Мурахас хьусса цучIав акъассар

Мурахас хьусса цучIав акъассар

Инсан цуксса дин дусса, иман цIакьсса ухьурчагу, оьрму щаллу буваншиврул ганан чара бакъа аьркинссар лякъин хъус, дукия, цува дузал увансса маэшат буллан. Цува ва цала кулпат щаллу баву – цумацагу бусурманчунал буржри, чак, зума ва цаймигу диндалул тIалавшиннарду куннасса.

 

Дунияллул маэшатрал давурттаха зун, чIярусса хъус ляхълан Исламраву къадагъа дакъассар, амма хъиннура хъус ва дунияллул неъматру ххирашиву хъин чулий ккаккан дурну дакъар. Мунияту, хъус лякъаврихух лавгун, диндалулмур чул хъама битлан къабучIиссар, амма кулпат дуланмагъ дакъа кьабитавугу бунагьссар.

Хъус ххирасса акъанугу, мискиншиврия нигьа къаусайсса инсан нажагьгу къаикIайссар, му инсаннал тIабиаьтравусса хасият дунутIий. Мискин шаврия мурахас хьуссагу цучIав акъассар.

Кьуръандалуву Аллагьу Тааьланал увкуну бур (мяъна): «На чара бакъа зун захIматшиву (имтихIан) дулунна: нигь, ккаши, мискиншиву гьан дурну, гъан-маччами литIун бувну, бакIлахъиялуцIа хьун бувну. Бала ялун бивсса чIумал, цивппа Аллагьнал ﷻ лагътал бушиву кIулну, ссавур дурну, «Инна́ ли-Лля́гьи ва инна́ иляйгьи ражио́ьн» учайминнахь ххаришиву буси ("Жу Аллагьнал ﷻ ляхъан бувссару, АллагьначIан ﷻ занагу бикIантIиссару")». («Аль-Бакьара» тIисса суралул 155-156 аятру).

Аллагьу Тааьланал гьарца рухIиран кьисмат булайссар. Гьарцаннан кьисмат Заннал ﷻ амрулийну малаиктурал чичайссар, инсан ниттил лякьлуву унува. МуначIан нясивмур цукунсса ххуллийх бучIантIиссаривгу чивчуну буссар.

Аллагьнал ﷻ цавай халкьуннан хъус лякъаву бигьа бувну, чIявусса неъматру буллуссар, вайминнан маэшат захIмат бувну, хъус чан дурссар. Амма ми кIиннавату тIайлабацIу хьума цумарив къакIулссар. ТIааьндакъашивурттавугу инсаннан хъинбала бикIан бюхъайссар, мукунма, неъматирттаву бюхъайссар бикIан бала-апатI. Мунияту, хъама битан къабучIиссар жуйнма ци биярчагу, му Заннал чичрулийну хьушиву ва муниву жунмасса хъинбалагу лякъин бюхъайшиву ва Аллагьнал ﷻ чулуха цукунчIавсса аьдлу бакъашиву дикIан къабюхъайшиву.

Иминну оьрму бутлай, дунияллул неъматру чанну ишла бувманан Кьиямасса кьини Заннал хьхьичI жаваб дугьангу бигьассар. Абу Гьурайрал бувсъсса хIадисраву бур МухIаммад Идавсил ﷺ увкумур: «Мискинсса бусурмантал Алжаннавун буххантIиссар аваданминнаяр 500 шинал хьхьичI» (Тирмизи).

Хъус, аваданшиву жунна Аллагьналли ﷻ дулайсса, мискиншиврува уккан ччиманал Заннайн таваккал бутан, хIалалсса маэшат буллан, Зал рязисса ххуллий харж дуллан аьркинссар.

Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул укунсса хIадис бувсун бур: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: "Кьянатшиврувун агьманал халкьунная кумаг чIа тIурча, мискиншиврува къауккантIиссар. Аллагьнахь ﷻ кумаг чIа учайма Заннал авадан увантIиссар…» (АхIмад, Абу Давуд, Тирмизи).

ЗахIматсса тагьарданувун агьсса бусурманчу къума лаглан, азурда уклан, дакI гъаргъун икIан къабучIиссар. Умму Салямал бувсун бур цинма МухIаммад Идавсия ﷺ бавмур: «Мусиват ялун бивсса бусурманчунал Заннал буюр бувсса махъру учирча, му инсаннан Аллагьнал ﷻ хъинмур дулунтIиссар. Ми махъругу: ««Инна́ ли-Лля́гьи ва инна́ иляйгьи ражио́ьн». Алла́гьумма-ъжурни́ фи́ муси́бати́ ва-хлиф ли́ хайран мингьа́» (Муслим).

