Барачатсса ахъулсса
Барачатсса ахъулсса

Кьуръандалуву «чассаг» тIисса махъ 20-ннияр ххишала кIицI лавгун бур. Мукунма, цайми мурхьирдаяр чIявуну кIицI лавгун бур чассагул мурхь. Щалва Рамазан зуруй чассаг чан къашай бусурманнал зума ритлатисса чIумалсса столдания щалагу дунияллий. ХIадисраву увкуну буссар: «Мурхьирдаву буссар ца мурхь – бусурманчунаха лавхьхьусса. Муния тачIав чIапIив кьатI къашайссар». Чассагул журардава яла хъинмур, ххирамур – «аьжва» тIисса жура хъанахъиссар. МухIаммад Идавсил e увкуну бур: «Аьжва – алжаннувасса чассагри» (Тирмизи). Ми ххяххайссар Мадина шагьрулул багъирдаву.
МухIаммад Идавсил ﷺ букайсса бивкIун бур чассаг цамур дукралущал архIал, масала, къалпузращал, кьавундалущал, нисвартилущал. КIюрххилсса дуканнин «аьжва» чассаг букарча, му кьини ссихIир, бахIу баврия уруччайссар, цIуцIавурттан дарувнугу шайссар, тIий бур хIадисраву. Чассаг ххяххайссар чассагул мурхьирай (пальма), гъелисса билаятирттай. Аьрабнал хIукуматирттаву чассаг хъанахъиссар агьаммур дукия – миннуя дувайссар ттуршрахъул дукра. Чассагуву буссар 62-71% качар, 1-2,5% белок ва 2,5% аьгъушиву. ЦIанасса чIумал кIулну бур чассагул 300-нния ливчусса журарду.
Миннува цавай кьакьан бувкун кIукIлунма личIайсса бур, цайми кьянкьа шайсса бур. Чассаграя инсаннал чурххан мюнпат бушиву кIулну бивкIун ур 6-7 ттуршукулийсса аьрабнал духтуртуран. ЦIанасса медициналул кIул бувну бур чассаграву холестерин бакъашиву. Ца ччассаграву буссар 23 калория. Ми калориярду чансса бунутIий, качарданун кIанай букан ккаккан бувну бур хъиннува уч хьун къаччиманан. Мукунма, диабет думанангу чассаг букаврия зарал бакъассар тIар. Миннуву чIявуссар инсаннал ккарччан хъинсса минераллу. Чассагравусса витамин А-лул цIакь бувайссар яру, витамин В1 – ванил нерварду паракьат дувайссар, В2 – гуж бучIан бувайссар, углеводру, белокру ва аьгъушиву ччуччин дурну, В9 (фолиевая кислота) – ванил кумаг бувайссар цIусса клеткарду хьун.
Чассагравусса калийрал чурххавусса щинал баланс дугьайссар, няравун кислород биян баву ххуй дувайссар. Мукунма, калий биялну бусса чIумал давлениягу ххуйну дикIайссар. Чассагуву дуссар чIярусса углеводру, фруктоза, глюкоза, цукроза, агьушивуртту, 15 журасса цIу (соли), минераллу, 23 журасса аминокислота, витаминну А, А1, В1, В2, В6, С, ниацин, рибофламин. Миннуву буссар жула ккарччай кариес хьун къабитайсса фтор. Буссар селен – иммунитет цIакь бувайсса, къюкIлил цIуцIавурттан хъинсса ва рак шаврил нигьачIин чан дувайсса. Уттигъанну дурсса хъиривлаявурдайн бувну, инсаннал цала канакисса дукра къахIисавну, кьинилун ца чассаг ва ца стакан накIлил хIачIарча, мунан аьркинсса минераллу ва витаминну щаллу шайсса бур. Хъинну увххун ухьурча, чассаг бувкуну дачIи ссятрава инсаннал чурххавун гуж бучIайссар, бигьа лагайссар. Лякьлуву оьрчI бусса хъаннингу чассаг хъинну хъинссар, оьрчI бигьану бувайссар, мунил накI чIяру дувайссар.
ХIАДУР БУВССАР
РАМАЗАН ОЬМАРОВЛУЛ