Суал-жаваб

Суал-жаваб

Ца-цавайннал чак бувну махъ кьяпагу бувкьун, урчIамур каних цала бакIрайх ках учай. Мунин хIучча буссарив Исламраву?

Буссар. Анаслул бувсун бур: «МухIаммад Идавсил ﷺ чак бувну махъ бакIрайх кагу дурккун, укунсса дуаь дуккайва: «Бисми-Лля́гьи ллязи́ ля́ иля́гьа илля гьува-р-рахIма́ну-р-рахIи́м». (ТIабарани, аль-Баззар).

 

 

Чакливу АльхIамрал хъирив «амин» учайхту «раббаль-аьлямин» тIисса махъру ххи буван аьркинссарив?

Имам Шафиънал мазгьабрайн бувну, чакливу «амин» учайхту «раббаль-аьламин» увкуну хъинссар (истихIса́н). Мукун чивчуну бур Имам Шафиънал «аль-Умму» тIисса луттраву ва Имам Нававинал «Ар-Равза» тIисса луттираву.

 

 

Янналул яла хъинмур ранг цумурди?

Янналул яла ххуймур ранг кIяламурди, му хъанахъиссар идавстурал ва салихIинтурал янналул ранг. МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисраву увкуну бур: «Зу кIяласса янна лаххияра, ливтIуминнан суругу кIяласса янналия бувара». Мукунма, Идавсил ﷺ диркIссар щюллисса рангирал лаххиягу. Мунияту, щюллисса ранг дусса янна лаххавугу суннатссар. Щюллисса рангирах ургаврил янил чанигу ххуй байссар. Арамтуран ятIулссагу, хъахъиссагу личIаннин цамур рангирал янна лаххангу бучIиссар. Хъаннин шаппасса чIумал ччимур рангирал янна лаххан ихтияр дуссар, кьатIув буккайний арамтуннал я къабацIансса рангиралсса лаххан аьркинссар. («МафатихIуль жинан»).

 

 

БучIиссарив гьаттайсса кIялазуруй сурат лахъан?

КIялабарз бищаврил мяъна – цумур гьав щил дуссарив кIул шавури. Мунияту ганий ивкIуманал цIа чичирча гьассар. Суратру лахъаву, чIярусса арцу харж дурну, ххирасса чарил кIялабарз бищаву – бунагьсса исрапшиву хъанахъиссар.

 

 

БучIиссарив чак байсса душнин каруннал кIиссурттайсса михьру лахъи буллан?

Исламрал адаврайн бувну, гьарца бусурманчувнан ва бусурмансса хъамитайпалун нюжмар кьини михьру кьукьаву хъинссар. Муниву ххуйшивугу, марцIшивугу дуссар, МухIаммад Идавсил ﷺ суннатрал хъирив бачавугу хъанахъиссар. Мунияту, михьру лахъи баву къахъинссар хъаннин бикIу арамтуннан бикIу.

 

 

БучIиссарив инсан учлачисса чIумал ганал сурураву дуаь чирчусса чагъар бишин?

Дуаь чирчусса чагъар бишин бучIиссар, амма Кьуръандалул аятру бишаву хIарамссар. Имам Тирмизинал бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «ИвкIуманал сурураву хъазамрай «ля илягьа илля-Ллагьу вахIдагьу ля шарика лягьу, лягьуль мульку ва лягьуль хIамду, ля илягьа илля ллагьу ва ля хIавля ва ля кьуввата илля биллагьиль аьлийиль аьзим» –чивчусса чагъар биширча, ганан гьаттал аьзав бигьа шайссар» - тIий.

 

 

Ссалам буллалисса чIумал арамтуннал кунна кару дугьан хъаннингу бучIиссарив?

Жула диндалийн бувну, ссалам булаву суннатссар, жаваб дулаву ялувссар (чара бакъассар). Ка дугьаврил хIукму армтурангу хъаннингу ца куцссар. Хъамитайпа хъамитайпалущал хьуна бавкьусса чIумал, арамтуран кунма, хъаннингу суннатссар кару дугьаву. Адиминал ва хъамитайпалул ка дугьаву хIарамссар, ми куннан-ку махIрамтал бакъахьурча. («Иаь́нату тIа́либин»)

 

 

Ччаннай авцIуну унува усру лаххаву къахъинссар, щяикIан аьркинссар тIун бикIай. Му тIайлассарив?

Буссар МухIаммад Идавсил ﷺ хIадис, ччаннай авцIуну усру лаххаврия байщун буллалисса. Ва хIадисрава хIукму буллалисса аьлимтурал увкуну бур, ччаннай авцIуну лаххан захIматсса, масала, хьхьару бахIайсса куннасса усру дакъахьурча, бигьану лаххан шайсса, кьус икIан къабагьайсса усру авцIуну унува лаххавриву цичIав оьккишиву дакъассар, куну. («МафатихIул жинан»).

 

 

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Аькьлукар ва халиф

Халиф Гьарун Рашидлул заманнай ивкIун ур Багьлюль тIисса салихIсса аькьлукар. Халиф чIун-чIумуй ганащал хьунаавкьуну ихтилат бувайсса бивкIун бур. Гьаруннул хъярч бувсса чIумалгу Багьлюллул хъинну аькьилсса жавабру дулайсса диркIун дур.   Ца кьини халифнал Багьлюль цачIана учIан увну,...


Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

НицIавкIратусса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул «Сабат» ва «Мактубат» тIисса луттирдаву кIицI ларгун дур Сайид Абу Оьбайда бин Сайид Нуруддин аль-ХIусайни аль-Гъумуки ад-Дагъистани тIисса цIа. Шичча мяйжан хъанай бур Абу Оьбайда Гъумучатусса, МухIаммад Идавсил ﷺ душнил...


Мурахас хьусса цучIав акъассар

Инсан цуксса дин дусса, иман цIакьсса ухьурчагу, оьрму щаллу буваншиврул ганан чара бакъа аьркинссар лякъин хъус, дукия, цува дузал увансса маэшат буллан. Цува ва цала кулпат щаллу баву – цумацагу бусурманчунал буржри, чак, зума ва цаймигу диндалул тIалавшиннарду куннасса.   Дунияллул...


Хъинмунил гьану

Имам Муслимлул луттираву бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: "Аллагь Тааьла МарцIмари, марцIмур дакъа кьамулгу къадуваймари».   Кьуръандалуву Аллагьнал ﷻ халкьуннайн амру бувссар идавстурайхчIин: «Зу дукияра марцIмур, тIуллугу хъинсса дуллали»...


Суал-жаваб

Чак бяличIан буван бучIисса ишру цумири? Фаризасса ва ссуннатсса чак бяличIан баврил хIукмурду личIи-личIиссар. ЦукунчIавсса багьана бакъанува чак бяличIан буван къабучIиссар, хIарамссар. Амма хъуслин зарал шавриясса нигь куннасса тагьардануву чак бяличIан буван ихтияр дуссар. Чак буллалиманан...