Мискиншиврува уккан ччисса инсаннахь Идавсил ﷺ маслихIат бувну бур дуаьртту дуллай Заннайн лабизлазаву. Яла ххуйми дуаьрдугу, Идавсил ﷺ цала лахьхьин дурмири. Аьбдуллагь ибн Оьмардул бувсун бур Идавсил ﷺ увкумур: «Зун маэшат буван захIматну бухьурча, къатлува бувккун нанисса чIумал укун учияра: «Бисми-Лл́ягьи аьля́ нафси́ ва ма́ли́ ва ди́ни́. Алла́гьумма раззини́ би-кьаза́ика ва ба́рик ли́ фи́ ма́ кьуддира ли́ хIатта́ ля́ ухIибба тяъжи́ля ма́ аххарта ва ля́ таъхи́ра ма́ аьжжальта». Мяъна: «Аллагьнал ﷻ цIанищал навагу, ттул хъусгу, ттул дингу. Я Аллагь, ува на Вил чичрулий рязи шайману, ттун нясивмуний барачат биша, ттун ччан къабикIаншиврул Ина чIал дурмур анавар дуккан дуван ва Ина ччяни диян нясив дурмур арх дуван» (Ибн Ас-Сунни, Байгьакьи, ТIабарани).

Ххаришивруву ва буруккинттараву, аваданшивруву ва мискиншивруву, цIуллушивруву ва къашайшивруву бусурмансса инсан Аллагьу Тааьланайн таваккал бувтун, гьарзад так Заннал чичрулийну хъанахъишиврий дакI дарцIуну, цанма нясивмуния рязину икIан аьркинссар.

Аллагьнал ﷻ жува буруччиннав мискиншивруя ва цайми бала-апатIирттая. Амин!

 

МухIаммад Муслимов

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.   (Дайдихьу хьхьичIмур номерданий)   Ружмарданул чак бувну камилну кьаст дуруна, Цалва-цалва агьлулухь хIалал бити увкуна. Къумамий тархъан бувну душманмий дакьил бувну, Цайва-цайва ялувсса хIакьру тIайла...


Дуклаки оьрчIал нитти-буттан кумагран

ОьрчIру хъуни баву – ца чулуха захIматсса ва жаваблувшиву хъуннасса, вамур чулухагу ххарисса даву дур. Гьарцагу инсаннан ччиссар цала оьрчI-душ талихIрайн бувккун, дурккусса инсан хьуну. Аммарив чIявуминнан мукунсса хьуншиврул ци дуллан аьркинссарив кIулну къабикIай. На хIадур бував дуклаки оьрчIру...


Дуккаву бигьа хьуншиврул

Дайдирхьунни цIусса дуккаврил шин. Жунма кIулсса куццуй, Аллагьнал ﷻ цIа кIицI ларгун, Занная кумаг чIа увкуну дуллалисса давриву лябуккугу, барачатшивугу дикIайшиву. Дуккаву ккалли дуван бучIир ца яла захIматмур даврин. Мунин бувну, ва макьалалуву цачIун дурну дуссар дук-лакисса чIумал дурккуну...


Суал-жаваб

ХIан даххайсса тучандалуву бухгалтерну зун бучIиссарив? Мукунсса тучаннаву ва цаймигу хIанттия хайр ласласисса идарарттаву бухгалтерну ягу цайми къуллугъирттай зун ихтияр дакъассар, хIарамссар. Мунинсса далилнугу хъанахъиссар хIанттиха зузисса инсантурал ацIва журалий Идавсил ﷺ нааьна дурсса, имам...


Нюжмар кьини дурну къахъинмур

Бусурмансса халкьуннал дур арулва гьантлий цал тикрал шайсса байран – нюжмар кьини. Му кьини бувсса хъинбалалух, эбадатрах цамур чIумалнияр гьарзасса чири шайссар. Муниятур нюжмар-кьини хъинбала-хъиншивуртту дуллай гьан дуван хIарачат буллан бикIайсса.   Му кьини дувайсса эбадатирттава...