Суал-жаваб

Суал-жаваб

Суал-жаваб

Ахттайн чаклил хьхьичI-хъирив байсса ссуннатсса чакру кIи-кIира ракааьт дуллай байссарив ягу мукьрагу цал архIал дурну ссалам булайссарив?

Ахттайн чаклил хьхьичI ва хъирив ягу ахттакьун чаклил хьхьичI бувайсса ссуннатсса чакру бан бучIиссар кIи-кIира дуллай ягу цал архIал мукьра дурну. КIи-кIира ракааьт дусса кIива чак баву хъинссар, мукьра ракааьт дусса ца чак баврияр.

(«Фатава Навави»)

 

 

На ласная личIи хьура, жул дянив бур оьрчIругу. Душру ттущал бур, арс ласнащал. Ттущал бунугу, душру гьарзад-рал ласнал бакъарив щаллу бан аьркинсса?

ОьрчIру мюрщисса, оькки-ххуймур личIи бан къашайсса бухьурча, гай хъуни, бан, тарбия бан ниттичIа битаву лайкьссар. Оьккимур ва ххуймур личIи бан шайсса, аруллла-мяйра шинал оьрмулувусса оьрчIахьхьун ихтияр дулайссар цанма ччиманачIа яхъанан – ччарча ниттичIа, ччарча буттачIа.

Дуки-хIачIиялул, янна-уссал ва гьарца аьркинмунил оьрчIру щаллу байсса бутталли, щищал яхъанай бухьурчагу.

(«ФатхIул Муин»)

 

 

Имамнал ссалам булуннин чак бахIин (чакливун уххан) хьуманайн жямат баврил чири биянтIиссарив?

«Иаьнату тIилибин» тIисса луттираву чивчуну бур: «Жямат-чаклил чири биянтIиссар имамнал ссалам буллуну «аьляйкум» тIисса мукъул «м» хIарп учиннин чак бавхIуманайн».

 

 

КIюрххил чаклил кIилчинмур ракааьт-раву «Магьдина» чара бакъа дуккин аьркинссарив?

«Магьдина» («кьунутI») чара бакъа дуккин аьркинсса дуаь дакъар, амма кIюрххил чакливу ва Рамазан зуруй витрулул чакливу дуккаву хъинссар, ссуннатссар. «Магьдина» къадуккирча, ссалам булуннин кIива сужда (садждату-сагьви») бавугу хъинссар.

 

 

Инсан мизитравун увххукун, гиву агьали жяматрай чак буллай, щуттаву гайннал чIарав ацIансса кIану бакъахьурча ци бан аьркинссар, цувалу хъиривмур щуттаву ацIан аьркинссарив?

Жяматраву чак буллалисса чIумал инсан цувалу щуттаву ацIаву къахъинссар (карагьат). Мукунсса ишираву ялун увкIма имамнал махъ ацIайссар, цIусса ща бувну. Ниятгу дурну чак байбишайссар, яла цала хьхьичIманал хъачIрайн ка ларну ишара дувайссар, таналгу махъунмай ша бувну, ишара дурманал чIарав авцIуну, цIусса хха байбишайссар.

Ялун увкIманал ишара къадарчагу, хьхьичI авцIуманан хIисав хьурча цала махъ инсан цувалу щуттаву авцIуну ушиву, цала махъунмай ша буварча хъинссар.

(«ТухIфатуль-мухIтаж»)

 

 

МухIаммад Идавс ﷺ дунияллия лавгукун ганал чурх щил бивссуссар ва гьаттаву щил ивхьуссар?

Идавсил ﷺ чурх бивссуми: Аьли ибн Абу-ТIа́либ, Аьббас ва ганал кIия арс Фазл ва Кьуса́м, Са́лихI (ялун цIа Шукран), Зайдлул арс Уса́мат ва ХIавлал арс Аьвс. («РахIикьуль-Махтум»)

Идавс ﷺ гьаттаву ивхьуми: Аьли ибн Абу-ТIа́либ, Аьббас ва ганал кIия арс Фазл ва Кьус́ам. («Нуруль-якьин»)(«ТухIфатуль-мухIтаж»)

 

 

Арс-душ бувсса чIумал хIайван биххаву диндалувассарив ягу укуннасса жула аьдатрив?

Ислам дучIаннинна аьрабнал аьдат диркIссар оьрчI бувманал хIайван биххайсса. Идавсилгу ﷺ муний къадагъа къадирхьуну, ялув авцIуну биттур буллай ивкIссар. Мунияту жунмагу му сунна хъанахъиссар. Имам Наса́ил бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «МухIаммад Идавсил ﷺ ХIасаннуя ва ХIусайннуя хIайван бивххуна». Мукун биххаврийн «аькьи́кьа» учайссар. Мунил мяънагу – оьрчI бавриясса ххаришиву ашкара дурну, Аллагьнайн ﷻ щукру бувну, миски-гъаривми, мачча-гъанми ва чIаххул хъамалу бавур.

Аькьикьа биххан яла хъинмур чIун – оьрчIан арулва гьантта шайхтур. Мунияр ччяни ягу мунияр махъ биххангу ихтияр дуссар, оьрчI балугърал оьрмулувун ухханнин (14 шин хьуннин).

(«Аль-Муътамад»)

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Оьрмулуву яла агьаммур

Жунма гьарцаннан кIулну бикIан аьркинссар жува ва дунияллийн циван бувкссарув. ЧIявусса инсантал, хаснува философтал, бикIай луглай оьрмулул мурадрах, амма инсаннал аькьлулул ссуссукьушиврул цIаний, цала дакIнин ччимур оьрмулул мурад бухьунссар тIисса хIукмулийн бучIай.   Миннахь цIуххирча,...


АхIмакьманал лишан

ХьхьичIазаманнай ца аькьлукар най ивкIун ур цала иширттай Бухаралив. Ганан ххуллул гьалмахчуну бакIрайн агьну ур хъинну маз чIявусса адимина. Ганал аькьлукарнахьхьун чIявусса суаллу буллай, жаваб дулуннин къаавцIуну, цала ва цайминнал оьрмурдавасса ишругу буслай, ивкIун ур.   Акьлукар...


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...


Вила тагьар кIул дува

Гьарцама бусурманчунан агьамсса зад бур цаятува Аллагь ﷻ рязи хьунмур буллалаву. Заннал рязишиву дияйссар жуйвасса буржру биттур буллай, бунагьмуния арх буцлай, хъинбаларду гьарза буллай. Циняв чакру, зумарду, цадакьартту щаллу булларчагу, бакIравун суал буххай: Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса ттула тагьар...


ХIурмат бушиву – Заннайн мютIишивур

Аллагьнайн ﷻ икрам-эбадат дуваву къуртал къашайссар так ца чак баврийну, зума дугьаврийну, Кьуръан буккаврийну ягу зикрирду буллалаврийну. Аллагьнайн ﷻ эбадат дуваву – му хъанахъиссар инсаннал оьрмулуву буллалисса, хъанахъисса цимурца ишру Аллагьнайн мютIину баву. Дукра дукаву бикIу,...