Суал-жаваб

Суал-жаваб

Жува кIюрххил чаклил кIилчинмур ракааьтраву дуккару «КьунутI» («Магьдина») тIисса дуаь. Жяматращал чак буллай унува имамнал му къадуккирча ци буван аьркинссар?

Имамнал кIюрххил чакливу «КьунутI» къадуккирча, мунал хъирив чак буллалиманахь ихтияр дуссар цаллалу дуккин, имам цалчинмур суждалия изаннин. Мукун дуккин бюхълай бакъахьурча, бучIиссар дакIниву имамная личIи хьунсса нанижатгу дурну, гихунмай чак цалвалу буван. Ягу бучIиссар имамнал хъирив ганал дуллалимур дурну, ганал ссалам булайхту сагьвилул суждагу бувну ссалам булун.

Имамнал сагьвилул сужда къабуварча, ганал хъирив чак буллалиманал цалва бувну хъинссар, имамнал чак къуртал бувайхту.

Мува куццуй бувайссар Шафии мазгьаб бувгьусса инсаннал ХIанафи мазгьабравусса имамнал хъирив чак буллалисса чIумал: бюхълай бухьурча имам цалчинмур суждалия изаннин «Магьдина» дуккайссар. Амма му чIумал, дуккирчагу, къадуккирчагу, имамнал ссалам булайхту сагьвилул сужда баву хъинссар.

(«ТухIфатул-мухIтаж», «Иаьнату-тIалибин», «Нигьаятул-МухIтаж»)

 

 

 

 

Хъамитайпа ХIажлив архIал адимина (махIрам) акъанува лагаврия шариаьтраву ци увкуну буссар?

Имам Шафиънал мазгьабрайн бувну, нигьачIин дакъасса ххуллу бухьурча, хъамитайпалун бучIиссар ссапарданийн буккан цуппалу ягу цайми хъаннищал фаризасса ХIаж ва Оьмра буван. Мукунсса ссапарданий чакру кутIа буллан ва кунничIан ку ласун ихтияргу дуссар.

ХIаж-оьмра баврил фариза биттур бувсса хъамитайпа кIилчин-шамилчин архIал махIрам акъахьурча гьан ихтияр дакъассар,.

(«Нигьаятул-мухIтаж», «ТухIфатул-мухIтаж»)

 

 

 

Ттун бавссар каруннайсса михьру кьувкьуну, ччаннайми кьабитан, ягу ччанная кьувкьуну, каруннай кьабитан къабучIиссар тIий. Буссарив мукунсса иш диндалуву?

Суалдануву чивчусса куццуй михьру кьукьавриву цичIав оьккисса бакъассар. Къахъинссар так ца канийми ягу ца ччаннайми кьувкьуну, гамунийсса кьабитаву.

Мува куццуй ца багьана бакъанува ца ус ягу ца катIа ларххун заназавугу къахъинссар.

(«ТухIфатул-МухIтаж», «ХIашияту Ширвани»)

 

 

 

 

Нину-бутта ливтIукун гайннайсса буржру оьрчIайн лахъайссарив?

Жула диндалийн бувну, ниттил ягу буттал бурж оьрчIайн къалахъайссар. Бурж бусса инсан ивкIукун, ганал бурж лахъан аьркинссар махъ лирчIсса хъуслия. Бурж лахъан диялсса хъус лирчIун дакъахьурча, буржлий дуллуманахь ихтияр дакъассар оьрчIая тIалав дуллан.

Аммарив варистурахь ихтияр дуссар ниттил ягу буттал бурж цайнма ласун, Аллагьнал ﷻ хьхьичI гай марцIну бацIаншиврул.

ХIадисраву бувсун бур бурж кьабивтун ивкIусса инсаннаха МухIаммад Идавсил ﷺ дуаь къадуруна куну. Так цаманал ганал бурж цайнма ласайхту Идавсил ﷺ дуаьгу дурну, ганха жаназалул чак бувссар увкуну бур.

