Суал-жаваб

Суал-жаваб

Суал-жаваб

Оьл ттизлазисса чIумал накIливун чапалшиву (нажас) дагьарча, мукунсса накI хIачIан хIалалссарив?

Оьл ттизлазисса чIумал накIливун хIайвандалул кIущалу ягу цамур нажасъсса зад дагьарча, ми накI хIачIангу ишла дувангу бучIиссар, цанчирча мукунсса кунтI багьаврия мурахас шаву бикIан хъинну захIматсса иш бунутIий, мунийн шариаьтраву «аьфву» учайссар. Амма му чIумалгу цаппара шартIру щаллу дуван аьркинссар:

1. Нажас дагьаврийну накIлил тIин, ранг ягу кьанкь даххана дуварча, накI хIачIан хIарам шайссар.

2. Ккаччил ягу дунгъузрал нажас дагьарчагу накI хIачIан къабучIиссар.

3. Инсаннал цала накIливун нажасъсса зад дутарчагу гай хIачIан къабучIиссар, так цийнура цурда дагьмунин аьфву (бигьашиву) бувайссар.

Укунмасса хIукму буссар накIлия дуваймунил хIакъиравугу – нис, барт, тартнакI ва м.ц.

Оьл ттивзуну махъ накIливун нажас дагьарча, ми накI хIачIан къабучIиссар, аьфву къабувайссар. Оьл ттивзуну махъ накIливу нажас хIисав хьуну, га гивун та дагьссарив мяйжанну кIулну бакъахьурча, му чIумалгу накI чапалссаннун ккалли дувайссар, хIачIан къабучIиссар.

(«ТухIфатул-мухIтаж», «ХIашияту Ширвани»)

Чак буллалисса инсаннахьхьун ссалам булун бучIиссарив?

Чак буллалиманахь «Ас-саламу аьлайкум» учаву къахъинссар. Мукун ссалам булурчагу, ганахь ихтияр дуссар жаваб къадулун. Ганал ссихI къадурккун, канил ягу бакIрал ишара дурну жаваб дулайссар.

Чак буллалиманал «Ва аьлайкум ас-салам» (вингу ссалам хьуннав) куну жаваб дулун къабучIиссар. КъабучIишиву кIулну бунува дулурча, чак зия хьунтIиссар. КъабучIишиву къакIулну бивкIун, мукунсса жаваб дулурча, чак зия къахьунтIиссар. «Ва аьлайкум ас-салам» къаувкуну, «Ва аьлайгьи-ссалам» (танангу ссалам хьуннав) учирча, му чIумалгу чак зия къахьунтIиссар.

Чак къуртал бувну махъ ссаламран жаваб дулавривугу цичIав оьккисса бакъассар, хъиннура хъуннасса чIун ларгун дакъахьурча мукун бувангу бучIиссар.

(«ХIашияту Иаьнату тIалибин»)

ХIатталлив жаназа ларсун нанисса чIумал цукун бавчуну хъинссар?

ХIатталу хъиннура архну дакъахьурча, багьтта, дирисса шаттирай бачаву хъинссар. Ца багьана бакъанува бурттий ягу машиналий бачаву къахъинссар. Халкь цивппагу жаназалуяр хьхьичI бачаву хъинссар, хъиннува хьхьичIунгу къабуклай. Мунинсса далилнугу хъанахъиссар Аьбдуллагьлул арснал Салимлул бувсъсса хIадис. Ганан ккавккун бивкIссар Идавс ﷺ, Абубакр ва Оьмар. Гайгу жаназалул хьхьичI бачайва куну бувсун бур. (Абу Давуд)

(«ТухIфатул-мухIтаж», «Нигьаятул-мухIтаж»)

БучIиссарив циняр хъус цания-ца оьрчIан дулун назру (нудру) бувну?

Ва масъалалул дуссар цаппара шартIру:

1. Буттал цува цIуллуну-сагъну унува цания ца оьрчIан (душнин) цинярда хъус пишкаш дуварча, га вайминнаяр цукунсса-дунугу хасиятрал личIисса, ххуйсса унутIий, мукун бувсса назру шариаьтраву хIисавссар, дулун ихтияр дуссар.

2. Буттал цува цIуллуну-сагъну унува цания ца оьрчIан (душнин) щала хъус дулурча, га вайминнаяр цукунсса-дунугу ххуйсса хасиятрал хьхьичIунсса акъанува, му иширал хIакъираву диндалул аьлимтурал дянив хилаф (цаннийн къабучIаву) дуссар. Жула мазгьабраву яла сий думинну ккаллисса имамтурал – Ибну-ХIажардул ва Рамлил тIимунин бувну, мукун дулунгу буттахь ихтияр дуссар.

