Суал-жаваб

Суал-жаваб

Жува кIюрххил чаклил кIилчинмур ракааьтраву дуккару «КьунутI» («Магьдина») тIисса дуаь. Жяматращал чак буллай унува имамнал му къадуккирча ци буван аьркинссар?

Имамнал кIюрххил чакливу «КьунутI» къадуккирча, мунал хъирив чак буллалиманахь ихтияр дуссар цаллалу дуккин, имам цалчинмур суждалия изаннин. Мукун дуккин бюхълай бакъахьурча, бучIиссар дакIниву имамная личIи хьунсса нанижатгу дурну, гихунмай чак цалвалу буван. Ягу бучIиссар имамнал хъирив ганал дуллалимур дурну, ганал ссалам булайхту сагьвилул суждагу бувну ссалам булун.

Имамнал сагьвилул сужда къабуварча, ганал хъирив чак буллалиманал цалва бувну хъинссар, имамнал чак къуртал бувайхту.

Мува куццуй бувайссар Шафии мазгьаб бувгьусса инсаннал ХIанафи мазгьабравусса имамнал хъирив чак буллалисса чIумал: бюхълай бухьурча имам цалчинмур суждалия изаннин «Магьдина» дуккайссар. Амма му чIумал, дуккирчагу, къадуккирчагу, имамнал ссалам булайхту сагьвилул сужда баву хъинссар.

(«ТухIфатул-мухIтаж», «Иаьнату-тIалибин», «Нигьаятул-МухIтаж»)

 

 

 

 

Хъамитайпа ХIажлив архIал адимина (махIрам) акъанува лагаврия шариаьтраву ци увкуну буссар?

Имам Шафиънал мазгьабрайн бувну, нигьачIин дакъасса ххуллу бухьурча, хъамитайпалун бучIиссар ссапарданийн буккан цуппалу ягу цайми хъаннищал фаризасса ХIаж ва Оьмра буван. Мукунсса ссапарданий чакру кутIа буллан ва кунничIан ку ласун ихтияргу дуссар.

ХIаж-оьмра баврил фариза биттур бувсса хъамитайпа кIилчин-шамилчин архIал махIрам акъахьурча гьан ихтияр дакъассар,.

(«Нигьаятул-мухIтаж», «ТухIфатул-мухIтаж»)

 

 

 

Ттун бавссар каруннайсса михьру кьувкьуну, ччаннайми кьабитан, ягу ччанная кьувкьуну, каруннай кьабитан къабучIиссар тIий. Буссарив мукунсса иш диндалуву?

Суалдануву чивчусса куццуй михьру кьукьавриву цичIав оьккисса бакъассар. Къахъинссар так ца канийми ягу ца ччаннайми кьувкьуну, гамунийсса кьабитаву.

Мува куццуй ца багьана бакъанува ца ус ягу ца катIа ларххун заназавугу къахъинссар.

(«ТухIфатул-МухIтаж», «ХIашияту Ширвани»)

 

 

 

 

Нину-бутта ливтIукун гайннайсса буржру оьрчIайн лахъайссарив?

Жула диндалийн бувну, ниттил ягу буттал бурж оьрчIайн къалахъайссар. Бурж бусса инсан ивкIукун, ганал бурж лахъан аьркинссар махъ лирчIсса хъуслия. Бурж лахъан диялсса хъус лирчIун дакъахьурча, буржлий дуллуманахь ихтияр дакъассар оьрчIая тIалав дуллан.

Аммарив варистурахь ихтияр дуссар ниттил ягу буттал бурж цайнма ласун, Аллагьнал ﷻ хьхьичI гай марцIну бацIаншиврул.

ХIадисраву бувсун бур бурж кьабивтун ивкIусса инсаннаха МухIаммад Идавсил ﷺ дуаь къадуруна куну. Так цаманал ганал бурж цайнма ласайхту Идавсил ﷺ дуаьгу дурну, ганха жаназалул чак бувссар увкуну бур.

