Хъинмунил гьану

Хъинмунил гьану

Имам Муслимлул луттираву бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: "Аллагь Тааьла МарцIмари, марцIмур дакъа кьамулгу къадуваймари».

 

Кьуръандалуву Аллагьнал ﷻ халкьуннайн амру бувссар идавстурайхчIин: «Зу дукияра марцIмур, тIуллугу хъинсса дуллали» («Аль-Муъминун» тIисса суралул 51-мур аят). «Да муъминтал, зу канаки На дуллумунивасса марцIмур» («Аль-Бакьара» тIисса суралул 172-мур аят).

Анаслул бувсъсса хIадис-равугу увкуну бур хIалалсса маэшат тIалав баву гьарца бусурманчунайсса бурж бушиву.

Ялув чивчусса аятрава мяйжан хъанай бур Бюхттулсса Заннал амру бувшиву цал хIалалсса дукия щаллу даврилсса буллан, так мунил хъирив хъинбаларду баврих къулагъас дуван. «МарцIмур» тIисса мукъул мяъна «хIалалмурди» увкуну бур аьлимтурал. Цамур аятраву тIий бур: «Зу мукун къабуварча (хIарамсса хъус канарча), зуйн Аллагьнал ﷻ ва Идавсил ﷺ дяъви баян буллалиссар» («Аль-Бакьара» тIисса суралул 279 аят). Му бакъассагу, мукун ляркъусса хъус-маэшат ахиратравугу дужжагьравун буххаврил сававну хьунтIиссар.

ХIалалсса маэшатрал агьамшивруя буслай Идавсил ﷺ увкуну бур: «Цала оьрчIру-кулпат хIалалну ляркъумуний яхьуншиврул кьатIув увкма лавхьхьуссар Аллагьнал ﷻ ххуллий джигьад буллалиманаха. Му шагьиднал даражалийн гьаз хьунтIиссар» (ТIабарани). «МукьцIалва гьантлий так хIалалмур канакиманал дакI Аллагьнал ﷻ нурданул чанна лахъан дувантIиссар, му дунияллия загьидшиву дургьуману ккалли увантIиссар» (Абу Нуаьйм).

Ца кьини Идавсил ﷺ асхIаб Абу-Бакрдул хIарчIун дур цала лагънал дуллусса накI. Яла цIувххуну бур вай накI ча ласав куну. Лагънал бусаврин бувну, ганан бувчIуну бур гай хIалалсса къадиркIшиву. Микку Абу-Бакрдул цала кьакьарттувун кIисса ливкIуну, хIарчIмур махъуннайгу дуртIуну, увкуну бур: «Я Аллагь, оьттувух хIала дурхсса ва чурххавух ларгсса накIлил ялтту учIу». Мукунма бувну бивкIссар Оьмар-асхIаблулгу, аьйкьуну закатран дуркIсса варанттул накI хIарчIсса чIумал.

ХIалалсса маэшат баву – дуаь кьамул шаврил багьананугу шайссар. Сяъд тIисса асхIабнал Идавсихь ﷺ миннат бувну бивкIссар цува дуаь кьамулсса хьун аву Заннахь чIа уча куну. Му чIумал Идавсил ﷺ ганан бувчIин бувссар дукия марцIсса (хIалалсса) канарча, дуаьртту Аллагьнал ﷻ кьамул дуллантIишиву.

ХIадисраву увкуну бур: «АцIра диргьамран ларсъсса янна ларххун бувсса чак къакьамулссар, гайннувасса ца диргьам хIарамсса диркIхьурча».

 

АхIмад Кьурбанов

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Къулагъас дувантIиссар тарбиялух

Жунма кIулсса куццуй, ЦIуминалийсса ЦIуссалакрал шяраву буллай бур хъунмасса РувхIанийсса центр ва мадраса. Ванин дирзун дур машгьурсса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул цIа. ХIакьину ва даврий каялувшиву дуллай ур ЦIуссалакрал райондалул имам Аьбдуллагь МухIаммадов. Ванал жухь бувсунни мадраса...


Чак зия буваймур

Кьасттирай чаклил рукну, шартI кьадитарча чак зия шайссар. Ягу кьасттирай ххишала рукнурду дуварча: сужда-рукуъ куннасса, зия шайссар.   Кьуръан, зикри, дуаь дакъасса цамур гъалгъа кьасттирай барча зия шайссар. Кьасттирай хъян ивкIун, аьтIун ивкIун, цIуру-кIуру бувну, уф-агь увкуну, кIира...


Сафар барз

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса...


Арулва махъ

Хъунасса аьлимчу, дурккучу Абу-Лайслул увкуссар: «Цума инсаннал лавхьхьурив арулва махъ, му инсан икIантIиссар Аллагьналгу ﷻ малаиктуралгу хьхьичI даража лавайну, ва Аллагьнал ﷻ мунал бунагьру багъишла битантIиссар, гай бунагьру хьхьиривусса хьаманияр чIявусса бухьурчагума.   Вай...


Неъматрал кьимат

Ца билаятрай къурагъсса шин хьуну, щин чан хьуну диркIун дур. Гиккусса ца мискинсса адиминан пикри хьуну бур, щин дукканхьуви тIий, аьрщараву къуй дуккан. Дуклай чансса куртI шайхту лявкъуну бур ссаллив бувцIусса хъунмасса буттукьа.   Га тIивтIусса адимина хIайран хьуну ливчIун ур гиву думур...