СУАЛ-ЖАВАБ

СУАЛ-ЖАВАБ

СУАЛ-ЖАВАБ

На ттигъанну буккав «хъинбала бувманал бунагьру багъишла битайссар» тIисса мяъна дусса хIадис. Ва ихтилат хIадисирттаву цуми бунагьирттаяр: циняв бунагьрирттаярив ягу так мюрщиминнуярив?

Мукунсса мяъналул хIадисру чIявуссар. Цумур бунагь багъишла битантIиссарив хас къабувсса хIадисирттаву кIицI лавгми – мюршсса бунагьрури. Мюрш бунагьру бакъаманал, Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса даража лахъ хьунтIиссар ва мукунсса бунагьравун агьаврия ягу ми чIявуну баврия уруччинтIиссар. Масалдаран, ца хIадисраву увкуну бур: «Аьрафа кьини зума дургьуманал ларгсса ва ялун нанисса шинал бунагьру багъишла битантIиссар». (Муслим) Пулансса хъинсса даву дурманал хъуни бунагьру багъишла битантIиссар тIисса хIадис бухьурча, щак бакъа ми багъишла битантIиссар.Аммарив, хIадисираву увкусса куццуй бунагьру багъишла битайсса тIул дурманалгу чара бакъа тавба дуван аьркинссар. («ТухIфатул-мухIтаж», «ХIаваши Ширвани», «Ал-фатавал-фикьгьиял-кубра»).

БакIрай кьяпа бакъа хIажатханттувун уххангу чак бувангу къабучIишиву тIайлассарив?

Имам аль-Гъазалинал «Бидаятул-гьидаят» тIисса луттираву чивчуну бур бакIрай кьяпа бакъа хIажатханттувун увххун къахъиншиву. Амма уххарчагу бунагь ягу хIарамшиву дакъассар, му адабрал (этикет) масалари. Чак баврия тIурча, Ибну ХIажар альГьайтамил «ТухIфатуль-МухIтаж» тIисса луттираву чивчуну бур: «БакIрай кьяпа бакъа чаклий ацIаву къахъинссар». Гихунмай Ибну ХIажардул увкуну бур: «БачIвасса бакIращал чак баву – иминшиврул ва хIалимшиврул суратрахун къадаркьусса тIулли». «Иаьнату-тIалибин» тIисса лу бувчIин буллай Ад-Димьяти тIисса аьлимчунал увкуну бур: «Чакливу чIюлу шаву, хаснува бакIрай кьяпа бишаву суннатссар». ХIасил, кьяпа бакъа чак баву къахъинссар (макругь), му сунналухун ва чак буллалиманал бугьан аьркинсса хIалданухун къабавкьуссар.

Бала-апатI ялун бивсса чIумал дуккайсса дуаь дуссарив?

Мусиват, бала-апатI бивсса чIумал ва дуаь дуккайссар:

«Инна ли-Ллагьи ва инна илайгьи ражиоьн. Аллагьумма ажирни фи мусибати ва ахлиф ли хайран мингьа». Мяъна: «ХIакьну, жула Зал Аллагьри ﷻ , ва АллагьначIанну ﷻ жува зана бикIантIисса. Я Аллагь, ва мусибат ттун чирину тIайла бацIан бува ва ххуймунин кIура баян бува».

– Чаклил чIун дуркIун дунура, чакгу къабувну шанан утту ишин бучIиссарив?

– Имам Ибну ХIажар альГьайтамил «ТухIфатульМухIтаж» тIисса луттираву чивчуну бур: «Чаклил чIун дуркIукун чакгу къабувну утту ишаву къахъинссар, цанчирча, шанай ливчIун чаклил чIун дуккан, чак личIан бюхъайссар «Чаклил чIун дуркIун махъ утту ишин бучIиссар, хъинну шану биллай, кIулши хьхьара хъанай духьурча. Ялагу, бучIиссар утту ишин, чIумуй ивзун, марцIшивугу дурну, чаклингу ивссуну, чIун дукканнин чак буван хьунтIишиврий дакI дарцIуну ухьурча. ДакI дарцIуну акъахьурча, шанан къабучIиссар». («ТухIфатуль-МухIтаж»)

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...


Аькьлукартурал махъру

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIаб Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул увкуну бур: «Халкьуннал учай ххаллилсса махъру. Махъру ва тIуллу цасса инсанни талихIрайн уккантIисса. Махъру тIуллаха къалавхьхьума – аьй дуван лайкь хьумари».   Аьбдуллагь ибн Аьмрдухьхьун ца инсаннал буллуссар джигьадрал хIакъиравусса суал....


ДакIнивусса загьру

ХьхьичIазаманнай ца душ щар хьуну, ласнал къатлуву ласнал ниттищал яхъанай бивкIун бур, ганиха къуллугъ буллай. Амма ласнал ниттил мудан ганий аьй-бювкьурду дуллай, яхI буван къабюхълай бивкIун бур. ХIукму бувну бур ласнал ниттин загьру буллуну дирчIан дуван.   Душ лавгун бур базаллуву...


Суал-жаваб

ХIан даххайсса тучандалуву бухгалтерну зун бучIиссарив? Мукунсса тучаннаву ва цаймигу хIанттия хайр ласласисса идарарттаву бухгалтерну ягу цайми къуллугъирттай зун ихтияр дакъассар, хIарамссар. Мунинсса далилнугу хъанахъиссар хIанттиха зузисса инсантурал ацIва журалий Идавсил ﷺ нааьна дурсса, имам...


ТIайла буккан ва хьуна бакьин

Аллагьнал ﷻ халкь ляхъан бувну бур, цайва бивхьусса амрурду биттур буллай, дакIурдивусса мурадирттайн билланшиврул. Аллагьнал ﷻ амрурдугу так дин-чаклийну къуртал къашайссар, ми амрурдал вивлавсун буссар инсаннал щалва оьрму. Оьрмулул мутталий инсаннан чIявуну аьрххи-ссапарданийн уккан багьай....