Мурахас хьусса цучIав акъассар

Мурахас хьусса цучIав акъассар

Инсан цуксса дин дусса, иман цIакьсса ухьурчагу, оьрму щаллу буваншиврул ганан чара бакъа аьркинссар лякъин хъус, дукия, цува дузал увансса маэшат буллан. Цува ва цала кулпат щаллу баву – цумацагу бусурманчунал буржри, чак, зума ва цаймигу диндалул тIалавшиннарду куннасса.

 

Дунияллул маэшатрал давурттаха зун, чIярусса хъус ляхълан Исламраву къадагъа дакъассар, амма хъиннура хъус ва дунияллул неъматру ххирашиву хъин чулий ккаккан дурну дакъар. Мунияту, хъус лякъаврихух лавгун, диндалулмур чул хъама битлан къабучIиссар, амма кулпат дуланмагъ дакъа кьабитавугу бунагьссар.

Хъус ххирасса акъанугу, мискиншиврия нигьа къаусайсса инсан нажагьгу къаикIайссар, му инсаннал тIабиаьтравусса хасият дунутIий. Мискин шаврия мурахас хьуссагу цучIав акъассар.

Кьуръандалуву Аллагьу Тааьланал увкуну бур (мяъна): «На чара бакъа зун захIматшиву (имтихIан) дулунна: нигь, ккаши, мискиншиву гьан дурну, гъан-маччами литIун бувну, бакIлахъиялуцIа хьун бувну. Бала ялун бивсса чIумал, цивппа Аллагьнал ﷻ лагътал бушиву кIулну, ссавур дурну, «Инна́ ли-Лля́гьи ва инна́ иляйгьи ражио́ьн» учайминнахь ххаришиву буси ("Жу Аллагьнал ﷻ ляхъан бувссару, АллагьначIан ﷻ занагу бикIантIиссару")». («Аль-Бакьара» тIисса суралул 155-156 аятру).

Аллагьу Тааьланал гьарца рухIиран кьисмат булайссар. Гьарцаннан кьисмат Заннал ﷻ амрулийну малаиктурал чичайссар, инсан ниттил лякьлуву унува. МуначIан нясивмур цукунсса ххуллийх бучIантIиссаривгу чивчуну буссар.

Аллагьнал ﷻ цавай халкьуннан хъус лякъаву бигьа бувну, чIявусса неъматру буллуссар, вайминнан маэшат захIмат бувну, хъус чан дурссар. Амма ми кIиннавату тIайлабацIу хьума цумарив къакIулссар. ТIааьндакъашивурттавугу инсаннан хъинбала бикIан бюхъайссар, мукунма, неъматирттаву бюхъайссар бикIан бала-апатI. Мунияту, хъама битан къабучIиссар жуйнма ци биярчагу, му Заннал чичрулийну хьушиву ва муниву жунмасса хъинбалагу лякъин бюхъайшиву ва Аллагьнал ﷻ чулуха цукунчIавсса аьдлу бакъашиву дикIан къабюхъайшиву.

Иминну оьрму бутлай, дунияллул неъматру чанну ишла бувманан Кьиямасса кьини Заннал хьхьичI жаваб дугьангу бигьассар. Абу Гьурайрал бувсъсса хIадисраву бур МухIаммад Идавсил ﷺ увкумур: «Мискинсса бусурмантал Алжаннавун буххантIиссар аваданминнаяр 500 шинал хьхьичI» (Тирмизи).

Хъус, аваданшиву жунна Аллагьналли ﷻ дулайсса, мискиншиврува уккан ччиманал Заннайн таваккал бутан, хIалалсса маэшат буллан, Зал рязисса ххуллий харж дуллан аьркинссар.

Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул укунсса хIадис бувсун бур: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: "Кьянатшиврувун агьманал халкьунная кумаг чIа тIурча, мискиншиврува къауккантIиссар. Аллагьнахь ﷻ кумаг чIа учайма Заннал авадан увантIиссар…» (АхIмад, Абу Давуд, Тирмизи).

