Суал-жаваб

Суал-жаваб

Диндалийн къабагьайсса дунияллул иширттая мизитраву гъалгъа тIун бучIиссарив?

Мизитраву буллалисса гъалгъа дунияллул иширттая бунугу, цуппа хIарамсса бакъахьурча, бучIиссар. Амма мукунсса ихтилатру так чара бакъасса бикIан аьркинссар. Щялмахъ, ссуг дусса, миву чак-эбадат дуллалиминнахун, дарс лахьлахьиминнахун бахчинсса гъалгъарду буллан къабучIиссар.

Имам ан-Нававинал «аль-Мажмуъ» тIисса луттираву чивчуну бур: «Мизитраву дунияллул ихтилат буван бучIиссар. Сайки хъяхъаву дувангу бучIиссар, хъиннува лахъсса чIуний къадуварча». Вай махъру тасттикь буллай ур имам ан-Навави Жабир-асхIабнаятусса хIадисрайну: «КIюрххил чак бувну махъ МухIаммад Идавс ﷺ усса кIанайва баргъ гьаз хьуннин зикри буллай, эбадат дуллай щяикIайва. АсхIабталлив му чIумал цала хьхьичIвасса, Ислам кьамул дуваннинсса оьрмулул ишру дакIнин бичлай, хъяй бикIайва. Идавсилгу ﷺ миннахгу уруглай пиш учайва» (Муслим).

 

ХIасил:

Шикку чивчумунива бувчIлай бур агьаммур къулагъас мизитраву чаклих, эбадатрах дикIан аьркиншиву. БачIвасса, аьркин бакъасса ихтилатру баврия мурахасну бикIан аьркиншиву, амма бунагь бакъассар.

 

 

 

– КIиссурава, туннулува оьтту булурча ягу хIижама (кьуру бизаву) дуварча зума зия шайссарив?

– Зума зия къашайссар, амма мукун даву къахъинссар (карагьат).

 

 

 

– Зума дургьуманан сивак ишла дуллан къабучIиссар тIий бавссар. Буссарив мукунсса зад диндалуву?

– Зума дургьусса чIумал сивак ишла дуллан бучIиссар, амма ахттая махъ къахъинссар увкуну бур цаппара аьлимтурал. Сивакрал касак кьюлтI буварчагу зума зия хьунтIиссар.

 

 

ЧIарах жаназа ларсун нанисса чIумал ца-цавай лавай бизай. Мукун бизаврия диндалуву ци увкуну бур?

«Нигьаятул-мухIтаж» тIисса луттираву чивчуну бур: «ИвкIусса бусурманчунал (сайки жагьилсса, балугъравун къаивсса оьрмулуву накьлу хьуманалсса духьурчагу) жаназа чIарах ларсун нанисса чIумал лавай бивзун хъинссар, мунал чулухунмайсса хIурмат ва кьадру-кьимат ккаккан буваншиврул.

 

 

 

Лаякъатлул залуннахь дуссарив ихтияр къатта бугьайма гиву так цува яхъанан аьркинссар тIисса шартI дишин?

Къатлул залуннахь мукунсса ихтияр дакъассар. Мукунсса шартI дирхьуну дурсса икьрал шариаьтрал кьамул къадуллалиссар. Къатта бугьлагьиманахь ихтияр дуссар гиву ягу цува яхъанан, ягу цама итан, сайки арцух цаманахьхьун булун (субаренда). Амма пикрибакъашиву дувайсса, къатлуву думур зия дуван бюхъайманахьхьун булун къабучIиссар.

Укунмассар цумур духьурчагу ижаралий (арендалий) ласайсса хъуслил хIукму – къатлул, машиналул ва м.ц. Амма машина цаманахьхьун булуннин кIул буван аьркинссар, га инсан машина бачин буван кIулсса, вихшала дуван лайкьсса ушиву. КутIану учин, ижаралий ларсъсса хъус цаярда оьккину ядувансса инсаннахьхьун дулун къабучIиссар.

