Идавсин ﷺ ххирасса ахъулсса

Идавсин ﷺ ххирасса ахъулсса

Идавсин ﷺ ххирасса ахъулсса

ЖучIанма бивсса бусалардава кIул хьуну бур МухIаммад Идавсин ﷺ яла ххирану диркIшиву га заманнай Макка-Мадиналул аьрщарай ххяхлай диркIсса ахъулсса.

 

Кьакьан къабувсса чассаг

Идавсин ﷺ кьакьан къабувсса ччассаг ххирая тIар. Ганал чассаг букайсса бивкIун бур нисвартилущал ягу къалпузращал. Аьишатлул бувсун бур МухIаммад Идавсил цихьва увкумур: «Чассаг лавсун бучIарча нагу ххари ува» (Аль-Баззар). Зума ита дакьингу Идавсин ﷺ яла-яла чассаг ххирасса бивкIун бур.

ХIадисраву бувсун бур Идавсил ﷺ щала хьхьуну чассаг бивкIсса щин хIачайва тIий.

 

Къалпуз

Ахъулссаннува Идавсин ﷺ ххирая тIар къалпуз ва къюмайтIутIи. Гай кIивагу архIал букайсса бивкIун бур. «Ва чассагул кIиришиву къалпузрах лещан дуллай ура», - увкуну бур хIадисраву (Абу Давуд).

Анаслул бувсун бур Идавсил ﷺ къалпуз ва кьавун (дыня) чассагухун букайва куну (Абу Нуаьйм). Мунияту жунмагу хъинссар (суннатссар) мукун букаву.

 

Инжир

Ва ахъулсса кIицI ларгун дур Кьуръандалуву. Мунил цIа дирзун дур ца суралунгу – «Ат-Тин» («Инжир»).

МухIаммад Идавсил ﷺ ца чIумал инжиргу дуркуну увкуна тIар: «Зу инжир дукияра. Алжаннава аьрщарайн хъува бакъасса ахъулсса лиркссар учирча, на учинна му инжирди куну, цанчирча, Алжаннул ахъулссаннуву хъуварду къабикIайссар. Зу инжир дукияра, ванил хъин дувайссар бавасил цIуцIаву (геморрой) ва подагра» (Абу Нуаьйм, Ибн Сунни).

 

Нисварти

Аьбдуллагь ибн Жяъфардул бувсун бур цана ккавкшиву Идавс ﷺ чассагухун нисварти канай (Бухари, Муслим).

Аьишатлул увкуну бур: «На буч хьуншиврул ниттил ттун жура-журасса дукрарду дулайва, амма на буч хъанай бакъаяв. Яла ттун дуллан бивкIуна чассаг ва нисварти, миннул на буч бувнав» (ТIабарани).

 

КъюмайтIутIи

Кьуръандалуву къюмайтIутIи ацIния цалва кIицI лавгун бур. Бувсун бур му Алжаннул ахъулсса душиву.

Анаслул бувсун бур ца чIумал Жабраил малаик МухIаммад ИдавсичIан ﷺ увкIун, ганан къюмайтIутIи буллушиву, Аллагьнал ﷻ тIайла бувккунни вин ссаламгу ва ахъулссагу куну. (ТIабарани)

Нуъман ибн Баширдуясса хIадисраву бувсун бур: «Ца чIумал ИдавсичIан лавсун бувкIуна ТIаиф шагьрулиясса къюмайтIутIи. Идавсил ﷺ на гьан увна гайннул бутIа ниттин булун. Амма ттуща яхI бан къавхьуну, тIутIи нава бувкуссия. Гьунттимур кьини Идавсил ﷺ цIувххуна: «Буллуссияв ниттин къюмайтIутIи?» На мукIру хьуссияв нава бувкушиву. «Ина хиянатшиву дурну дур», - увкуна Идавсил.

 

МухIаммад Дибиров

 

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


МухIаммад Идавсил ﷺ оьрмулия

Идавс ﷺ дунияллийн увкун, мунал ниттин Аминатлун ккарккун дур муная нанисса нур, лагмамур чаннагу дурну марцI дуккан дуллалисса.   Ца ппурттуву чIавасса МухIаммад ﷺ оьрчIащал тIуркIу тIий уна, муначIан увкIун малаик Жабраил, тIитIин бувну Идавсил ﷺ хъазам, мунал къюкI мусил тIясраву зам-зам...


Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

НицIавкIратусса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул «Сабат» ва «Мактубат» тIисса луттирдаву кIицI ларгун дур Сайид Абу Оьбайда бин Сайид Нуруддин аль-ХIусайни аль-Гъумуки ад-Дагъистани тIисса цIа. Шичча мяйжан хъанай бур Абу Оьбайда Гъумучатусса, МухIаммад Идавсил ﷺ душнил...


Мурахас хьусса цучIав акъассар

Инсан цуксса дин дусса, иман цIакьсса ухьурчагу, оьрму щаллу буваншиврул ганан чара бакъа аьркинссар лякъин хъус, дукия, цува дузал увансса маэшат буллан. Цува ва цала кулпат щаллу баву – цумацагу бусурманчунал буржри, чак, зума ва цаймигу диндалул тIалавшиннарду куннасса.   Дунияллул...


Суал-жаваб

Чак бяличIан буван бучIисса ишру цумири? Фаризасса ва ссуннатсса чак бяличIан баврил хIукмурду личIи-личIиссар. ЦукунчIавсса багьана бакъанува чак бяличIан буван къабучIиссар, хIарамссар. Амма хъуслин зарал шавриясса нигь куннасса тагьардануву чак бяличIан буван ихтияр дуссар. Чак буллалиманан...


Хъинмунил гьану

Имам Муслимлул луттираву бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: "Аллагь Тааьла МарцIмари, марцIмур дакъа кьамулгу къадуваймари».   Кьуръандалуву Аллагьнал ﷻ халкьуннайн амру бувссар идавстурайхчIин: «Зу дукияра марцIмур, тIуллугу хъинсса дуллали»...