СУАЛ-ЖАВАБ

Электрон журалийсса Форекс биржалий маша баву хIалалссарив?
Ва суалданун жаваб дуллуну дур машгьурсса ттизаманнул аьлимчу, муфтий, Исламрал банкирдал даврил низам дишайсса идаралул диндалул мажлисрал председатель МухIаммад Такьи Усманил: «Жунма кIулсса куццуй, махъсса ттуршукулийн бияннин зад машан ласун яла чIяруну ишла дувайсса диркIссар муси ва арцу. Цирда арцу даххаву ягу машан ласаву Исламраву ххуйчулий ккаккан бувну бакъар, так ца хIукуматрал арцу цамур хIукуматралмуних даххана дуван багьлай бухьурча бакъа.
Ттизаманнул чIявуми аьлимтурал тIимунин бувну, арцу-мусил хIакъиравусса шариаьтрал хIукмурду цIанасса чагъарданул арцунгу ккаллиссар. Цамур куццуй учин, валюта даххайни ягу ца валюта цамуних даххана дувайни ми дулаву ва ласаву щаллу дуван аьркинссар му икьрал дурсса кIанайра. Форексраву тIурча мукун буван бюхълай бакъар. Мукунсса дахху-ласу рибаъран ккаллиссар. Му бакъассагу, Форексрай дахху-ласу дуллалиманан ялагу багьайссар рибаъравух хIала уххан (кредитное плечо) – му лавхьхьуссар процент ялув бивхьуну ссуда ласаврин. ХIасил, ялув чивчумунин бувну, Форексрай дахху-ласу даву хIарамссар. («Фикьгь ал-Буюъ»)
Мизитраву зад даххан ягу машан ласун бучIиссарив?
Мизитраву дахху-ласулул икьрал давриву бунагь бакъассар, амма мукун бувну къахъинссар. Мизитраву дурну хъинсса (суннатсса) икьрал так ца дуссар – магьар бишаву (никах). Мукунма, мизитраву цала канил пишалуха зузавугу къахъинссар. Му санят дачин даврийну мизитрал кьимат кьюкьин буллай бухьурча – хIарамссар. Мизитрая склад, тучан ягу завод бувангу къабучIиссар, хIарамссар. Абу-Гьурайрал бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ укун увкушиву: «Мизитраву зад дахлахима ягу машан ласласима ккаккарча, зу мунахь учияра: ”Аллагьнал му вил маша хайр бакъасса хьун буваннав!”» (Тирмизи). («ТухIфатул-мухIтаж» ва «ХIаваши Ширвани», «Аснал-матIалиб», «ХIашиятулБужайрами», «Мугънил-МухIтаж»)
Мизитраву навалу чак буллай унува, ялун бувкIми жяматрай буллай байбиширча, ттула чакгу бяличIан бувну, гайннащал жяматрай буван бучIиссарив?
«…Суннат-чак буллалисса инсаннан му чак къуртал буван аьркинссар, жямат чак личIаврия нигьачIин дакъахьурча. Жямат чак буваншиврул суннат чак бяличIан бувну хъинссар, цанчирча, жяматрай бувсса чаклил чири суннатсса чаклилмунияр хъунмасса бунутIий».
«… Цила чIумал буллалисса фаризасса чак бяличIан буван къабучIиссар, мунил чIун дуккавай духьурча. ЧIун дуккавай дакъахьурча, му чак бяличIан буван ихтияр дуссар, цIунил жяматращал буваншиврул. Мукунсса чIумал дакIниву ният дувайссар га чак суннатсса чаклийн кIура баян буван, яла кIира ракааьтгу щаллу дурну, ссалам буллуну чаклива уккайссар». («ХIашиятуль-Бужайрами») «Цила чIумалсса фаризасса чак буллалима кIира ракааьтгу дурну, шамулчинмур дуван лавай изарча, му чак щаллу бувну хъинссар, бяличIан бувну жяматращал бавунияр. Амма шанна ракааьт дурну ссалам булунгу ихтияр дуссар» («ТухIфатуль-МухIтаж»)
БакI чартIи баврия диндалуву ци увкуну бур?
БакI чартIи баву дагьайссар я бунагь бакъасса, чири бакъасса тIуллавун (мубах). Ялавай кIицI лавгсса кIанттурдаву тIурча, бакI чартIи баву хъинссар, суннатссар:
– хIажлив ягу оьмралий;
– бувну арулчинсса кьини оьрчIал бакI чартIи баву;
– чапурчунал Ислам кьамул дувайхту;
– бакIрай чIарарду дитаврия инсаннан зарал биянтIий бухьурча;
– бакIрайсса чIарардаха къуллугъ буллан захIмат хъанай бухьурча;
– лахъисса кIиз битаву духIин дакъултрал лишанну хьуну, инсаннал сий-кьимат, узданшиву кьюкьлай духьурча. («ТухIфатул-мухIтаж» ва «ХIаваши Ширвани», «МугънилМухIтаж»)
Суннат-чак буллалима имамну, фаризамур буллалима мунал хъирив авцIуну жяматрай чак бан бучIиссарив?
Суннатсса чак буллалиманал ягу фаризасса чак хъирив лахълахъиманал хъирив авцIуну чак буван бучIиссар. Мукунма ихтияр дуссар ахттайн чак буллалиманал хъирив ахттакьун чак буван ва м.ц. Аммарив чак мукунсса жяматрай бувнунияр цалва-цалвалу буварча хъинссар, цанчирча цаппара диндалул аьлимтурал тIимунин бувну мукунсса чак хIисав бакъассар. («ТухIфат ал-мухIтаж» ва «ХIаваши Ширвани»).