Хъинмунил гьану

Хъинмунил гьану

Имам Муслимлул луттираву бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: "Аллагь Тааьла МарцIмари, марцIмур дакъа кьамулгу къадуваймари».

 

Кьуръандалуву Аллагьнал ﷻ халкьуннайн амру бувссар идавстурайхчIин: «Зу дукияра марцIмур, тIуллугу хъинсса дуллали» («Аль-Муъминун» тIисса суралул 51-мур аят). «Да муъминтал, зу канаки На дуллумунивасса марцIмур» («Аль-Бакьара» тIисса суралул 172-мур аят).

Анаслул бувсъсса хIадис-равугу увкуну бур хIалалсса маэшат тIалав баву гьарца бусурманчунайсса бурж бушиву.

Ялув чивчусса аятрава мяйжан хъанай бур Бюхттулсса Заннал амру бувшиву цал хIалалсса дукия щаллу даврилсса буллан, так мунил хъирив хъинбаларду баврих къулагъас дуван. «МарцIмур» тIисса мукъул мяъна «хIалалмурди» увкуну бур аьлимтурал. Цамур аятраву тIий бур: «Зу мукун къабуварча (хIарамсса хъус канарча), зуйн Аллагьнал ﷻ ва Идавсил ﷺ дяъви баян буллалиссар» («Аль-Бакьара» тIисса суралул 279 аят). Му бакъассагу, мукун ляркъусса хъус-маэшат ахиратравугу дужжагьравун буххаврил сававну хьунтIиссар.

ХIалалсса маэшатрал агьамшивруя буслай Идавсил ﷺ увкуну бур: «Цала оьрчIру-кулпат хIалалну ляркъумуний яхьуншиврул кьатIув увкма лавхьхьуссар Аллагьнал ﷻ ххуллий джигьад буллалиманаха. Му шагьиднал даражалийн гьаз хьунтIиссар» (ТIабарани). «МукьцIалва гьантлий так хIалалмур канакиманал дакI Аллагьнал ﷻ нурданул чанна лахъан дувантIиссар, му дунияллия загьидшиву дургьуману ккалли увантIиссар» (Абу Нуаьйм).

Ца кьини Идавсил ﷺ асхIаб Абу-Бакрдул хIарчIун дур цала лагънал дуллусса накI. Яла цIувххуну бур вай накI ча ласав куну. Лагънал бусаврин бувну, ганан бувчIуну бур гай хIалалсса къадиркIшиву. Микку Абу-Бакрдул цала кьакьарттувун кIисса ливкIуну, хIарчIмур махъуннайгу дуртIуну, увкуну бур: «Я Аллагь, оьттувух хIала дурхсса ва чурххавух ларгсса накIлил ялтту учIу». Мукунма бувну бивкIссар Оьмар-асхIаблулгу, аьйкьуну закатран дуркIсса варанттул накI хIарчIсса чIумал.

ХIалалсса маэшат баву – дуаь кьамул шаврил багьананугу шайссар. Сяъд тIисса асхIабнал Идавсихь ﷺ миннат бувну бивкIссар цува дуаь кьамулсса хьун аву Заннахь чIа уча куну. Му чIумал Идавсил ﷺ ганан бувчIин бувссар дукия марцIсса (хIалалсса) канарча, дуаьртту Аллагьнал ﷻ кьамул дуллантIишиву.

ХIадисраву увкуну бур: «АцIра диргьамран ларсъсса янна ларххун бувсса чак къакьамулссар, гайннувасса ца диргьам хIарамсса диркIхьурча».

 

АхIмад Кьурбанов

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Хъинмунил гьану

Имам Муслимлул луттираву бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: "Аллагь Тааьла МарцIмари, марцIмур дакъа кьамулгу къадуваймари».   Кьуръандалуву Аллагьнал ﷻ халкьуннайн амру бувссар идавстурайхчIин: «Зу дукияра марцIмур, тIуллугу хъинсса дуллали»...


Суал-жаваб

Чак бяличIан буван бучIисса ишру цумири? Фаризасса ва ссуннатсса чак бяличIан баврил хIукмурду личIи-личIиссар. ЦукунчIавсса багьана бакъанува чак бяличIан буван къабучIиссар, хIарамссар. Амма хъуслин зарал шавриясса нигь куннасса тагьардануву чак бяличIан буван ихтияр дуссар. Чак буллалиманан...


МухIаммад Идавсил ﷺ оьрмулия

Идавс ﷺ дунияллийн увкун, мунал ниттин Аминатлун ккарккун дур муная нанисса нур, лагмамур чаннагу дурну марцI дуккан дуллалисса.   Ца ппурттуву чIавасса МухIаммад ﷺ оьрчIащал тIуркIу тIий уна, муначIан увкIун малаик Жабраил, тIитIин бувну Идавсил ﷺ хъазам, мунал къюкI мусил тIясраву зам-зам...


Аькьлукар ва халиф

Халиф Гьарун Рашидлул заманнай ивкIун ур Багьлюль тIисса салихIсса аькьлукар. Халиф чIун-чIумуй ганащал хьунаавкьуну ихтилат бувайсса бивкIун бур. Гьаруннул хъярч бувсса чIумалгу Багьлюллул хъинну аькьилсса жавабру дулайсса диркIун дур.   Ца кьини халифнал Багьлюль цачIана учIан увну,...


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.     Бисмиллягьи-ррахIмани-ррахIим.   МарцIну вичIи дишара, я диндалул уссурвал, Жула Сайид Идавсил сиярдалул бусаннин. Арулдагу лухччигу, арулдагу ссавругу Цахлуну ляхъан дурсса ХIабибуллагь...