3. Бутта бивкIулул цIуцIав-рил увхьусса чIумал мукунсса назру буварча, микку хIисавравун ласайссар вайми оьрчIал рязишиву.

(«ТухIфатуль-мухIтаж»,

«ХIашия Аш-шабра-маллиси», «Фатава аль-муътамада»)

Ттун бавссар бала-апатI арх буваншиврул чакливу дуккайсса дуаь дуссар тIий. Муния балжину бусарча ччива.

Бусурманнал ялун бала-мусиват бивсса чIумал гьарца чакливу «кьунутI» тIисса дуаь дуккаву хъинссар. (Му дуаьлийн халкьуннаву «Магьдина» учай). Му цурдагу дуккайссар каругу хьхьичIун гьаз дурну, чаклил махъра-махъсса ракааьтраву рукуърая (кьус бикIаврия) гьаз хьувкун, суждалийн багьаннин.

Му дуаь мудангу кIюрххил чакливу дуккавугу гужсса суннану хъанахъиссар. КьунутIраву бала-апатI арх баву чIа учайссар, амма так аьраб мазрай. Цамур мазрайсса дуа дуварча, чак зия хьунтIиссар.

(«ТухIфатул-мухIтаж», «Бугъ’ятул-мустаршидин»)

ЦулкIлул дикI дукан хIалалссарив?

ВахIшисса хIайвантрал дикI дукан хIарамшиврул агьаммур багьана – гайннул ав байни ишла бувайсса цIакьсса ххутIив бушивур. ЦулкIлул мукун цIакьсса ххутIив бакъанутIий, имам Шафиънал мазгьабрайн бувну, мунил дикI дукан хIалалссар.

Ца-цавайннал учай цулкIлул ца чул букан хIалалссар, вамур – хIарамссар куну. Му къатIайлассар, кIивагу чул букан бучIиссар.

(«Ал-мажмуъ шархI ал-Мугьаззаб»)

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


МухIаммад Идавсил ﷺ оьрмулия

Идавс ﷺ дунияллийн увкун, мунал ниттин Аминатлун ккарккун дур муная нанисса нур, лагмамур чаннагу дурну марцI дуккан дуллалисса.   Ца ппурттуву чIавасса МухIаммад ﷺ оьрчIащал тIуркIу тIий уна, муначIан увкIун малаик Жабраил, тIитIин бувну Идавсил ﷺ хъазам, мунал къюкI мусил тIясраву зам-зам...


Мавлудрал барз

Рабиуль-авваль – бусурманнал календарьданул шамулчинмур барзри. Ва ккаллиссар яла агьаммий зурдардивасса цану. Жунма кIулсса куццуй, Рабиуль-авваль барз барачат хьуссар Аллагьнал ﷻ махъа-махъсса Илчи ﷺ, жуна ххирасса МухIаммад Идавс ﷺ дунияллийн уккаврийну. Идавс ﷺ халкьуннан рахIмуну,...


Ссятрал мутталий дурсса эбадатраяр ххирасса махъру

Дунияллийсса оьрму Аллагьу Тааьланал жунма буллуну бур Цала рязишиву тIалав дуллай, цIимилийн умуд бивхьуну яхъананшиврул. Аллагьнал, жува ххирану, мурадру щаллу бавугу бигьа бувну бур. Цала ИдавсийхчIин ﷺ Заннал жунма баян бувну бур цумирив хъунмасса чири хьуншиврул дувайсса бигьасса эбадатру....


ТалихI ссаву буссар?

Циняв муния гъалгъа тIун бикIай, циняв муничIан кIункIу тIий бур, амма инсаннахь инава луглагимур бувчIин бува учирча, балжисса жаваб дулунма нажагьгу къалякъай.   Пикри бувара, инсан ур ца ххирасса ххазиналух луглай, амма му чув лабивтун буссарив, цукунсса буссарив къакIулну. Му хьхьичIунай...


ХIакьсса мяърипат

ЦIанасса социал сетирдал заманнай сакин хьуну бур аьжаивсса масала: жула дакIнил энергия кьатIурдай дурган дурну, цайминнайх дарчIуну, кулпатран так увхсса, ссахчIав гъира бакъасса инсан личIлай ур. Мукунсса тагьарданул кулпатраву тIааьндакъашивуртту чIяру дуллай дур, лас ва щар кунная ку арх...