СУАЛ-ЖАВАБ
СУАЛ-ЖАВАБ

На ттигъанну буккав «хъинбала бувманал бунагьру багъишла битайссар» тIисса мяъна дусса хIадис. Ва ихтилат хIадисирттаву цуми бунагьирттаяр: циняв бунагьрирттаярив ягу так мюрщиминнуярив?
Мукунсса мяъналул хIадисру чIявуссар. Цумур бунагь багъишла битантIиссарив хас къабувсса хIадисирттаву кIицI лавгми – мюршсса бунагьрури. Мюрш бунагьру бакъаманал, Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса даража лахъ хьунтIиссар ва мукунсса бунагьравун агьаврия ягу ми чIявуну баврия уруччинтIиссар. Масалдаран, ца хIадисраву увкуну бур: «Аьрафа кьини зума дургьуманал ларгсса ва ялун нанисса шинал бунагьру багъишла битантIиссар». (Муслим) Пулансса хъинсса даву дурманал хъуни бунагьру багъишла битантIиссар тIисса хIадис бухьурча, щак бакъа ми багъишла битантIиссар.Аммарив, хIадисираву увкусса куццуй бунагьру багъишла битайсса тIул дурманалгу чара бакъа тавба дуван аьркинссар. («ТухIфатул-мухIтаж», «ХIаваши Ширвани», «Ал-фатавал-фикьгьиял-кубра»).
БакIрай кьяпа бакъа хIажатханттувун уххангу чак бувангу къабучIишиву тIайлассарив?
Имам аль-Гъазалинал «Бидаятул-гьидаят» тIисса луттираву чивчуну бур бакIрай кьяпа бакъа хIажатханттувун увххун къахъиншиву. Амма уххарчагу бунагь ягу хIарамшиву дакъассар, му адабрал (этикет) масалари. Чак баврия тIурча, Ибну ХIажар альГьайтамил «ТухIфатуль-МухIтаж» тIисса луттираву чивчуну бур: «БакIрай кьяпа бакъа чаклий ацIаву къахъинссар». Гихунмай Ибну ХIажардул увкуну бур: «БачIвасса бакIращал чак баву – иминшиврул ва хIалимшиврул суратрахун къадаркьусса тIулли». «Иаьнату-тIалибин» тIисса лу бувчIин буллай Ад-Димьяти тIисса аьлимчунал увкуну бур: «Чакливу чIюлу шаву, хаснува бакIрай кьяпа бишаву суннатссар». ХIасил, кьяпа бакъа чак баву къахъинссар (макругь), му сунналухун ва чак буллалиманал бугьан аьркинсса хIалданухун къабавкьуссар.
Бала-апатI ялун бивсса чIумал дуккайсса дуаь дуссарив?
Мусиват, бала-апатI бивсса чIумал ва дуаь дуккайссар:
«Инна ли-Ллагьи ва инна илайгьи ражиоьн. Аллагьумма ажирни фи мусибати ва ахлиф ли хайран мингьа». Мяъна: «ХIакьну, жула Зал Аллагьри ﷻ , ва АллагьначIанну ﷻ жува зана бикIантIисса. Я Аллагь, ва мусибат ттун чирину тIайла бацIан бува ва ххуймунин кIура баян бува».
– Чаклил чIун дуркIун дунура, чакгу къабувну шанан утту ишин бучIиссарив?
– Имам Ибну ХIажар альГьайтамил «ТухIфатульМухIтаж» тIисса луттираву чивчуну бур: «Чаклил чIун дуркIукун чакгу къабувну утту ишаву къахъинссар, цанчирча, шанай ливчIун чаклил чIун дуккан, чак личIан бюхъайссар «Чаклил чIун дуркIун махъ утту ишин бучIиссар, хъинну шану биллай, кIулши хьхьара хъанай духьурча. Ялагу, бучIиссар утту ишин, чIумуй ивзун, марцIшивугу дурну, чаклингу ивссуну, чIун дукканнин чак буван хьунтIишиврий дакI дарцIуну ухьурча. ДакI дарцIуну акъахьурча, шанан къабучIиссар». («ТухIфатуль-МухIтаж»)