Суал-жаваб

Суал-жаваб

Суал-жаваб

Оьл ттизлазисса чIумал накIливун чапалшиву (нажас) дагьарча, мукунсса накI хIачIан хIалалссарив?

Оьл ттизлазисса чIумал накIливун хIайвандалул кIущалу ягу цамур нажасъсса зад дагьарча, ми накI хIачIангу ишла дувангу бучIиссар, цанчирча мукунсса кунтI багьаврия мурахас шаву бикIан хъинну захIматсса иш бунутIий, мунийн шариаьтраву «аьфву» учайссар. Амма му чIумалгу цаппара шартIру щаллу дуван аьркинссар:

1. Нажас дагьаврийну накIлил тIин, ранг ягу кьанкь даххана дуварча, накI хIачIан хIарам шайссар.

2. Ккаччил ягу дунгъузрал нажас дагьарчагу накI хIачIан къабучIиссар.

3. Инсаннал цала накIливун нажасъсса зад дутарчагу гай хIачIан къабучIиссар, так цийнура цурда дагьмунин аьфву (бигьашиву) бувайссар.

Укунмасса хIукму буссар накIлия дуваймунил хIакъиравугу – нис, барт, тартнакI ва м.ц.

Оьл ттивзуну махъ накIливун нажас дагьарча, ми накI хIачIан къабучIиссар, аьфву къабувайссар. Оьл ттивзуну махъ накIливу нажас хIисав хьуну, га гивун та дагьссарив мяйжанну кIулну бакъахьурча, му чIумалгу накI чапалссаннун ккалли дувайссар, хIачIан къабучIиссар.

(«ТухIфатул-мухIтаж», «ХIашияту Ширвани»)

Чак буллалисса инсаннахьхьун ссалам булун бучIиссарив?

Чак буллалиманахь «Ас-саламу аьлайкум» учаву къахъинссар. Мукун ссалам булурчагу, ганахь ихтияр дуссар жаваб къадулун. Ганал ссихI къадурккун, канил ягу бакIрал ишара дурну жаваб дулайссар.

Чак буллалиманал «Ва аьлайкум ас-салам» (вингу ссалам хьуннав) куну жаваб дулун къабучIиссар. КъабучIишиву кIулну бунува дулурча, чак зия хьунтIиссар. КъабучIишиву къакIулну бивкIун, мукунсса жаваб дулурча, чак зия къахьунтIиссар. «Ва аьлайкум ас-салам» къаувкуну, «Ва аьлайгьи-ссалам» (танангу ссалам хьуннав) учирча, му чIумалгу чак зия къахьунтIиссар.

Чак къуртал бувну махъ ссаламран жаваб дулавривугу цичIав оьккисса бакъассар, хъиннура хъуннасса чIун ларгун дакъахьурча мукун бувангу бучIиссар.

(«ХIашияту Иаьнату тIалибин»)

ХIатталлив жаназа ларсун нанисса чIумал цукун бавчуну хъинссар?

ХIатталу хъиннура архну дакъахьурча, багьтта, дирисса шаттирай бачаву хъинссар. Ца багьана бакъанува бурттий ягу машиналий бачаву къахъинссар. Халкь цивппагу жаназалуяр хьхьичI бачаву хъинссар, хъиннува хьхьичIунгу къабуклай. Мунинсса далилнугу хъанахъиссар Аьбдуллагьлул арснал Салимлул бувсъсса хIадис. Ганан ккавккун бивкIссар Идавс ﷺ, Абубакр ва Оьмар. Гайгу жаназалул хьхьичI бачайва куну бувсун бур. (Абу Давуд)

(«ТухIфатул-мухIтаж», «Нигьаятул-мухIтаж»)

БучIиссарив циняр хъус цания-ца оьрчIан дулун назру (нудру) бувну?

Ва масъалалул дуссар цаппара шартIру:

1. Буттал цува цIуллуну-сагъну унува цания ца оьрчIан (душнин) цинярда хъус пишкаш дуварча, га вайминнаяр цукунсса-дунугу хасиятрал личIисса, ххуйсса унутIий, мукун бувсса назру шариаьтраву хIисавссар, дулун ихтияр дуссар.

