СУАЛ-ЖАВАБ

СУАЛ-ЖАВАБ

Хъа бувсса инсаннал махъ къабугьарча каффарат (аьчIа) дулун аьркинссар тIар. Цавайннал учай шанма гьантлий зума дугьан аьркинссар куну, цайминнал – ацIа мискиннан лаххансса ягу дукансса дулун аьркинссар тIар. Цумурди тIайласса?

Каффарат учайссар хьусса бунагь шюшин дувайсса тIулданийн. Бувсса хъа бугьан къавхьуманай бишайсса кафаратрайн учайссар «каффарат ал-ямин». Мунил даражагу бикIайссар инсаннал кашилух урувгун. Каши думанал ацIа мискиннан лаххансса янна ягу дукансса дукра дулун аьркинссар, каши дакъаманал шанма гьантлий зума дугьайссар. («ШархI ибн Кьасим», ХIашиятул-Жамал»)

Инсан начливун увтун мунаща зад ласун бучIиссарив?

Нач хьунсса тIул дурну ягу махъ увкуну ларсъсса хъус ккаллиссар гужрай зерххумунин. Нач хъанай ягу цува мяшсса инсанну къачIаланшиврул дуллусса зад ласун къабучIиссар. Мукунма, нач хьуну ягу мяшну къачIаланширул хIадур дурсса хъамалушин кьамул дуван, хьхьичI дирхьусса дукра дукан къабучIиссар. («ТухIфатул-МухIтаж» ва «ХIаваши Ширвани»)

Цавай чакру кIира ракааьт дусса, вайми шанна ягу мукьра дусса бушиврул мяъна цири?

Аллагь тааьланал Адам u кIива бутIуя ляхъан увну ур: чурххая ва рухIирая. Мунияту Заннал амру бувну бур кIюрххил-чакливу кIира ракааьт дуллан: цалчинмур – чурх буллусса щукрулун, кIилчинмур – рухI дуллусса щукрулун. Аллагьнал ﷻ инсан ляхъан увну ур щиная, аьрщарая, цIарая ва мурчая. Яла амру бувну бур ахттайн, ахттакьун ва хъатIан чакливу мукьмукьра ракааьт дувара куну, ми мукьвагу неъматрансса щукрулун. Ялагу Заннал инсаннаву шанна жавгьар дирхьуну дур: аькьлу, дакI ва иман. Миннун щукрулун маркIачIан чакливу шанна ракааьт дуван амру бувну бур. («Фатава ал-Хьвартикуни», МухIаммад ибн АхIмад ал-Бадави»)

ОьрчIру бакъасса инсаннал цала хъус чил инсаннан ягу архсса маччачунан аманат (васият) дуван бучIиссарив, мунал цала щарсса уссурвал ягу цайми гъан-маччами бунува?

Васият – му хъуслил бутIа цува дунияллия лавгукун цаманан хушрай аманат бавури. Мукун аманат буван къабучIиссар хъуслил 1/3 ххишаласса бутIа. Мунияр ххишаласса бутIа аманат бувну бухьурча, му цаманан булун бучIиссар так варистал (щарсса, оьрчIру, уссуссурвал ва м. ц.) рязи хьурча. Мунин бувну, варистурал рязишиву дакъахьурча, чил инсаннал 1/3 бутIуяр ххисса хъус къаласайссар. Шанма бутIул ца бутIуяр ххисса хъус аманат дурну диркIун, амма варистал рязи къахьурча, ливчIсса шанма бутIул кIива бутIа варистурайх бачIайссар, шариаьтрал ккаккан бувсса куццуй, 1/3 дулайссар аманат бувманан. («Иаьнату-ТIалибин»)

Кьуръандалул луттираву ягу «Бисмиллагьи-ррахIмани-р-рахIим» чивчусса конвертраву арцу дишин бучIиссарив?

Кьуръандалуву, Аллагьнал ва идавстурал цIарду, диндалул элмулул чичрурду, аятру дусса луттирдаву арцу дишин къабучIиссар, хIарамссар. Мукунма, «Бисмиллагьи-р-рахIманир-рахIим» чивчусса ягу муниха лархьхьусса чичру дусса конвертраву дишингу къабучIиссар. ( « Ф а т х I у л - м у э н » , «Иаьнату-ТIалибин»)

Чак буллай унува ниттил ягу буттал оьвчирча жаваб дулун бучIиссарив?

