Суал-жаваб

Суал-жаваб

Диндалийн къабагьайсса дунияллул иширттая мизитраву гъалгъа тIун бучIиссарив?

Мизитраву буллалисса гъалгъа дунияллул иширттая бунугу, цуппа хIарамсса бакъахьурча, бучIиссар. Амма мукунсса ихтилатру так чара бакъасса бикIан аьркинссар. Щялмахъ, ссуг дусса, миву чак-эбадат дуллалиминнахун, дарс лахьлахьиминнахун бахчинсса гъалгъарду буллан къабучIиссар.

Имам ан-Нававинал «аль-Мажмуъ» тIисса луттираву чивчуну бур: «Мизитраву дунияллул ихтилат буван бучIиссар. Сайки хъяхъаву дувангу бучIиссар, хъиннува лахъсса чIуний къадуварча». Вай махъру тасттикь буллай ур имам ан-Навави Жабир-асхIабнаятусса хIадисрайну: «КIюрххил чак бувну махъ МухIаммад Идавс ﷺ усса кIанайва баргъ гьаз хьуннин зикри буллай, эбадат дуллай щяикIайва. АсхIабталлив му чIумал цала хьхьичIвасса, Ислам кьамул дуваннинсса оьрмулул ишру дакIнин бичлай, хъяй бикIайва. Идавсилгу ﷺ миннахгу уруглай пиш учайва» (Муслим).

 

ХIасил:

Шикку чивчумунива бувчIлай бур агьаммур къулагъас мизитраву чаклих, эбадатрах дикIан аьркиншиву. БачIвасса, аьркин бакъасса ихтилатру баврия мурахасну бикIан аьркиншиву, амма бунагь бакъассар.

 

 

 

– КIиссурава, туннулува оьтту булурча ягу хIижама (кьуру бизаву) дуварча зума зия шайссарив?

– Зума зия къашайссар, амма мукун даву къахъинссар (карагьат).

 

 

 

– Зума дургьуманан сивак ишла дуллан къабучIиссар тIий бавссар. Буссарив мукунсса зад диндалуву?

– Зума дургьусса чIумал сивак ишла дуллан бучIиссар, амма ахттая махъ къахъинссар увкуну бур цаппара аьлимтурал. Сивакрал касак кьюлтI буварчагу зума зия хьунтIиссар.

 

 

ЧIарах жаназа ларсун нанисса чIумал ца-цавай лавай бизай. Мукун бизаврия диндалуву ци увкуну бур?

«Нигьаятул-мухIтаж» тIисса луттираву чивчуну бур: «ИвкIусса бусурманчунал (сайки жагьилсса, балугъравун къаивсса оьрмулуву накьлу хьуманалсса духьурчагу) жаназа чIарах ларсун нанисса чIумал лавай бивзун хъинссар, мунал чулухунмайсса хIурмат ва кьадру-кьимат ккаккан буваншиврул.

 

 

 

Лаякъатлул залуннахь дуссарив ихтияр къатта бугьайма гиву так цува яхъанан аьркинссар тIисса шартI дишин?

Къатлул залуннахь мукунсса ихтияр дакъассар. Мукунсса шартI дирхьуну дурсса икьрал шариаьтрал кьамул къадуллалиссар. Къатта бугьлагьиманахь ихтияр дуссар гиву ягу цува яхъанан, ягу цама итан, сайки арцух цаманахьхьун булун (субаренда). Амма пикрибакъашиву дувайсса, къатлуву думур зия дуван бюхъайманахьхьун булун къабучIиссар.

Укунмассар цумур духьурчагу ижаралий (арендалий) ласайсса хъуслил хIукму – къатлул, машиналул ва м.ц. Амма машина цаманахьхьун булуннин кIул буван аьркинссар, га инсан машина бачин буван кIулсса, вихшала дуван лайкьсса ушиву. КутIану учин, ижаралий ларсъсса хъус цаярда оьккину ядувансса инсаннахьхьун дулун къабучIиссар.

