Хъинбала – Заннахлуну

Хъинбала – Заннахлуну

– Дадай! Мяммал дадай! Зу чув буру? – мяйра шинавусса Ибрагьим левчуна къатлувун увххун ур.

– Шикку буру, арс. Цивхьуну бур? – жаваб дуллуну дур ниттил.

– Дадай, вин кIулссания на хIакьину цукунсса тIул дурссарив! – ухханнина ххаришиву кIидачIлан ивкIун ур оьрчI.

– Бусикьай!

– Дарсирдая шавай най унува ттун хьунабавкьуна жула чIаххурайсса Муслимат-баба. ГаничIа кIусса чантай бия, на га лавсун, шаппай биян буван кумаг бувссия. Чантай кIусса бия, амма на цIуру-кIуру къабувну яхI бав! – куну пахрулий ниттих урувгун ур Ибрагьим.

– Машааллагь! – куну бур ниттил, - Ина ххуйсса даву дурну дур, ттул виричу!

– Кьянкьасса адиминал тIул! – ххи бувну бур мяммал дадалгу.

КанпитIраяр нацIусса цIарду даврил чанна лахъан увсса оьрчI пикри буллан ивкIун ур цалва гьунардания ялагу щихь бувсун хъинавав тIий. ХIисав хьуну ур хIаятраву зузисса буттал ппу.

Ганал хьхьичIгу авцIуну буслан ивкIун ур:

– Ттаттай, вичIи диша, нава хIакьину бувмур бусаннача!

Къужлул гъирарай вичIи дирхьуну дур Ибрагьимлул бувсмуних, амма ххари къавхьуну, щугълурдавун агьну ур.

– Ттаттай, яр ина циван ххари къавхьура на дурсса даврия? Муслимат-бабалгу, танил чIаххуралгу, дадалгу, мяммал дадалгу ттуя цIарду дурунни. Ина тIурча ххаривагу къавхьунна, - къаччан бивкIсса оьрчI къатлул чулухунай авчуну ур.

– АцIу, зана икIу, ттул арс! – куну бур къужлул. Яла кIяла тIутIи (ромашка) рирттуну, ганийсса циняв чIапIивгу бивттуну оьрчIахьхьун дуллуну дур.

– Насу ва тIутIи вила дадан дула, - куну, дачIрасса тIутIул кьярти дуллуну дур.

МахIаттал хьусса Ибрагьим жагь ттаттах, жагь тIутIуя лирчIмуних уруглан ивкIун ур.

– Ина ци тIиссара, ттаттай? Мукунсса тIутIи пишкаш дуван бучIиссарив? На махсаралухун ишин ччай урав! – тIун ивкIун ур Ибрагьим.

– Ина халкьуннал хьхьичI ахIмакьну чIалан нигьа услай, амма Аллагьнал хьхьичI нач къахъанай урав туну? – арснал арснал иттавгу урувгун цIувххуну бур ттаттал.

– Аллагьнаягу на нигьа усара, амма ттун вил суал къабувчIунни. На ци къатIайласса тIул дурди? – ятIул ивчуну ур оьрчI.

– Ургу ттул арс, хъинбала буван аьркинссар так Заннахлуну, Аллагь рязи хьуншиврул. Халкьуннал рязишиврух луглан къааьркинссар, – куну къужлул цамур кIяла тIутIи рирттуну дур. - Вана ва тIутIи – ина бувсса хъинбалалул мархIаматри. Вища хьунтIиссар му Кьиямасса кьини дучIаннин сагъ-саламатну ябуван. Амма вин ччан бивкIунни Муслимат-бабал виятура цIа дурну, цIа дувайхту ина лавсунни вила мархIаматрал бутIа, - куну ттаттал тIутIуя ца чIапIи бивттуну бур.

