Гуж бусса бутта

Гуж бусса бутта

Ислан шавай лихха-личча хьуну увкIуна. Янна-уссуй дия ххиттул ттангъри, я бия лухIи лавгун. Га, щунтIагу тIий, бакIгу хьхьичIун дуртун, авцIуну ия.

 

– Гьу, виричуй, щил кьут увра? – цIувххуна буттал.

ОьрчI муксса нигьа увсун ияхха, цува щил автссаривгума бусан сислай акъая.

– Ттуплий буклай буссияв, – ххюнтIагу тIий, увкуна Исланнул.

– Ттуплийн къатIайлану ччан щуну тIий, «бавкку щикIру» куна. Нагу танайн «чIатIа-маз» куссия.

– Та цIа-бакI дакъасса урив?

– Ттигу ттуплий уклайна уссар... Ччарча на та вин ккаккан анна...

– Хъинни, ачу...

«Ттиния банссар танацIухсса! Тти ци тIун икIайрив ккакканнача!» – тIий ия цахьва цува Ислан. Га дакI дарцIуну ия буттал та ттантта итантIишиврий. Цавува цува ххари хъанай, пахрулий буттахгу уруглай, дири-дирину най ия Ислан. Вана, бивуна ппу ва арс оьрчIру ттуплий буклакисса майданнив.

– Урив шикку? – цIувххуна буттал.

– Ур, – увкуна Исланнул, буккавай-къабуккавай.

Дахьва тти бувххуна ганавун хIучI. Букъагьиву, ва ци чIалну бувкIсса пашмансса пикрия! «Хъинни, аттанссар буттал та цIана, яла, гьунттихавай, бутта чIарав акъаний, аттанссара навагу танал, хъиннува мухь икIан увну...»

– Ккаккан а!

Ислан зумаахъан къахъанай ливчIуна, маз бувхIусса куна. Ганал ликри зурзу тIун диркIуна.

– Гьу, цумариярч?! – хъиннува къянкьану цIувххуна буттал.

Ислан, ганал чIу къабаллалимишан дурну, даг буллуну, хьхьичIунай лавгуна. Яла цакуну яру зунххи бурган бувуна:

– Тана! Тана! Тана-а!.. – лагьну увкуна ганал.

– Гьагь, цумари? Ярч, щия нигьа увсун ура? Му за лахъну уча!

– Мяммай, за бакъар, авттуна икIаннача, ачу шавай, – миннат буллалисса кунма, увкуна Исланнул.

Пайда бакъар вия, тIисса куна, кагу галай дурну, ппу тIайлана оьрчIал ккурандалучIан авчуна. Му чIумал, ккурандалува увккун, ца ттурусса оьрчI ливхъун авчуна.

– Да, чун ливхъун най ура, ацIу уний! – буттагу хъирив хьуна.

Буцири оьрчIру, пIаркь-пIаркь бивкIун, буруглай бия, танал та ттантта икIаннин аттаннин. Буттал, хъарацIа увгьуну, ливхъун нанисса оьрчI ацIан увна.

– Агь, ХIайдарай, ярч, гьич ттун ина мукунсса усса къаххива, – увкуна буттал. – Ислан, ттул арс, ачу шиккун.

УвкIуна Ислан.

– Бургияра, оьрчIрув, – куна буттал. – Зул ппухълу ххаллилсса дусталли. Зул ци дуркьай кIидачIин бюкъахълахъисса? Ина, ХIайдарай, зирангсса оьрчI ура, мунияту виярва заэвсса Исланнун ца уссу куна икIан аьркинссара, ванал дакI хьунмур буслай, ванацIух уклай... БувчIурив зун? Гьурала, дугьира кару!

КIиягу, бакIругу хьхьичIун дирчуну, бавцIуну бия. Исланнул ка хIалли-хIаллих сикъарсуну тIиртIуна.

– Муна му куйлий! Ххишала бивну ттун кIул машару! – куну, цала уттусриксса каругу кIутIу дуллай, бутта лавгуна. КIиягу оьрчI махIаттал хьуну ливчIуна: ца – акъавттуну личIаврий, гама – нигь духлагаврий...

Гьай-гьай, цалчин кIул хъанай бия гайннан инсаннал гуж закканттавунияр дак!нил хъиншивруву бушиву...

 

Х. Ильясов

 

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


Иман цIакь дувансса давуртту

Идавсих ﷺ вичIи дирхьума – Аллагьнайн ﷻ мютIи хьумари. «Нур» тIисса суралуву увкуну бур: «Аллагьнайн ﷻ ва Идавсийн ﷺ мютIину бикIи, акъахьурча зун жаваб дулун багьантIиссар». Вай мукъурттил мяйжан буллай бур Идавсил ﷺ ххуллу (сунна) бувгьуну бачаврийну инсантурайн...


Лажинлякъул лишан

Инсаннахьхьун ядуван дуллусса задрайн «аманат» учайссар. Ва бур аьрабрава лакку мазравунгу цайми бусурман миллатирттал мазурдивунгу бувкIсса махъ.   Аманат тIисса махъ аьрабрая таржума бувайссар «буллусса махъ бугьаву, дакI тIайлашиву, вихшала» тIисса мяънардай....


Суал-жаваб

БучIиссарив жаназалул чак буван хьхьичI жаназа дакъанура. Жул шяравусса мизитраву мукунсса чак бувай гьарца нюжмар кьини. Мунин шариаьтраву цукунсса хIучча буссар? Имам Аль-Бухарил ва Муслимлул хIадисирттал луттирдавусса хIадисраву бувсун бур Эфиопиянал паччахI Наджаши ивкIусса хавар баяйхту...


Таваккулданиясса мусил махъру

    Таваккулданул мяъна дурчIин дуллалисса калимартту:   Идавсил ﷺ увкуссар: «Халкьуннаву яла гужма хьун ччиманал Аллагьнайн ﷻ таваккул бутича». ЯхIъя ибн Муа́ьзлухь цIувххуссар: «Инсан таваккул бутайману та ккаллиссар?» «Цала Заллуну Аллагь ﷻ...


Напсилул хасиятру

Напсилул хасиятруЦала напсилух вичIи дирхьуну, оьбаларду буллан махъаллил акъасса инсаннан хасъсса хасиятру дур къуллугърах къанихшиву ва мудан цува цайминнаяр лавайну икIан ччишиву. Мукунсса инсаннан, мудан хьхьичIун личлай, цайми инсантал цала буюрду биттур буллали буллай, цахва мюхтаж буллан...