2. Буттал цува цIуллуну-сагъну унува цания ца оьрчIан (душнин) щала хъус дулурча, га вайминнаяр цукунсса-дунугу ххуйсса хасиятрал хьхьичIунсса акъанува, му иширал хIакъираву диндалул аьлимтурал дянив хилаф (цаннийн къабучIаву) дуссар. Жула мазгьабраву яла сий думинну ккаллисса имамтурал – Ибну-ХIажардул ва Рамлил тIимунин бувну, мукун дулунгу буттахь ихтияр дуссар.

3. Бутта бивкIулул цIуцIав-рил увхьусса чIумал мукунсса назру буварча, микку хIисавравун ласайссар вайми оьрчIал рязишиву.

(«ТухIфатуль-мухIтаж»,

«ХIашия Аш-шабра-маллиси», «Фатава аль-муътамада»)

Ттун бавссар бала-апатI арх буваншиврул чакливу дуккайсса дуаь дуссар тIий. Муния балжину бусарча ччива.

Бусурманнал ялун бала-мусиват бивсса чIумал гьарца чакливу «кьунутI» тIисса дуаь дуккаву хъинссар. (Му дуаьлийн халкьуннаву «Магьдина» учай). Му цурдагу дуккайссар каругу хьхьичIун гьаз дурну, чаклил махъра-махъсса ракааьтраву рукуърая (кьус бикIаврия) гьаз хьувкун, суждалийн багьаннин.

Му дуаь мудангу кIюрххил чакливу дуккавугу гужсса суннану хъанахъиссар. КьунутIраву бала-апатI арх баву чIа учайссар, амма так аьраб мазрай. Цамур мазрайсса дуа дуварча, чак зия хьунтIиссар.

(«ТухIфатул-мухIтаж», «Бугъ’ятул-мустаршидин»)

ЦулкIлул дикI дукан хIалалссарив?

ВахIшисса хIайвантрал дикI дукан хIарамшиврул агьаммур багьана – гайннул ав байни ишла бувайсса цIакьсса ххутIив бушивур. ЦулкIлул мукун цIакьсса ххутIив бакъанутIий, имам Шафиънал мазгьабрайн бувну, мунил дикI дукан хIалалссар.

Ца-цавайннал учай цулкIлул ца чул букан хIалалссар, вамур – хIарамссар куну. Му къатIайлассар, кIивагу чул букан бучIиссар.

(«Ал-мажмуъ шархI ал-Мугьаззаб»)

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Мубараксса барз

Рамазан зурул даража Рамазан зурул хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьу дуркIукун, Алжаннул хьулурду тIивтIуну, му барз гьаннин къалакьайссар. Дуржагьрал хьулурду лавкьуну, му барз гьаннин къатIитIайссар. ЩяйтIантал байщун бувайссар, иблислуй къатIа бишайссар. ЛивтIумий ххари шайссар, уттавамий рахIат...


Цаппара хъуни бунагьру

Нитти-буттан аькьува дулаву Нитти-буттан зарал буван, къаччан бикIан буван я мазрайну, я канийну цукунчIав къабучIиссар. ХIатта, ми чапурну буну, цува бусурманну ухьурчагу, миннай рахIму-цIими, хIурмат буван, хъун буван, хъинмала буван, ябуван оьрчIай ялувссар. Нитти-буттан аькьува дулайсса...


Суал-жаваб

Щинавун оькьлакьисса инсан ккаккарча, га ххассал уваншиврул зума зия дуван бучIиссарив (щинавун ххяххарча майравух ягу кьацIливух щин духхан бюхъай)? Оьвкьуну нанисса инсан ххассал уваншиврул зума зия дуван ихтияр дуссар, ялунгума, чара бакъа ххассал уванмур буван аьркинссар. Амма мукун лирчIсса...


БахIулул ва янил шаврил лишанну

Кьуръан ккалай инсантал хъин бувайминнал бусаврин бувну, хIакьинусса кьини халкьуннаву хъинну ишла хьуну бур бахIурду баву ва янил шаву. Ми иширттал хIакъираву инсантуран чIявучин тIайласса кIулшигу къадикIай. Мунияту, ва макьалалуву кIицI лаганну бахIу бувсса ягу янил хьусса инсан цукунсса...


Барча баву

  Ас-саламу аьлайкум ва рахIматуллагьи ва баракатугьу, ххирасса уссурвал ва ссурвал, хIурмат лавайсса жямат!   ДакIнихтунусса ххаришиврущал барча тIий ура жула ялун нанисса Рамазан барз – зума дугьаврил, Кьуръандалул, цIимилул ва ялтту бучIаврил барз. Ва Заннал Цала лагътуран буллусса ляличIисса...