Заннал неъмат

Заннал неъмат

Гьарца кьини инсан хьуна акьлай ур микробирттащал. Гайннуву чансса бакъар цIуцIавуртту, азарду сукку дувайссагу. Мукунсса микроорганизмардащал талан Аллагь Тааьланал ляхъан дурну, инсаннал чурххаву дирхьуну дур иммунитет.

 

Ттизаманнул хъиривлаявурттайн бувну, дунияллийсса халкьуннава 15%-рал иммунитет хъинну лагьсса дусса дур, дахьва 10%-рал дусса дур хъинну цIакьсса иммунитет, ва мукунма 10%-рал иммунитет хъинну лагьсса дусса дур.

КIинттул ва интнил дайдихьулий инсаннал чурх хъинну заэв шайссар: бявкъу-гъели шаву, авитаминоз, бургъил чани чаншиву ва м.ц. иширттал инсаннал цIуллушивруйн асар бувайссар. Мунияту, гъинттул аьркинссар иммунитетрал ялув бацIан, къашайшивурттал профилактика дуван, цIуллу-сагъшиву цIакь дуван.

Духтуртурал, медициналул аьлимтурал тIимунин бувну, цаппара гьантрайсса иммунитет «лещарча», инсан ивчIантIий ур. Иммунитетрал гьану бусса бур цила чIумал шанан утту бишавриву ва шания бизавриву ва дукра дукаврил низамраву. Ми иширттайн хъар шайсса бур иммунитетрал цIакьшиврул 50%. Иммунитетрал клеткардал чIявуми бусса бур инсаннал ххюттукалуву – 80%. Антибиотикрал даруртту бувкусса чIумал инсаннал иммунитет кIилийну лагь шайсса дур. Иммунитет цIакь буван чара бакъа аьркинссар витамин D.

 

Иммунитетран зарал буваймур:

  • Дунияллул экология зия шаву;
  • Бактериярду, вирусру гужлан шаву;
  • Заралсса хасиятру (хIан хIа-чIаву, къалиян учаву ва м.ц.);
  • Оьрмулул низам;
  • Муданмасса стресс;
  • Витаминну биялну бакъашиву;
  • Чурххайн хъиннува гуж бутаву;
  • Шанул, дукралул низам дакъашиву;
  • Дигьалагру дакъашиву;
  • Антибиотикру ва цайми даруртту чIяву баву;
  • Мудан щябивкIсса, суккушин чансса даврий зузаву, физкультура, спорт дакъашиву.

Иммунитет хьхьара хьувкун ганища къашайссар чурххавун дурхсса инфекциярду кIул дуван, инсан къашавай шайссар. Хъиннува гужсса иммунитет бусса чIумалгу заралсса клеткардащал архIал ганил литIун бувайссар чурххан чара бакъа аьркинмигу. Мукунсса чIумал сукку хьун бюхъайссар артритру, ревматизм, склероз ва цаймигу азарду.

Заэвсса иммунитетрал лишанну:

  • ЧIяруну шяра, грипп, ОРЗ, ОРВИ дияву;
  • Гьутрурдал къашайшивуртту лахъи лаглагаву;
  • БакI цIуцIаву, чурххал базурдаву къювурду дуллалаву;
  • Бурчуй лал дарцIусса пицIурду шаву;
  • Бурчуй, михьирттай грибок шаву;
  • ЛОР-базурдал, ччаруллал къашайшивуртту гьарза шаву;
  • Щаву дирукун оьтту бацIан буван захIмат шаву, щавурду лахъину хъин къахъанахъаву;
  • Мудан шанан ччисса хIал бушиву, шану лавхъун махъгу бигьа къалавгсса куннасса тагьар душиву;
  • Шану къабиллалаву;
  • Мюрш бивкIун ца даврий къулагас дуван, хIисав ласун къахъанахъаву.

Саняткартурал тIимунин бувну, гьарца инсаннан аьркинссар иммунитет хьхьара хьун къабитанмур буллан. Мунивугу цичIав ляличIисса бакъассар: так тIайлану оьрмулул низам дугьанни аьркинсса. Му цурдагу ца-кIива гьантлул дянив цIакь дуван къашайссар.

Дукия. Канан аьркинссар мюнпатсса дукра: дикI, ахъулсса, ахънилсса.