(«ТухIфатул-мухIтаж», «Мавагьиб ал-жалил», «Ал-Мугъни ли Ибн ал-Кьудама», «СахIихI аль-Бухари»)

 

 

 

Хъамитайпа бур ласнал цищал магьар личIи бунни (цIа руртунни) тIий, ласрив ур щарсса личIи къадав тIий. Цуманайнни вих хьун аьркинсса?

Мукунсса ишираву щарссанил тIимур тасттикь бувансса бардулт бухьурча, ганил тIимур хIисавравун ласайссар, ласнал тIимур кьамул къабувайссар.

Щарссанил бардулт бакъахьурча, ласнал хъа байссар, яла ганал тIимур кьамул байссар. Лас хъа бан рязи къахьурча, хъа баврил ихтияр щарссанихьхьун дулайссар.

Укунсса хIукмулун хIуччанугу хъанахъиссар хIадис: «Цаламур бацIан бан ччиманал бардулт буцин аьркинссар, ганал тIимунийн инкар буллалиманал хъа буван аьркинссар».

Аммарив, щарссанил учирча ласнал цихьва цIа рутаврил махъру увкунни ягу кIия салихIсса инсаннал му иширая бувсунни куну, ганин къабучIиссар лас цичIана гъан хьун итан, цанчирча, ганил тIимунийн бувну гайннал дянив магьар бакъассар.

(«Аль-маджмуъ шархI аль-Мугьаззаб)

 

 

 

Чаклин къаивссуну Кьуръан буккин бучIиссарив?

Икъавссуманахь Кьуръан буккин ихтияр дуссар, так ганийн ка лаян къабучIиссар, дакIних кIулмур буккингу бучIиссар. Кьуръандалул луттирайн ка лаян бучIи шайссар так чаклин ивссукун.

Щалва чурх шюшин ялувманан (джунуб) Кьуръандалува дакIних кIулмур ккалангу къабучIиссар.

(«ФатIхIуль-Муин»)

 

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


Суал-жаваб

БучIиссарив мизитраву чIирайн ттиликI рирщуну шанан? Мизитраву шанан бучIиссар инсан «джунуб» хьуну (чурх шюшин, гъуслу буван аьркинну) акъахьурча ва гиву чак буллалиминнахун ахчилай, гай къума буллай акъахьурча. Вай шартIру биттур къадуварча, мизитраву шанан къабучIиссар,...


ХIаж байсса барз

Бусурманнал календарьданул махъва-махъмур Зуль-ХIижжа барзри. Ва зурул цIанил мяънагу – ХIаж байсса барз тIиссар. Гьарца шинал Зуль-ХIижжа зуруйри хъунмамур ХIаж бувайсса, цамур чIумал буван къашайссар. ЧIивимур ХIаж – Оьмра – ччимур чIумал буван ихтияр дуссар.   Ва зурул...


Дагъусттаннайн дурксса кьини

Апрель зурул байбихьулий Дагъусттаннай гужсса гъараллу лачIлай, марххалтту буллай, хъунисса зараллу хьунни инсантурал къатта-къушлин, хъу-лухччилун, ризкьилун, ххуллурдан. Инттухунмай бувсса кIусса марххалттанул Хъусращиял ва Ккуллал шяраваллан хъунисса зараллу биян бунни, гъараллая хъунмасса зарал...


ЖугьутIнал суаллу

Оьмар-асхIаб халифну усса чIумал муначIан ца жугьутI увкIун ур. Идавсил ﷺ мизитравунгу увххун, Абу Аюб аль-Ансаринал чIарав щяивкIсса Оьмар-асхIабнахгу урувгун ганал цIувххуну бур: «Инарав инсантурахь цIуххаву дувайма, амма вихьва щилчIав къацIуххайма, муъминтурал хъунама, амма вил хъунама...


Таваккулданул даража

КIулну бикIияра, Аллагьнал ﷻ хьхьичI бакъассар тавакулдануяр лахъсса даража. Аллагьнайн ﷻ таваккул бувтун, Заннал бувсса хIукмурдайн мютIину, цала циняв ишру Аллагьнайн ﷻ тапшур бувну, кьадардания рязину умари цала дин цIакь дурма. Таваккулданий аьй дувайманал диндалий аьй дуллалиссар. Таваккул...