Ттуршра цIуцIаврин дарман

Ттуршра цIуцIаврин дарман

ХIилба (хельба, пажитник сенной, шамбала, донник голубой) ххяххайссар Европанаву, Ккавкказнаву, Турциянал, Иракьнал, Ираннал ва Дянивмур Азиянал зунттаву. Хьуна дакьайссар Египетнаву ва Эфиопиянаву. ХъунмурчIин ххяххайссар баргъ бурувгсса кIанттурдай, зунттаву.

 

Даруран ишла бувайссар мунил гьанна. Дагъусттаннай махъсса ппурттуву му бур хъинну машгьур хъанай, мунил дарушивруя мюнпат ласласимийгу тамансса бур.

Аьрабнал духтуртурал учайсса бивкIссар: «ХIилбалуву цуксса мюнпат буссарив кIулссания, халкьуннал му мусил багьлунгума ласунссия», – куну.

ХIилба ишла бувайссар чIярусса цIуцIавурттан даруну, хIазран бакъар мунийн «ттуршра цIуцIаврин дару» учайсса. Англиянал аьлимчу-духтур Клебер тIий ивкIссар: «Цинцилттал ца чулий циняв даруртту, вамур чулий хIилба биширча, цинцилтту архIал дацIанссия». Аьвзал заманная шинмай халкьуннал хIилба ишла бувайсса бивкIссар цалва къашайшалт хъин буван.

Аьрабнал духтуртурал хIилба ишла бувайсса бивкIссар щавурдан мазьру дуваншиврул.

Китайнаву му ишла бувайсса бивкIун бур грыжа, бургъил зурзу (лихорадка) хъин дуван, ччаруллу, пурпуххи, бювчIун бишив цIуцIисса чIумал, адиминал гуж чан хьусса чIумал. Мукунма, хIилбалул дарурал хъин дувайсса диркIссар лякьа кьянкьа шаву, гьутрурдал цIуцIавуртту, лахъсса холестерин, арамтурал къашайшивурду.

Индиянал хIакинтурал хIилбалийну хъин дувайсса диркIссар язвалул цIуцIавуртту ва хъаннил къашайшивурду.

ХIилбалул кумаг бувайссар хъугьу хъин буван, чурххал кIиришиву яларай дутан, иммунитет цIакь дуван. Диабет дусса инсаннангу хIилба хъинссар тIий бур.

Абу Аьли ибн Сина (Авиценна) чичлай ивкIссар: «ХIилбалийну кумаг шайссар кьакьари цIуцIиманан, хъазамравусса цIуцIавурттан, паракьат бувайссар хъугьу ва астма, хаснува ницIащал хIала шахьарча. Гьивчул ссиркалущал шавхьсса хIилба хъинссар ххюттукалул язвалун. Щинаву шавхьун хIачIарча, лякьа хьюму шаврин кумаг шайссар. ХIилбалул нагь хъинссар цIумулул дурухрулун. Му нагь ницIащал шахьарча, мунил кумаг бувайссар ххютукалува чапалшиву дуккан дуван, кIущин баву бигьа шайссар, геморойран кумаг бувайссар».

Грипп, бронхит, ларингит, синусит, пневмония, туберкулез, лахъисса хIаллай бивсса хъугьу, бронхиальная астма хъин давриву хIилба хъинну гужсса дару хъанахъиссар. ХIилба шавхьусса щинал марцI бувайссар цIуму, ччаруллу, ххюттука.

Духтуртурал увкуну бур, лякьлуву оьрчI бусса хъамитайпалун хIилбалул дару букаву къахъиншиву цалчинсса ряхва зуруй.

ХIилбалул чайлул оьттувусса сахар ва холестерин ялавай бувайссар. Му бакъассагу мунил хъаннил накI духлаган къадитайссар.

ХIилба машан ласун шайссар гьанна-уртту дахлахисса кIанай ягу исламрал тучаннава.

 

МухIаммад Оьмаров

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Суал-жаваб

Жува кIюрххил чаклил кIилчинмур ракааьтраву дуккару «КьунутI» («Магьдина») тIисса дуаь. Жяматращал чак буллай унува имамнал му къадуккирча ци буван аьркинссар? Имамнал кIюрххил чакливу «КьунутI» къадуккирча, мунал хъирив чак буллалиманахь ихтияр дуссар цаллалу...


Вила тагьар кIул дува

Гьарцама бусурманчунан агьамсса зад бур цаятува Аллагь ﷻ рязи хьунмур буллалаву. Заннал рязишиву дияйссар жуйвасса буржру биттур буллай, бунагьмуния арх буцлай, хъинбаларду гьарза буллай. Циняв чакру, зумарду, цадакьартту щаллу булларчагу, бакIравун суал буххай: Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса ттула тагьар...


ХIурмат бушиву – Заннайн мютIишивур

Аллагьнайн ﷻ икрам-эбадат дуваву къуртал къашайссар так ца чак баврийну, зума дугьаврийну, Кьуръан буккаврийну ягу зикрирду буллалаврийну. Аллагьнайн ﷻ эбадат дуваву – му хъанахъиссар инсаннал оьрмулуву буллалисса, хъанахъисса цимурца ишру Аллагьнайн мютIину баву. Дукра дукаву бикIу,...


Оьрмулуву яла агьаммур

Жунма гьарцаннан кIулну бикIан аьркинссар жува ва дунияллийн циван бувкссарув. ЧIявусса инсантал, хаснува философтал, бикIай луглай оьрмулул мурадрах, амма инсаннал аькьлулул ссуссукьушиврул цIаний, цала дакIнин ччимур оьрмулул мурад бухьунссар тIисса хIукмулийн бучIай.   Миннахь цIуххирча,...


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...