ОьрчIахь тикрал дуллан къабучIисса 4 калима

ОьрчIахь тикрал дуллан къабучIисса 4 калима

– Вил кару дарккусса дурив?

– Щилли мукун тахIни-кIичIу шюшайсса?

– Кьарити, мадувара, вища цичIав дуван къашайча!

Укунсса ихтилатру цимилгу баяй тамансса кулпатирттаву. Жува бувххун, сси бивзун буну, жуйва бияла бакъанма оьрчIащал ссавур дакъа буллалисса ихтилатирттайну миннал дакIниву хъама къабитансса тIааьн бакъасса асарду хIасул шайссар. Мунийн бувну, оьрчIру цавунма цивппа лавгун, инсантураву хьхьичIунмай хьун, итххяххан нач хъанай личIайссар.

ОьрчIал дакIнил илгьам ццах учин буван, нигьа бусан буван бигьассар. ЦIуницIа ми цайнма цивппа кIура баян бан тIурчарив хъинну захIматссар. Жунма цинявннан ччан бикIай жула оьрчIру ва душру талихIрайн бувккун. Мунийн бувну аьркинссар жула зуматусса жуаврал хъирив бавцIуну, оьрчIал дакIнийн щунсса калима итххяххан къаритан хIарачат буллан.

1. «Вища къашайссар!», «Вища цичIав дуван къабюхъайссар!», «КъахьунтIиссар вища!» тIисса ва цаймигу вайннуха лархьхьусса калимарттал оьрчIал цанма цалва бищайсса кьимат ялавай шайссар ва миннаву цичIав лахьхьинсса гъира къаличIайссар. Нажагьлий, оьрчIал цалчин ужагъ лакьлай, бюкъавхъуну лавкьуну бухьурчангума, аькьилшиву дусса нитти-буттал миннан кумаг бувну, бусантIиссар тIайлану даву дувансса куц. «Вища къашайссар!» тIисса калималун кIанайгу «Нану на вин кумаг буваннача!» учин аьркинссар.

2. «Вил масъала – му масъала бакъар». Дуснал цаманащал дусшиву дурну, цанна ххирасса игрушка гъагъан дурну, сурат дишин къархьуну… Вай бакъа цаймигу личIиличIисса аьрзри буллай бучIай жучIанма оьрчIру. Жувагу буру миннахь: «Тти ина ссал цIанийра аьтIисса…», «Мурив буруккин?». ОьрчIан укунсса жавабру дуллай бур цала къайгъурдаха бувххусса, оьрчIалсса бувансса чIун дакъасса нину-ппу. Мукун, мудан нитти-буттал оьрчIру нигьал буллай, къулагъас къадуллалиний минная цавунма цивппа бувххусса, цимурца кьюлтI буллалисса оьрчIру шайссар. Кулпатирттал психологтал маслихIат ккаклай бур, оьрчIал мукунсса аьрзри буллалини «Буси, на вин ссал кумаг бави?», «Ина ссал пикрирдай ура?», «На вил чIарав уссара!», «Ина пашманну циван ура?» учин аьркинссар тIий. Чара бакъа аьркинссар кIул буван оьрчIру ссал пикрирдай буссарив ва миннавусса буруккин буккан бувансса ххуллу-чаран лякъинсса хIарачат буван.

3. «Бат хьу шичча!» ОьрчIру мютIий бакъашиврул ччя-ччяни жулла нерварду сукку дувай. Ци бухьурчагу, жулва жува бувгьуну ссавурданий бурган аьркинссару мюрщиминнал чулухунмай. Нажагьлий, сси бивзуну, гьалак бувккуну бухьурчагума жува хIарачат буван аьркинссар хьусса иширава паракьатну буккан. «Ттун ина ккавккуну къачча!», «Бат хьу шичча!» - тIисса анавар бувккун увкусса мукъурттил бигьану гъагъан дувайссар оьрчIал психика. Мунийну хъунисса зараллу бияйссар оьрчIал психикалун, ми ягу цавунма цивппа лагайссар, ягу гьужумру буллали шайссар.

4. «Ттун ина къаххирара!». БувчIингума захIматсса иш бур, хъунасса инсаннал духIиндарал цукунни мукунсса махъру оьрчIахь учаву кьамул бувайсса тIий. Инсаннал оьрмулул практикалуву тIурча мукунсса ишру цикссагу тикрал хъанай бур. «Ттун ина къаххирарара!» – вай инсаннал дакI гъагъан дувайсса махърури. Мукунсса калималийну, яни нитти-буттан цивппа къаххирашиву исват хъанай, оьрчIал психологиялул гьану гъагъайссар.

Мукунсса мукъурттилли оьрчIал психика зия дувайсса ва дакIниву тачIав хъамаритайсса аьш кьаритайсса.

САЛИМАТ ХIАЖИЕВА

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Къатлуву барачат

Бур ца-цавай къатри, личIину авадансса ва хъуслил бувцIусса бакъахьурчагу, гиву бигьану ссихI ласун шайсса, дакI дигьа лагайсса. Гивун буххайхту кIул шай: шиву рахIатшиву, барачат, гъелишиву дур. Мукунма, хьунабакьай цаймигу – ххирасса хъус-кьайлул бувцIусса, марцIшиврул пар-пар тIисса, амма...


ТалихI ссаву буссар?

Циняв муния гъалгъа тIун бикIай, циняв муничIан кIункIу тIий бур, амма инсаннахь инава луглагимур бувчIин бува учирча, балжисса жаваб дулунма нажагьгу къалякъай.   Пикри бувара, инсан ур ца ххирасса ххазиналух луглай, амма му чув лабивтун буссарив, цукунсса буссарив къакIулну. Му хьхьичIунай...


Хъинмунил гьану

Имам Муслимлул луттираву бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: "Аллагь Тааьла МарцIмари, марцIмур дакъа кьамулгу къадуваймари».   Кьуръандалуву Аллагьнал ﷻ халкьуннайн амру бувссар идавстурайхчIин: «Зу дукияра марцIмур, тIуллугу хъинсса дуллали»...


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.     Бисмиллягьи-ррахIмани-ррахIим.   МарцIну вичIи дишара, я диндалул уссурвал, Жула Сайид Идавсил сиярдалул бусаннин. Арулдагу лухччигу, арулдагу ссавругу Цахлуну ляхъан дурсса ХIабибуллагь...


Вихьлив оьрчIру ттуплий бувккунни

Вихьлив хьунни Ккуллал райондалий дарсирдайн мизитирттавун бучIайсса оьрчIал дянивсса футболданул турнир.   Ванил агьаммур мурад бия оьрчIал дянивсса дусшиву цIакь даву ва спортрах гъира бутаву. Турнирданул сиптачиталну бувккунни «Ккуллал райондалул жагьилтал» тIисса ккурандалул каялувчи...