(«ТухIфатул-мухIтаж»)

 

 

БучIиссарив ца хIайван цамуних баххана буван, масала, оьл буллуну яттубуцин?

Ца хIайван цамуних баххана буван бучIиссар (оьл оьлих, ца оьл кIинних ва м.ц.). Мукунма, чIивисса хIайван хъунмуних баххана бувангу ихтияр дуссар, сайки ца кIиссаксса балугъ хъунмасса хIайвандалух булурчагу.

Чапалссаннун ккаллисса хIайвант баххан ягу баххана буллан ихтияр дакъассар. Масала, къабучIиссар ккаччих ккаччи баххана буван ягу ккаччи буллуну яттил хIайван буцин.

Букан хIалалсса ягу хIарамсса хIайвандалул дикI сагъсса хIайвандалух даххана дуллангу къабучIиссар, бунагьссар.

(«Ал-мажмуъ шархI ал-Мугьаззаб» «Нигьаят ал-мухIтаж», «ТухIфат ал-мухIтаж», «Мингьаж ат-тIалибин»)

 

 

 

Ттухьхьунна ядуван дуллусса арцуя харж дуван бучIиссарив?

Аманатрай ядуван дуллусса арцу дуруччаву – бусурманчунал буржри. Миннува ларсмургу махъуннай дишин аьркинссар. Зуйнна аманат дурмунил чулухунмай хъинну личIлулшиву дуван аьркинссар, цанчирча, щялмахъ бусаву ва хиянатшиву – мунапикьнал (лажинлякъул) лишаннури.

(«Мугъни аль-МухIтаж»)

 

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Цаппара хъуни бунагьру

Нитти-буттан аькьува дулаву Нитти-буттан зарал буван, къаччан бикIан буван я мазрайну, я канийну цукунчIав къабучIиссар. ХIатта, ми чапурну буну, цува бусурманну ухьурчагу, миннай рахIму-цIими, хIурмат буван, хъун буван, хъинмала буван, ябуван оьрчIай ялувссар. Нитти-буттан аькьува дулайсса...


Нуххуву дурсса дуаь

Ибну Оьмардул бувсун бур цанма МухIаммад Идавсия ﷺ бавсса хIадис (бусала): – Ца чIумал зуяр ччяни ялапар хъанай бивкIсса шама инсан аьрххилийн бувккун бур. Най бивну бур ца нуххучIан. Хьхьу дутан пикри хьуну, гивун бувххун бур. Му чIумал гужсса гъарал ларчIун, ххяллуя хъунмасса кьун багьну,...


Кьамулмур цадакьа

Цадакьа тIисса мукъул мяъна хъинну гьартассар: ванивун буххайссар фаризасса закат ва инсаннан ка-кумаг баву. Инсаннал цува АллагьначIан ﷻ гъан хьуншиврул цаманнан хъус дулаврин учайссар цадакьа (аьрабрай – «садакьа»). Диндалул аьлимтурал луттирдаву ва мукъуйну чIявучин ккаккан...


Барча баву

  Ас-саламу аьлайкум ва рахIматуллагьи ва баракатугьу, ххирасса уссурвал ва ссурвал, хIурмат лавайсса жямат!   ДакIнихтунусса ххаришиврущал барча тIий ура жула ялун нанисса Рамазан барз – зума дугьаврил, Кьуръандалул, цIимилул ва ялтту бучIаврил барз. Ва Заннал Цала лагътуран буллусса ляличIисса...


Идавстурал касмурду

Жула диндалин бувну, зузаву му так арцу лякъаву къаккаллиссар, Аллагьнайн ﷻ эбадат даврийнгу кIура даяйссар. ХIарамсса даву дурну ляркъусса хъусгу хIарамссар, мунил жула цинярда эбадатругу зия дувайссар. Жула хъус хIалалсса чIумал Заннал барачатгу бишайссар.   ХIалалсса касму ва пиша бушиву...