIну ивкIманая. Шамулчингу цIуххияра «РухI» цури, му цIа щийн учайссар». Ахирданий кашиштурал насихIат бувну бур, вай шанма суалданун жавабру МухIаммадлун ﷺ кIулну духьурча, чара бакъа мунайн вих хьуну, мунал ххуллу бувгьуну, Идавсшиву тасттикь бувну бачияра увкуну. Назар ва Оькьбат Маккалив зана хьуну, цалва гьалмахтурахь бувсун бур кашиштурал увкумур. Мушриктал ИдавсичIан ﷺ бувкIун, буллуну бур шанмагу суал. «Гьунтти бухьхьияра, на дулунна жаваб», – увкуну бур Идавсил e. Мунияр махъ ИдавсичIан Аллагьнаяту ﷺ илгьам къабукIлай 15 гьантта хьуссар. Маккаллал мушриктал ххари хьуссар, Идавсища ﷺ цалва суаллахьхьун жавабру дулун бюхълай бакъанутIий: «МухIаммадлул увкуссия жаваб гьунтти дулунна куну, амма ацIния ххюва гьантта лавгунни, жавабмур уттигу дакъар», – тIий. Идавсгу ﷺ пашманну ивкIссар. Цаппара хIаллава Аллагьнаяту аятру лавсун увкIссар Жабраил малаик.

Му вахIюлуву тIий бивкIссар: «ТачIав маучав “На чара бакъа дуванна”, “Иншааллагь” къаувкуну». Яла Жабраиллул бувсъссар жугьутIнал буллусса суаллансса жавабру бусса аятру. Цалчинмур суалданун жаваб диркIссар нуххуву яхъанай бивкIсса жагьилтурая («асхIабулкагьф») бусласисса аятраву: «Зунттавусса нуххуву ялапар хъанай бивкIминнаясса хавар Заннал аьламатирттава яла махIатталмур ххай урав?» («Кагьф» суралул 9-мур аят). КIилчинмур суалданун жаваб дуллуссар Зулкьарнайн тIисса паччахIная буслалисса аятрал: «Цаппара вих бакъами вихь цIухлай бур Зулкьарнайннуя. Баян бува инава мунаяту бусантIишиву. Аллагьнал ﷺ мунан аьрщарай дуллуссар хъуннасса цIакьшиву ва цала ишру бачин буллансса ххуллурдаясса элму-кIулши. Миннул кумаграйн мунал цала кьудрат дунияллийх ппив дурну, цала мурадирттайн иянсса ххуллу лавсъссар» («Кагьф» суралул 83-85-мий аятру).

Шамулчинсса суалданун жавабну хьуссар рухIирал хIакъиравусса бувчIин баву дусса аят: «ЖугьутIнал тIимур бувну вил миллат цIухлай бур РухIирал мяъналуя. Уча миннахь: “РухI – ттул Заннал амрулийнур. Так Заннан кIулссар му цирив. Зун мунил хIакъираву кIулши чанссар. Аллагьнан ﷺ кIулмунил дазу-зума дакъассар”». («аль-Исраъ» суралул 85-мур аят). Вай жавабру дулайхту, Маккаливсса мушриктуран учинмур къаливчIссар. Амма МухIаммадлул ﷺ идавсишиву кьамул къадурссар, цала дакIхъуншиврул цIаний.

МУСА ИБРАГЬИМОВ

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


Суал-жаваб

БучIиссарив мизитраву чIирайн ттиликI рирщуну шанан? Мизитраву шанан бучIиссар инсан «джунуб» хьуну (чурх шюшин, гъуслу буван аьркинну) акъахьурча ва гиву чак буллалиминнахун ахчилай, гай къума буллай акъахьурча. Вай шартIру биттур къадуварча, мизитраву шанан къабучIиссар,...


ХIаж байсса барз

Бусурманнал календарьданул махъва-махъмур Зуль-ХIижжа барзри. Ва зурул цIанил мяънагу – ХIаж байсса барз тIиссар. Гьарца шинал Зуль-ХIижжа зуруйри хъунмамур ХIаж бувайсса, цамур чIумал буван къашайссар. ЧIивимур ХIаж – Оьмра – ччимур чIумал буван ихтияр дуссар.   Ва зурул...


Бунагьру багъишла битайсса кьини

Зуль-ХIижжалул 9-мур кьини – Аьрафа (Аьрафат) кьинири. Му кьини хIажитал «Аьрафа» тIисса даралуву бикIайссар. Аьрафа кьини азарва «Кьулгьу» («Аль-Ихляс») бувккуну хъинссар. Мукун буккайманал циняв бунагьру багъишла битантIиссар куну бур...


Дагъусттаннайн дурксса кьини

Апрель зурул байбихьулий Дагъусттаннай гужсса гъараллу лачIлай, марххалтту буллай, хъунисса зараллу хьунни инсантурал къатта-къушлин, хъу-лухччилун, ризкьилун, ххуллурдан. Инттухунмай бувсса кIусса марххалттанул Хъусращиял ва Ккуллал шяраваллан хъунисса зараллу биян бунни, гъараллая хъунмасса зарал...


Дяъвигу, дингу

Аьрай, ярагъ бакъассагу, аьркинни дакIнил кьянкьашивугу, гуманитар кумаграцIун рувхIаниймур кумаггу. Ва кIанттул агьамшиву чIалай, жулва аьралийтурал чIарав бацIан, дакIниймур ласун 2024-ку шиная шинмай диндалул къуллугъчиталгу заназиссар СВО-райн. Мукунминнавасса ца ур 5-мур армиялул...