(«ТухIфатул-мухIтаж»)

 

 

БучIиссарив ца хIайван цамуних баххана буван, масала, оьл буллуну яттубуцин?

Ца хIайван цамуних баххана буван бучIиссар (оьл оьлих, ца оьл кIинних ва м.ц.). Мукунма, чIивисса хIайван хъунмуних баххана бувангу ихтияр дуссар, сайки ца кIиссаксса балугъ хъунмасса хIайвандалух булурчагу.

Чапалссаннун ккаллисса хIайвант баххан ягу баххана буллан ихтияр дакъассар. Масала, къабучIиссар ккаччих ккаччи баххана буван ягу ккаччи буллуну яттил хIайван буцин.

Букан хIалалсса ягу хIарамсса хIайвандалул дикI сагъсса хIайвандалух даххана дуллангу къабучIиссар, бунагьссар.

(«Ал-мажмуъ шархI ал-Мугьаззаб» «Нигьаят ал-мухIтаж», «ТухIфат ал-мухIтаж», «Мингьаж ат-тIалибин»)

 

 

 

Ттухьхьунна ядуван дуллусса арцуя харж дуван бучIиссарив?

Аманатрай ядуван дуллусса арцу дуруччаву – бусурманчунал буржри. Миннува ларсмургу махъуннай дишин аьркинссар. Зуйнна аманат дурмунил чулухунмай хъинну личIлулшиву дуван аьркинссар, цанчирча, щялмахъ бусаву ва хиянатшиву – мунапикьнал (лажинлякъул) лишаннури.

(«Мугъни аль-МухIтаж»)

 

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Аькьлукар ва халиф

Халиф Гьарун Рашидлул заманнай ивкIун ур Багьлюль тIисса салихIсса аькьлукар. Халиф чIун-чIумуй ганащал хьунаавкьуну ихтилат бувайсса бивкIун бур. Гьаруннул хъярч бувсса чIумалгу Багьлюллул хъинну аькьилсса жавабру дулайсса диркIун дур.   Ца кьини халифнал Багьлюль цачIана учIан увну,...


Къатлуву барачат

Бур ца-цавай къатри, личIину авадансса ва хъуслил бувцIусса бакъахьурчагу, гиву бигьану ссихI ласун шайсса, дакI дигьа лагайсса. Гивун буххайхту кIул шай: шиву рахIатшиву, барачат, гъелишиву дур. Мукунма, хьунабакьай цаймигу – ххирасса хъус-кьайлул бувцIусса, марцIшиврул пар-пар тIисса, амма...


Хъинмунил гьану

Имам Муслимлул луттираву бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: "Аллагь Тааьла МарцIмари, марцIмур дакъа кьамулгу къадуваймари».   Кьуръандалуву Аллагьнал ﷻ халкьуннайн амру бувссар идавстурайхчIин: «Зу дукияра марцIмур, тIуллугу хъинсса дуллали»...


Суал-жаваб

Чак бяличIан буван бучIисса ишру цумири? Фаризасса ва ссуннатсса чак бяличIан баврил хIукмурду личIи-личIиссар. ЦукунчIавсса багьана бакъанува чак бяличIан буван къабучIиссар, хIарамссар. Амма хъуслин зарал шавриясса нигь куннасса тагьардануву чак бяличIан буван ихтияр дуссар. Чак буллалиманан...


Мурахас хьусса цучIав акъассар

Инсан цуксса дин дусса, иман цIакьсса ухьурчагу, оьрму щаллу буваншиврул ганан чара бакъа аьркинссар лякъин хъус, дукия, цува дузал увансса маэшат буллан. Цува ва цала кулпат щаллу баву – цумацагу бусурманчунал буржри, чак, зума ва цаймигу диндалул тIалавшиннарду куннасса.   Дунияллул...