(«ТухIфатул-мухIтаж», «Мавагьиб ал-жалил», «Ал-Мугъни ли Ибн ал-Кьудама», «СахIихI аль-Бухари»)

 

 

 

Хъамитайпа бур ласнал цищал магьар личIи бунни (цIа руртунни) тIий, ласрив ур щарсса личIи къадав тIий. Цуманайнни вих хьун аьркинсса?

Мукунсса ишираву щарссанил тIимур тасттикь бувансса бардулт бухьурча, ганил тIимур хIисавравун ласайссар, ласнал тIимур кьамул къабувайссар.

Щарссанил бардулт бакъахьурча, ласнал хъа байссар, яла ганал тIимур кьамул байссар. Лас хъа бан рязи къахьурча, хъа баврил ихтияр щарссанихьхьун дулайссар.

Укунсса хIукмулун хIуччанугу хъанахъиссар хIадис: «Цаламур бацIан бан ччиманал бардулт буцин аьркинссар, ганал тIимунийн инкар буллалиманал хъа буван аьркинссар».

Аммарив, щарссанил учирча ласнал цихьва цIа рутаврил махъру увкунни ягу кIия салихIсса инсаннал му иширая бувсунни куну, ганин къабучIиссар лас цичIана гъан хьун итан, цанчирча, ганил тIимунийн бувну гайннал дянив магьар бакъассар.

(«Аль-маджмуъ шархI аль-Мугьаззаб)

 

 

 

Чаклин къаивссуну Кьуръан буккин бучIиссарив?

Икъавссуманахь Кьуръан буккин ихтияр дуссар, так ганийн ка лаян къабучIиссар, дакIних кIулмур буккингу бучIиссар. Кьуръандалул луттирайн ка лаян бучIи шайссар так чаклин ивссукун.

Щалва чурх шюшин ялувманан (джунуб) Кьуръандалува дакIних кIулмур ккалангу къабучIиссар.

(«ФатIхIуль-Муин»)

 

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Суал-жаваб

Жува кIюрххил чаклил кIилчинмур ракааьтраву дуккару «КьунутI» («Магьдина») тIисса дуаь. Жяматращал чак буллай унува имамнал му къадуккирча ци буван аьркинссар? Имамнал кIюрххил чакливу «КьунутI» къадуккирча, мунал хъирив чак буллалиманахь ихтияр дуссар цаллалу...


Имам Гъазалил насихIатру

Исламрал тарихраву ца яла машгьурма аьлимчу ивкIссар имам МухIаммад Абу ХIамид аль-Гъазали. Ганан ХIужжатуль-Ислам – «Исламрал ХIучча» тIисса ялунцIа дирзун диркIссар. Имамнал луттирду азарда шинал мутталий бусурманнал умматран чаннайн буккансса чаннацIукуну хъанай бур. Шикку...


Идавсин ﷺ ххирамий

Жуна кIулну ухьурча лахъисса оьрму бувтсса, чанну къашавай хъанай ивкIсса, хъус-маэшат гьарзасса, цанма ччисса куццуй ялапар хъанай ивкIсса инсан, жува бикIару мунай дакI мяш хъанай. Амма мукунсса инсаннал тIуллу, аьмаллу ххуйсса бивкIун бакъахьурча, му бувтсса оьрмулия цукунчIавсса хайр...


АхIмакьманал лишан

ХьхьичIазаманнай ца аькьлукар най ивкIун ур цала иширттай Бухаралив. Ганан ххуллул гьалмахчуну бакIрайн агьну ур хъинну маз чIявусса адимина. Ганал аькьлукарнахьхьун чIявусса суаллу буллай, жаваб дулуннин къаавцIуну, цала ва цайминнал оьрмурдавасса ишругу буслай, ивкIун ур.   Акьлукар...


Шинал дайдихьу

Бусурманнал календарьданул (гьижралул) цIусса шин дайдишайссар МухIаррам зуруя. Ванил ца агьамшивугу – инсаннал цала оьрмулул, тIуллал, давурттал хIисав дувайсса чIун хъанахъиссар. Оьмар-асхIабнал увкуссар: «Зула оьрмулул хIисав зува ласияра, зуятура хIисав ласуннин (дунияллия...