– Яла вин ххуй дирзунни Муслимат-бабал чIаххурал виятура дурсса цIарду, биттунну ттигу чIапIив. Мунияр махъ ина дадал ва мяммал дадал хьхьичI пахру буллан ивкIунна, ттигу кIива чIапIи биттун аьркинни. Вана утти вил чирилуя дахьва ца чIапIи ливчIунни. Утти ина ттучIан увкIун вила гьунар бувсунни, махъва-махъсса чIапIигу бакъа ливчIунна. Къурталли, вил щалва чири бат хьунни, дачIрасса кьярти лирчIунни. Дадан укунсса тIутIи дулун нач хъанай духьурча, Аллагьнал ﷻ хьхьичI авцIукун вила тагьар цукунсса дикIанссар?! Мукун ххуйсса даву дурагу къадурма куна къаличIанссарав…

– Му цукунсса ишри, ттаттай? Циминнахь бусарчагу, на га хъинсса тIул дував, га чун дакъа хьун бюхъайссар?

– Дахьва хъинбала баву къагьассар. Гьарца хъинбалалуву марцIсса ният дикIан аьркинссар, так Аллагьнал рязишиврухлуну данна тIисса. Мунийн учайссар тIайласса ният. Му ниятгу дуруччин аьркинссар хъинбала буллай айишиннингу, булаллисса чIумалгу, бувну махъгу. Му чIумалли вин чири хьунтIисса.

– Туну хъинбаларду буллай унува, цукунчIавсса чири къабивну личIангу бюхъайссарив? – цIувххуну бур оьрчIал.

– Аллагьнал ﷻ аьдилшиву камилссар. Инсаннал хъинбала ссал цIаний буллай урив, му дулайссар Заннал. Аллагьнал ﷻ цIаний дуварча, чири хьунтIиссар. Халкьуннал цIа даврихлу дурну диркIхьурча, мури мунансса чири, цамур бакъассар. Мунияту вила дакIнивусса ниятрал хъирив ацIу, Аллагьнал ва халкьуннал хьхьичI дакI марцIну икIу. Вила мархIаматру буручча, вин ми хъинну аьркин хьунтIиссарча!

 

Муслимат Аьлиева

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Нюжмар кьини дурну къахъинмур

Бусурмансса халкьуннал дур арулва гьантлий цал тикрал шайсса байран – нюжмар кьини. Му кьини бувсса хъинбалалух, эбадатрах цамур чIумалнияр гьарзасса чири шайссар. Муниятур нюжмар-кьини хъинбала-хъиншивуртту дуллай гьан дуван хIарачат буллан бикIайсса.   Му кьини дувайсса эбадатирттава...


Дуккаву бигьа хьуншиврул

Дайдирхьунни цIусса дуккаврил шин. Жунма кIулсса куццуй, Аллагьнал ﷻ цIа кIицI ларгун, Занная кумаг чIа увкуну дуллалисса давриву лябуккугу, барачатшивугу дикIайшиву. Дуккаву ккалли дуван бучIир ца яла захIматмур даврин. Мунин бувну, ва макьалалуву цачIун дурну дуссар дук-лакисса чIумал дурккуну...


Заннайн мютIисса кулпат

Кулпатрал оьрмулуву хъунмасса кIану бугьлагьиссар ласнал ва щарссанил дянивсса дакьаврил (гармониялул). Мунил хъунмур биялагу хъаннихьри. Ва макьалалуву бусанну цаппара маслихIатру, кулпат дакьаврил хIалданийн бучIан баву бигьа дуллалисса, цанчирча, мукунсса кулпатраву паракьатшиву, рахIатшиву ва...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...


ТIайла буккан ва хьуна бакьин

Аллагьнал ﷻ халкь ляхъан бувну бур, цайва бивхьусса амрурду биттур буллай, дакIурдивусса мурадирттайн билланшиврул. Аллагьнал ﷻ амрурдугу так дин-чаклийну къуртал къашайссар, ми амрурдал вивлавсун буссар инсаннал щалва оьрму. Оьрмулул мутталий инсаннан чIявуну аьрххи-ссапарданийн уккан багьай....