Чак буллалисса чIумал чара бакъа жаваб дулун аьркиншиву дакъассар. Ялунгума, фаризасса чак буллай ухьурча, жаваб дулун къабучIиссар. Суннатсса чак буллай ухьурча, нитти-буттан къаччан бикIан къабуваншиврул чакгу личIан бувну жаваб дулурча хъинссар. Жаваб дулурча чак зия хьунтIиссар. («Аль-Икьнаъ», «Хашиятул-Жамал»).

Буттал арснан хIалал бивтсса арцул бурж ягу пишкаш дурсса зад махъуннай тIалав дуллан бучIиссарив?

Буттал, ниттил, буттал буттал, буттал ниттил, ниттил буттал, ниттил ниттил пишкаш дурсса зад махъуннай тIалав дуван гайннахь ихтияр дуссар. Миннаща шайссар ччимур чIумал пишкаш дурмур махъуннай ласун: «На пулансса зад зана дитлай ура», – увкуну. Амма ца багьана бакъанува мукун баву къахъинссар. Багьанагу цукунсса хьун бюхъайссар учирча, масала, арс-душ вичIи къадихьлай, мютIий бакъа бухьурча ягу пишкаш дурмур бунагьсса ххуллий ишла дулларча. Амма арснал (душнил) му зад цаманан дуллуну ягу дарххуну духьурча, махъуннай тIалав дуллан къабучIиссар. ХIалал бивтсса буржирая тIурча, му зана битаву тIалав буллан ихтияр дакъассар. («ФатхIул-Муин»)

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


МухIаммад Идавсил ﷺ оьрмулия

Идавс ﷺ дунияллийн увкун, мунал ниттин Аминатлун ккарккун дур муная нанисса нур, лагмамур чаннагу дурну марцI дуккан дуллалисса.   Ца ппурттуву чIавасса МухIаммад ﷺ оьрчIащал тIуркIу тIий уна, муначIан увкIун малаик Жабраил, тIитIин бувну Идавсил ﷺ хъазам, мунал къюкI мусил тIясраву зам-зам...


25-ва тикрал бува

Маэшат гьарта хьуншиврул ишла бувайсса багьантту цIухлалими чан къашай. Миннувату яла агьаммур, гьанумур цила чIумал ххювагу чак бавури, циняр шартIру, рукнурду, адабругу щаллу дурну, хъирив дуккайсса азкардугу дурккуну.   Мукунма, маэшат гьарза хьуншиврул хъинссар зухIа-чак баву, шанан утту...


Лелуххул эбрат

Щейх Ибрагьим Адгьам ивкIссар Шакьикь Балхил усттазну. Ца кьини Шакикь цала щейхначIан увкIун, бувсун бур цува хIалтIилухун ачин хIадур хъанай ушиву.   – Жува хьунабакьиннин цаппара барзру гьантIиссар! – увкуну бур ганал. Амма кIива-шанма гьантлува Ибрагьим Адгьамлун ккавккун ур...


Къатлуву барачат

Бур ца-цавай къатри, личIину авадансса ва хъуслил бувцIусса бакъахьурчагу, гиву бигьану ссихI ласун шайсса, дакI дигьа лагайсса. Гивун буххайхту кIул шай: шиву рахIатшиву, барачат, гъелишиву дур. Мукунма, хьунабакьай цаймигу – ххирасса хъус-кьайлул бувцIусса, марцIшиврул пар-пар тIисса, амма...


Мавлудрал барз

Рабиуль-авваль – бусурманнал календарьданул шамулчинмур барзри. Ва ккаллиссар яла агьаммий зурдардивасса цану. Жунма кIулсса куццуй, Рабиуль-авваль барз барачат хьуссар Аллагьнал ﷻ махъа-махъсса Илчи ﷺ, жуна ххирасса МухIаммад Идавс ﷺ дунияллийн уккаврийну. Идавс ﷺ халкьуннан рахIмуну,...