Суал-жаваб

Суал-жаваб

Суал-жаваб

 

ОьрчI буллалисса хъамитайпалул чIаравсса инсаннал дуккайсса дуаь дуссарив?

ОьрчI ба́вайсса ягу буллалисса хъамитайпалул чIарав дурккуну хъинссар «Аятул-Курси» яла «Аль-Аъраф» тIисса суралул 54-мур аят ва «Фалакь», «Нас», хъирив укунсса дуаь:

 

لا إله إلا الله العظيم الحليم، لا إله إلا الله رب العرش العظيم، لا إله إلا الله رب السموات ورب الأرض، ورب العرش الكريم

 

«Ля илягьа илля Ллагьуль аьзимуль хlалим, ля илягьа илля Ллагьу раббуль аьршиль аьзим, ля илягьа илля Ллагьу раббу ссамавати ва раббуль арзи ва раббуль аьршиль карим».

(«ХIашия ат-Тармаси»)

 

 

 

ХIатталлив ягу зияратрай дуаь дуллалисса чIумал Кяъбалул чулинмайрив буруглан аьркинсса ягу гьаттал чулинмай?

Гьаттаву увччуманаха дуаь дуллалисса ягу Кьулгьу-Кьуръан ккалаккисса чIумал кьиблалул (Кяъбалул) чулинмай кIура баяву хъинссар.

Аммарив цаппара аьлимтурал увкуну бур гьаттавуманал лажиндарайн лажинну бацIаву хъинссар куну.

(«ФатхIуль-Муин ва ХIашия Иаьнат ат-Талибин»)

 

 

Бутта цамур билаятрай (ягу цамур шагьрулий) ухьурча, оьрчI байхту биххайсса аькьикьа чув бивххун хъинссар: ппу усса билаятрай ягу оьрчI бувсса кIанай?

Имам Ибну ХIажар Гьайтамил луттираву чивчумунин бувну, бувсса оьрчIал ппу цамур шагьрулий ухьурча, аькьикьа бивххун хъинссар ппу яхъанахъисса кIанай. Мунил мяънагу - оьрчI чув барчагу, хIайван биххаву буттал бурж бунутIий.

(«Фатава аль-кубра»)

 

 

ХIаж ягу оьмра (чIивимур ХIаж) буллалисса хъамитайпалул лаххан аьркинсса янналун ккаккан дурсса ранг дуссарив?

Имам Жамалуддин ибн Аьбдулбарил чивчуну бур: «ХIаж ягу Оьмра буллалисса арамтуннангу хъаннингу кIяласса янна лаххаву хъинссар», - куну.

Му бакъассагу, МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисраву увкуну бур: «Зу кIяласса янна лахлахи», - куну (Абу Давуд, Тирмизи).

(«Оьмдатул Муфти вал Мустафти», «Бушрал Карим»)

 

 

ЧIявусса халкь бусса кIанай, масала автобусраву, канийн цаманал ка ларну, га адиминал карив ягу хъамитайпалулллив мяйжанну кIулну бакъахьурча чаклин иссаву зияссарив?

Чаклин иссаврил хIакъираву щак бухьурча, мунийну иссаву зия къашайссар. Мунияту, ка щийн ларссарив мяйжанну къакIулсса чIумалгу ивссуну ушиврий ацIан аьркинссар. Аммарив, аьдилшиву дусса инсаннал тасттикь буварча адиминал ка хъамитайпалуйн ларшиву, му чIумал иссаву зияссаннун ккаллиссар.

Иссаву зия къархьуссаннун ккаллиссар ка ссайн ларссарив мяйжанну къакIулсса чIумалгу (бурчуйн, янналий, чIарардай, михьирайн ва м.ц.). Мува куццуй, ка ларшиву мяйжанну кIулну, амма щийн ларссарив щак буну, га инсан махIрам икIан бюхъайсса иш бухьурчагу иссаву зия къашайссар.

(«Иаьнату-ТIалибин»)

 

 

Ттун бавссар Маккалив Кяъба чIалачIисса кIанай чак буллалини хьхьичIун къаурувгун, Кяъбалух уруглан аьркинссар тIий. Му тIайлассарив?

Чак буллалисса инсан цала хьхьичIун, суждалуву нентабакI лаяйсса кIанайн уругаву хъинссар, дакIниву хIузур (иминшиву, хIалимшиву) дугьаншиврул. Так аттахIиятулуву «Илла-Ллагь» тIисса чIумал яру буруган бувайссар урчIамур канил кIиссурах.

Шафии мазгьабрайн бувну, КяъбалучIа чак булларчагу, ялув чивчусса куццуй, сужда бувайсса кIанайн буругаву хъинссар.

(«Иаьнату ТIалибин»)

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...


АхIмакьманал лишан

ХьхьичIазаманнай ца аькьлукар най ивкIун ур цала иширттай Бухаралив. Ганан ххуллул гьалмахчуну бакIрайн агьну ур хъинну маз чIявусса адимина. Ганал аькьлукарнахьхьун чIявусса суаллу буллай, жаваб дулуннин къаавцIуну, цала ва цайминнал оьрмурдавасса ишругу буслай, ивкIун ур.   Акьлукар...


Вила тагьар кIул дува

Гьарцама бусурманчунан агьамсса зад бур цаятува Аллагь ﷻ рязи хьунмур буллалаву. Заннал рязишиву дияйссар жуйвасса буржру биттур буллай, бунагьмуния арх буцлай, хъинбаларду гьарза буллай. Циняв чакру, зумарду, цадакьартту щаллу булларчагу, бакIравун суал буххай: Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса ттула тагьар...


Шанма хIакь

Идавсил ﷺ хьхьичIунсса асхIабтал Салман аль-Фариси ва Абу Ад-Дарда цIакьсса дустал бивкIун бур. Гайннал дянив дусшиву, уссушиву дацIан дурну диркIссар МухIаммад Идавсил ﷺ.   Ца кьини Салман увкIун ур Абу Ад-ДардачIан хъамалу. Ганан хIисав хьуну бур хъинну мискинсса къуш ва цихара къулагъас...


«Шанма бутIул ца бутIа»

Кьуръандалувусса ца яла бюхттулмур сура хъанай бур «Аль-Ихлас» («Кьулгьу»). Ва суралул хIакъираву жучIанма бивну бур тамансса Идавсил ﷺ хIадисру.   Шанма бутIул ца бутIа Абу Саид аль-Худрил бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ цалва асхIабтурахь цIувххушиву: «Ца...