СУАЛ-ЖАВАБ

СУАЛ-ЖАВАБ

Электрон журалийсса Форекс биржалий маша баву хIалалссарив?

Ва суалданун жаваб дуллуну дур машгьурсса ттизаманнул аьлимчу, муфтий, Исламрал банкирдал даврил низам дишайсса идаралул диндалул мажлисрал председатель МухIаммад Такьи Усманил: «Жунма кIулсса куццуй, махъсса ттуршукулийн бияннин зад машан ласун яла чIяруну ишла дувайсса диркIссар муси ва арцу. Цирда арцу даххаву ягу машан ласаву Исламраву ххуйчулий ккаккан бувну бакъар, так ца хIукуматрал арцу цамур хIукуматралмуних даххана дуван багьлай бухьурча бакъа.

Ттизаманнул чIявуми аьлимтурал тIимунин бувну, арцу-мусил хIакъиравусса шариаьтрал хIукмурду цIанасса чагъарданул арцунгу ккаллиссар. Цамур куццуй учин, валюта даххайни ягу ца валюта цамуних даххана дувайни ми дулаву ва ласаву щаллу дуван аьркинссар му икьрал дурсса кIанайра. Форексраву тIурча мукун буван бюхълай бакъар. Мукунсса дахху-ласу рибаъран ккаллиссар. Му бакъассагу, Форексрай дахху-ласу дуллалиманан ялагу багьайссар рибаъравух хIала уххан (кредитное плечо) – му лавхьхьуссар процент ялув бивхьуну ссуда ласаврин. ХIасил, ялув чивчумунин бувну, Форексрай дахху-ласу даву хIарамссар. («Фикьгь ал-Буюъ»)

Мизитраву зад даххан ягу машан ласун бучIиссарив?

Мизитраву дахху-ласулул икьрал давриву бунагь бакъассар, амма мукун бувну къахъинссар. Мизитраву дурну хъинсса (суннатсса) икьрал так ца дуссар – магьар бишаву (никах). Мукунма, мизитраву цала канил пишалуха зузавугу къахъинссар. Му санят дачин даврийну мизитрал кьимат кьюкьин буллай бухьурча – хIарамссар. Мизитрая склад, тучан ягу завод бувангу къабучIиссар, хIарамссар. Абу-Гьурайрал бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ укун увкушиву: «Мизитраву зад дахлахима ягу машан ласласима ккаккарча, зу мунахь учияра: ”Аллагьнал му вил маша хайр бакъасса хьун буваннав!”» (Тирмизи). («ТухIфатул-мухIтаж» ва «ХIаваши Ширвани», «Аснал-матIалиб», «ХIашиятулБужайрами», «Мугънил-МухIтаж»)

Мизитраву навалу чак буллай унува, ялун бувкIми жяматрай буллай байбиширча, ттула чакгу бяличIан бувну, гайннащал жяматрай буван бучIиссарив?

«…Суннат-чак буллалисса инсаннан му чак къуртал буван аьркинссар, жямат чак личIаврия нигьачIин дакъахьурча. Жямат чак буваншиврул суннат чак бяличIан бувну хъинссар, цанчирча, жяматрай бувсса чаклил чири суннатсса чаклилмунияр хъунмасса бунутIий».

«… Цила чIумал буллалисса фаризасса чак бяличIан буван къабучIиссар, мунил чIун дуккавай духьурча. ЧIун дуккавай дакъахьурча, му чак бяличIан буван ихтияр дуссар, цIунил жяматращал буваншиврул. Мукунсса чIумал дакIниву ният дувайссар га чак суннатсса чаклийн кIура баян буван, яла кIира ракааьтгу щаллу дурну, ссалам буллуну чаклива уккайссар». («ХIашиятуль-Бужайрами») «Цила чIумалсса фаризасса чак буллалима кIира ракааьтгу дурну, шамулчинмур дуван лавай изарча, му чак щаллу бувну хъинссар, бяличIан бувну жяматращал бавунияр. Амма шанна ракааьт дурну ссалам булунгу ихтияр дуссар» («ТухIфатуль-МухIтаж»)

БакI чартIи баврия диндалуву ци увкуну бур?

БакI чартIи баву дагьайссар я бунагь бакъасса, чири бакъасса тIуллавун (мубах). Ялавай кIицI лавгсса кIанттурдаву тIурча, бакI чартIи баву хъинссар, суннатссар:

– хIажлив ягу оьмралий;

– бувну арулчинсса кьини оьрчIал бакI чартIи баву;

– чапурчунал Ислам кьамул дувайхту;

– бакIрай чIарарду дитаврия инсаннан зарал биянтIий бухьурча;

– бакIрайсса чIарардаха къуллугъ буллан захIмат хъанай бухьурча;

– лахъисса кIиз битаву духIин дакъултрал лишанну хьуну, инсаннал сий-кьимат, узданшиву кьюкьлай духьурча. («ТухIфатул-мухIтаж» ва «ХIаваши Ширвани», «МугънилМухIтаж»)

Суннат-чак буллалима имамну, фаризамур буллалима мунал хъирив авцIуну жяматрай чак бан бучIиссарив?

Суннатсса чак буллалиманал ягу фаризасса чак хъирив лахълахъиманал хъирив авцIуну чак буван бучIиссар. Мукунма ихтияр дуссар ахттайн чак буллалиманал хъирив ахттакьун чак буван ва м.ц. Аммарив чак мукунсса жяматрай бувнунияр цалва-цалвалу буварча хъинссар, цанчирча цаппара диндалул аьлимтурал тIимунин бувну мукунсса чак хIисав бакъассар. («ТухIфат ал-мухIтаж» ва «ХIаваши Ширвани»).

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Дуккаву бигьа хьуншиврул

Дайдирхьунни цIусса дуккаврил шин. Жунма кIулсса куццуй, Аллагьнал ﷻ цIа кIицI ларгун, Занная кумаг чIа увкуну дуллалисса давриву лябуккугу, барачатшивугу дикIайшиву. Дуккаву ккалли дуван бучIир ца яла захIматмур даврин. Мунин бувну, ва макьалалуву цачIун дурну дуссар дук-лакисса чIумал дурккуну...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...


Идавс ﷺ увсса къатта

Маккалул Бану Гьашим тIисса махIлалий буссар гьарцама бусурманчунал дакIниву ляличIисса кIану бугьлагьисса къатта. ХIакьину шикку библиотека бур, аммарив ца заманай ва кIанай бивкIссар щала дунияллул тарихрайн асар биян бувсса инсан – МухIаммад Идавс ﷺ ниттил увсса къатри. Идавсил ﷺ тухум...


Аькьлукартурал махъру

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIаб Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул увкуну бур: «Халкьуннал учай ххаллилсса махъру. Махъру ва тIуллу цасса инсанни талихIрайн уккантIисса. Махъру тIуллаха къалавхьхьума – аьй дуван лайкь хьумари».   Аьбдуллагь ибн Аьмрдухьхьун ца инсаннал буллуссар джигьадрал хIакъиравусса суал....


Заннайн мютIисса кулпат

Кулпатрал оьрмулуву хъунмасса кIану бугьлагьиссар ласнал ва щарссанил дянивсса дакьаврил (гармониялул). Мунил хъунмур биялагу хъаннихьри. Ва макьалалуву бусанну цаппара маслихIатру, кулпат дакьаврил хIалданийн бучIан баву бигьа дуллалисса, цанчирча, мукунсса кулпатраву паракьатшиву, рахIатшиву ва...