ЗахIматсса тагьарданувун агьсса бусурманчу къума лаглан, азурда уклан, дакI гъаргъун икIан къабучIиссар. Умму Салямал бувсун бур цинма МухIаммад Идавсия ﷺ бавмур: «Мусиват ялун бивсса бусурманчунал Заннал буюр бувсса махъру учирча, му инсаннан Аллагьнал ﷻ хъинмур дулунтIиссар. Ми махъругу: ««Инна́ ли-Лля́гьи ва инна́ иляйгьи ражио́ьн». Алла́гьумма-ъжурни́ фи́ муси́бати́ ва-хлиф ли́ хайран мингьа́» (Муслим).

Мискиншиврува уккан ччисса инсаннахь Идавсил ﷺ маслихIат бувну бур дуаьртту дуллай Заннайн лабизлазаву. Яла ххуйми дуаьрдугу, Идавсил ﷺ цала лахьхьин дурмири. Аьбдуллагь ибн Оьмардул бувсун бур Идавсил ﷺ увкумур: «Зун маэшат буван захIматну бухьурча, къатлува бувккун нанисса чIумал укун учияра: «Бисми-Лл́ягьи аьля́ нафси́ ва ма́ли́ ва ди́ни́. Алла́гьумма раззини́ би-кьаза́ика ва ба́рик ли́ фи́ ма́ кьуддира ли́ хIатта́ ля́ ухIибба тяъжи́ля ма́ аххарта ва ля́ таъхи́ра ма́ аьжжальта». Мяъна: «Аллагьнал ﷻ цIанищал навагу, ттул хъусгу, ттул дингу. Я Аллагь, ува на Вил чичрулий рязи шайману, ттун нясивмуний барачат биша, ттун ччан къабикIаншиврул Ина чIал дурмур анавар дуккан дуван ва Ина ччяни диян нясив дурмур арх дуван» (Ибн Ас-Сунни, Байгьакьи, ТIабарани).

Ххаришивруву ва буруккинттараву, аваданшивруву ва мискиншивруву, цIуллушивруву ва къашайшивруву бусурмансса инсан Аллагьу Тааьланайн таваккал бувтун, гьарзад так Заннал чичрулийну хъанахъишиврий дакI дарцIуну, цанма нясивмуния рязину икIан аьркинссар.

Аллагьнал ﷻ жува буруччиннав мискиншивруя ва цайми бала-апатIирттая. Амин!

 

МухIаммад Муслимов

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Вила тагьар кIул дува

Гьарцама бусурманчунан агьамсса зад бур цаятува Аллагь ﷻ рязи хьунмур буллалаву. Заннал рязишиву дияйссар жуйвасса буржру биттур буллай, бунагьмуния арх буцлай, хъинбаларду гьарза буллай. Циняв чакру, зумарду, цадакьартту щаллу булларчагу, бакIравун суал буххай: Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса ттула тагьар...


Суал-жаваб

Жува кIюрххил чаклил кIилчинмур ракааьтраву дуккару «КьунутI» («Магьдина») тIисса дуаь. Жяматращал чак буллай унува имамнал му къадуккирча ци буван аьркинссар? Имамнал кIюрххил чакливу «КьунутI» къадуккирча, мунал хъирив чак буллалиманахь ихтияр дуссар цаллалу...


Шанма хIакь

Идавсил ﷺ хьхьичIунсса асхIабтал Салман аль-Фариси ва Абу Ад-Дарда цIакьсса дустал бивкIун бур. Гайннал дянив дусшиву, уссушиву дацIан дурну диркIссар МухIаммад Идавсил ﷺ.   Ца кьини Салман увкIун ур Абу Ад-ДардачIан хъамалу. Ганан хIисав хьуну бур хъинну мискинсса къуш ва цихара къулагъас...


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...


АхIмакьманал лишан

ХьхьичIазаманнай ца аькьлукар най ивкIун ур цала иширттай Бухаралив. Ганан ххуллул гьалмахчуну бакIрайн агьну ур хъинну маз чIявусса адимина. Ганал аькьлукарнахьхьун чIявусса суаллу буллай, жаваб дулуннин къаавцIуну, цала ва цайминнал оьрмурдавасса ишругу буслай, ивкIун ур.   Акьлукар...