СУАЛ-ЖАВАБ

СУАЛ-ЖАВАБ

СУАЛ-ЖАВАБ

На ттигъанну буккав «хъинбала бувманал бунагьру багъишла битайссар» тIисса мяъна дусса хIадис. Ва ихтилат хIадисирттаву цуми бунагьирттаяр: циняв бунагьрирттаярив ягу так мюрщиминнуярив?

Мукунсса мяъналул хIадисру чIявуссар. Цумур бунагь багъишла битантIиссарив хас къабувсса хIадисирттаву кIицI лавгми – мюршсса бунагьрури. Мюрш бунагьру бакъаманал, Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса даража лахъ хьунтIиссар ва мукунсса бунагьравун агьаврия ягу ми чIявуну баврия уруччинтIиссар. Масалдаран, ца хIадисраву увкуну бур: «Аьрафа кьини зума дургьуманал ларгсса ва ялун нанисса шинал бунагьру багъишла битантIиссар». (Муслим) Пулансса хъинсса даву дурманал хъуни бунагьру багъишла битантIиссар тIисса хIадис бухьурча, щак бакъа ми багъишла битантIиссар.Аммарив, хIадисираву увкусса куццуй бунагьру багъишла битайсса тIул дурманалгу чара бакъа тавба дуван аьркинссар. («ТухIфатул-мухIтаж», «ХIаваши Ширвани», «Ал-фатавал-фикьгьиял-кубра»).

БакIрай кьяпа бакъа хIажатханттувун уххангу чак бувангу къабучIишиву тIайлассарив?

Имам аль-Гъазалинал «Бидаятул-гьидаят» тIисса луттираву чивчуну бур бакIрай кьяпа бакъа хIажатханттувун увххун къахъиншиву. Амма уххарчагу бунагь ягу хIарамшиву дакъассар, му адабрал (этикет) масалари. Чак баврия тIурча, Ибну ХIажар альГьайтамил «ТухIфатуль-МухIтаж» тIисса луттираву чивчуну бур: «БакIрай кьяпа бакъа чаклий ацIаву къахъинссар». Гихунмай Ибну ХIажардул увкуну бур: «БачIвасса бакIращал чак баву – иминшиврул ва хIалимшиврул суратрахун къадаркьусса тIулли». «Иаьнату-тIалибин» тIисса лу бувчIин буллай Ад-Димьяти тIисса аьлимчунал увкуну бур: «Чакливу чIюлу шаву, хаснува бакIрай кьяпа бишаву суннатссар». ХIасил, кьяпа бакъа чак баву къахъинссар (макругь), му сунналухун ва чак буллалиманал бугьан аьркинсса хIалданухун къабавкьуссар.

Бала-апатI ялун бивсса чIумал дуккайсса дуаь дуссарив?

Мусиват, бала-апатI бивсса чIумал ва дуаь дуккайссар:

«Инна ли-Ллагьи ва инна илайгьи ражиоьн. Аллагьумма ажирни фи мусибати ва ахлиф ли хайран мингьа». Мяъна: «ХIакьну, жула Зал Аллагьри ﷻ , ва АллагьначIанну ﷻ жува зана бикIантIисса. Я Аллагь, ва мусибат ттун чирину тIайла бацIан бува ва ххуймунин кIура баян бува».

– Чаклил чIун дуркIун дунура, чакгу къабувну шанан утту ишин бучIиссарив?

– Имам Ибну ХIажар альГьайтамил «ТухIфатульМухIтаж» тIисса луттираву чивчуну бур: «Чаклил чIун дуркIукун чакгу къабувну утту ишаву къахъинссар, цанчирча, шанай ливчIун чаклил чIун дуккан, чак личIан бюхъайссар «Чаклил чIун дуркIун махъ утту ишин бучIиссар, хъинну шану биллай, кIулши хьхьара хъанай духьурча. Ялагу, бучIиссар утту ишин, чIумуй ивзун, марцIшивугу дурну, чаклингу ивссуну, чIун дукканнин чак буван хьунтIишиврий дакI дарцIуну ухьурча. ДакI дарцIуну акъахьурча, шанан къабучIиссар». («ТухIфатуль-МухIтаж»)

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Мурахас хьусса цучIав акъассар

Инсан цуксса дин дусса, иман цIакьсса ухьурчагу, оьрму щаллу буваншиврул ганан чара бакъа аьркинссар лякъин хъус, дукия, цува дузал увансса маэшат буллан. Цува ва цала кулпат щаллу баву – цумацагу бусурманчунал буржри, чак, зума ва цаймигу диндалул тIалавшиннарду куннасса.   Дунияллул...


Къатлуву барачат

Бур ца-цавай къатри, личIину авадансса ва хъуслил бувцIусса бакъахьурчагу, гиву бигьану ссихI ласун шайсса, дакI дигьа лагайсса. Гивун буххайхту кIул шай: шиву рахIатшиву, барачат, гъелишиву дур. Мукунма, хьунабакьай цаймигу – ххирасса хъус-кьайлул бувцIусса, марцIшиврул пар-пар тIисса, амма...


Хъинмунил гьану

Имам Муслимлул луттираву бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: "Аллагь Тааьла МарцIмари, марцIмур дакъа кьамулгу къадуваймари».   Кьуръандалуву Аллагьнал ﷻ халкьуннайн амру бувссар идавстурайхчIин: «Зу дукияра марцIмур, тIуллугу хъинсса дуллали»...


Ссятрал мутталий дурсса эбадатраяр ххирасса махъру

Дунияллийсса оьрму Аллагьу Тааьланал жунма буллуну бур Цала рязишиву тIалав дуллай, цIимилийн умуд бивхьуну яхъананшиврул. Аллагьнал, жува ххирану, мурадру щаллу бавугу бигьа бувну бур. Цала ИдавсийхчIин ﷺ Заннал жунма баян бувну бур цумирив хъунмасса чири хьуншиврул дувайсса бигьасса эбадатру....


ТалихI ссаву буссар?

Циняв муния гъалгъа тIун бикIай, циняв муничIан кIункIу тIий бур, амма инсаннахь инава луглагимур бувчIин бува учирча, балжисса жаваб дулунма нажагьгу къалякъай.   Пикри бувара, инсан ур ца ххирасса ххазиналух луглай, амма му чув лабивтун буссарив, цукунсса буссарив къакIулну. Му хьхьичIунай...