Витаминну. Духтуртурахь цIув-ххуну, хъиривлаявуртту дурну ххал бувайссар цуми витаминну биялну бакъарив.

Физкультура. Спортрал инсаннал чурх кьянкьа бувайссар, гуж (энергия) бучIайссар, оьттуву кислород чIяву шайссар, шанашаву ва дукралух тамахI ххуй шайссар. Спортзалданувун занансса сант дакъаминнан бучIиссар чанма-чанну кьинилун дачIиссятрай гьавалий сайр буван, кIюрххил лечаван, турникирттал ва брусьярдал дустал хьун.

Кьинилул низам. Инсаннал чурх тивтал буну бикIаншиврул хъинну агьамссар кьинилул низам. Чанма-чанну мяйра ссятрай шану лахъан аьркинссар. Утту бишиннин чIавахьултту тIивтIуну къатлувун марцIсса гьава буххан баву хъинссар ягу бюхълай бухьурча чIавахьултту тIивтIунма кьабитайссар.

Чурх сасан баву. Духтурнащал маслихIатгу ккавккун, чурх сасан булларча хъинссар: дюхлулсса щинавун бучIлан, дюхлуйх гайз буллан ва м. ц. Хаснува, оьрчIру мюрщину бунува тIайлану сасан булларча, чанну къашавай хъанантIиссар.

Психикалул тагьар. Иммунитет чан шаврил агьамсса тахсир стрессрай буссар. Ххаришиврул, хъяхъаврил, талихIрал инсаннал чурххаву хьун дувайссар иммунитет цIакь дувайсса реакциярду, хаснува – дофамин. Мудан пашмансса гьавасру бусса, буруккинттарайсса оьрму бутлатисса инсан ччяни хъунав шайссар, мунал иммунитетгу хьхьарассар. ЦIуллушиврул ца агьамсса шартI – ялун ци биярчагу муниву ххуймур хIисав хьуну, щукру бувансса кIану лякъин кIулшивур.

 

Иммунитет цIакь дувайсса дарманну

  1. КьустI аль-гьинди (кыст).

МухIаммад Идавсил ﷺ увкуну бур: «КьустI аль-гьиндилул хъин дувайссар арулла цIуцIаву» (Аль-Бухари). Цамур хIадисраву увкуну буссар: «Зу бувайсса дарурттаву яла хъинми – кьуру бизаву (хIижама) ва кьустI аль-гьинди хъанахъиссар» (Аль-Бухари).

Ва ишла дувайссар лякьа кьянкьа хьусса ягу лархъсса чIумал, вирусрал азардая буруччиншиврул, кIущин баву захIмат хьувкун, чурххал иммунитет цIакь дуван, гьутрурдал къашайшивурттан кумагран, чурххал кIиришиву яларай дутан, щиртIри буккан буван, стафилоккок, стрептоккок ва цаймигу бактериярдая шайсса инфекциярду хъин дуван ва м.ц.

КьустI дукайссар гьарца чаклил хъирив ца-ца чяйлул къуса, гъелисса щингу ялун хIарчун. Курс – ца барз.

  1. ЛухIи явш (тмин).

ХIадисраву бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ махъру: «ЛухIи явш дарувссар циняр азардан, так ца бивкIу личIаннин» (аль-Бухари). ЛухIи явшрал гьаннарал ва мунил нагьлил инсаннал иммунитет гужну цIакь дувайссар. Мунивусса тимохинондалул инсаннал чурх буруччайссар къашай шаврия.

ЛухIи явшлил нагьлил ца чяйлул къуса кIюрххил дачIра ххюттуйн, дукра дукан ца ссятрал хьхьичI хIачIайссар.

 

  1. Гьивчул ссирка (уксус).

МухIаммад Идавсин ﷺ ссирка ххирассия тIар, къюмай тIутIуяр ягу къалпузнияр. КIира нюжмардул мутталий лаччи, ницI ва гьивчул ссирка хIала дурну хIачIларча, инфекциярдая мурахас шайссар, нерварду ва иммунитет цIакь шайссар. Ми хIачIланнин духтурнащал маслихIат ккаккангу аьркинссар, гьарцаннан къадакьайссар.

 

  1. КIяла жавж (имбирь).

КIяла жавж кицI лавгун бур Кьуръандалул «аль-Инсан» тIисса суралуву (мяъна): «Алжаннул багъраву салихIминнан дулунтIиссар кIяла жавжлил тIин бусса хIачIия…» Ванил литIун бувайссар микробру, хъугьу бигьа бувайссар, туннурду гьарта, марцI бувайссар, кьавс шаву, лякьа кьакьаву бигьа дувайссар, дукра лялиян кумаг шайссар, холестерин чан бувайссар, чурххайсса щавурду хъин дувайссар, арамтурал гуж гьарза бувайссар, чурххава шлакру дуккан дувайссар, иммунитет цIакь шайссар, нерварду паракьат дувайссар.

 

  1. Кьуру бизаву (хIижама).

ХIадисраву увкуну бур: «Зун яла хъинмур дарман – кьуру бизавури» (аль-Бухари, Муслим). Ванил чурххава тамансса цIуцIавурду дуккан дувайссар. Му дурну махъ оьттуву гьарза шайссар вирусру бас бувайсса ва иммунитет цIакь дувайсса лейкоцитру. Цурдагу дуван аьркинссар мунил хIал-хIисав кIулсса духтурнал.

 

  1. Чаклин биссаву.

Ва гьарца бусурманчувнал дувайсса эбадат чакличIансса кIула душиву бакъасса, цIуллушиврул кIуланугу хъанахъиссар. Чаклин биссаврил ххуйсса асар биян бувайссар инсаннал къюкIлил цIуллушиврун, сасан бувайссар чурх. Кьинилун ххюйлва кьацI ва май вилагаврил мурахас бувайссар лахъайсса азардая. Инфекциярдал къапу – май ва кьацIри. Мунияту чIумуя чIумуйн май ва кьацI вилагларча миннувух чурххавун бактериярду къабуххайссар.

Вай дарманну баву бакъасса, инсаннал оьрмулул низамгу саргъунсса дикIан аьркинссар: чIумуй утту ивхьуну багьайкун шану лахъаван, дукралул ялув бацIан, гьавалий гайзру буллан, спортрахун машгъул хьун. Вай гьарзад дикIан аьркинссар ялув кIицI лавгсса дарманнащал архIал.

Жува Заннал буруччиннав циняв азардая, балардая ва питнардая! Амин.

 

 

Наида Аьлиева

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Мюнпатсса дуаьрду

КIюрххил ва гьанттайнмай хъама мабитав буккин: – «Аятуль-Курси́» – Сура «Аль-Ихляс» (3-ва) – Сура «Аль-Фалякь» (3-ва) – Сура «Ан-Нас» (3-ва) – Дуаь   – Убайлул цIувххуну бур (жиндалухь): «Жу зуяту...


Суал-жаваб

Щинавун оькьлакьисса инсан ккаккарча, га ххассал уваншиврул зума зия дуван бучIиссарив (щинавун ххяххарча майравух ягу кьацIливух щин духхан бюхъай)? Оьвкьуну нанисса инсан ххассал уваншиврул зума зия дуван ихтияр дуссар, ялунгума, чара бакъа ххассал уванмур буван аьркинссар. Амма мукун лирчIсса...


Мубараксса барз

Рамазан зурул даража Рамазан зурул хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьу дуркIукун, Алжаннул хьулурду тIивтIуну, му барз гьаннин къалакьайссар. Дуржагьрал хьулурду лавкьуну, му барз гьаннин къатIитIайссар. ЩяйтIантал байщун бувайссар, иблислуй къатIа бишайссар. ЛивтIумий ххари шайссар, уттавамий рахIат...


Идавстурал касмурду

Жула диндалин бувну, зузаву му так арцу лякъаву къаккаллиссар, Аллагьнайн ﷻ эбадат даврийнгу кIура даяйссар. ХIарамсса даву дурну ляркъусса хъусгу хIарамссар, мунил жула цинярда эбадатругу зия дувайссар. Жула хъус хIалалсса чIумал Заннал барачатгу бишайссар.   ХIалалсса касму ва пиша бушиву...


Аькьлукарнал насихIатру

Ттизаманнул Сириянал диндалул аьлимчу АхIмад Шарифлул бувсун бур укунсса бусала.   Ца инсаннал цIувххуну бур аькьлукарнахь: «Инсантураву яла махIатталмур цумур хасиятри?» Аькьлукарнал жаваб дуллуну дур: Инсантуран оьрчIшиву бизар хьуну, анаварну хъуни хьун ччан бикIай, амма...