Хъинмунил гьану

Хъинмунил гьану

Имам Муслимлул луттираву бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: "Аллагь Тааьла МарцIмари, марцIмур дакъа кьамулгу къадуваймари».

 

Кьуръандалуву Аллагьнал ﷻ халкьуннайн амру бувссар идавстурайхчIин: «Зу дукияра марцIмур, тIуллугу хъинсса дуллали» («Аль-Муъминун» тIисса суралул 51-мур аят). «Да муъминтал, зу канаки На дуллумунивасса марцIмур» («Аль-Бакьара» тIисса суралул 172-мур аят).

Анаслул бувсъсса хIадис-равугу увкуну бур хIалалсса маэшат тIалав баву гьарца бусурманчунайсса бурж бушиву.

Ялув чивчусса аятрава мяйжан хъанай бур Бюхттулсса Заннал амру бувшиву цал хIалалсса дукия щаллу даврилсса буллан, так мунил хъирив хъинбаларду баврих къулагъас дуван. «МарцIмур» тIисса мукъул мяъна «хIалалмурди» увкуну бур аьлимтурал. Цамур аятраву тIий бур: «Зу мукун къабуварча (хIарамсса хъус канарча), зуйн Аллагьнал ﷻ ва Идавсил ﷺ дяъви баян буллалиссар» («Аль-Бакьара» тIисса суралул 279 аят). Му бакъассагу, мукун ляркъусса хъус-маэшат ахиратравугу дужжагьравун буххаврил сававну хьунтIиссар.

ХIалалсса маэшатрал агьамшивруя буслай Идавсил ﷺ увкуну бур: «Цала оьрчIру-кулпат хIалалну ляркъумуний яхьуншиврул кьатIув увкма лавхьхьуссар Аллагьнал ﷻ ххуллий джигьад буллалиманаха. Му шагьиднал даражалийн гьаз хьунтIиссар» (ТIабарани). «МукьцIалва гьантлий так хIалалмур канакиманал дакI Аллагьнал ﷻ нурданул чанна лахъан дувантIиссар, му дунияллия загьидшиву дургьуману ккалли увантIиссар» (Абу Нуаьйм).

Ца кьини Идавсил ﷺ асхIаб Абу-Бакрдул хIарчIун дур цала лагънал дуллусса накI. Яла цIувххуну бур вай накI ча ласав куну. Лагънал бусаврин бувну, ганан бувчIуну бур гай хIалалсса къадиркIшиву. Микку Абу-Бакрдул цала кьакьарттувун кIисса ливкIуну, хIарчIмур махъуннайгу дуртIуну, увкуну бур: «Я Аллагь, оьттувух хIала дурхсса ва чурххавух ларгсса накIлил ялтту учIу». Мукунма бувну бивкIссар Оьмар-асхIаблулгу, аьйкьуну закатран дуркIсса варанттул накI хIарчIсса чIумал.

ХIалалсса маэшат баву – дуаь кьамул шаврил багьананугу шайссар. Сяъд тIисса асхIабнал Идавсихь ﷺ миннат бувну бивкIссар цува дуаь кьамулсса хьун аву Заннахь чIа уча куну. Му чIумал Идавсил ﷺ ганан бувчIин бувссар дукия марцIсса (хIалалсса) канарча, дуаьртту Аллагьнал ﷻ кьамул дуллантIишиву.

ХIадисраву увкуну бур: «АцIра диргьамран ларсъсса янна ларххун бувсса чак къакьамулссар, гайннувасса ца диргьам хIарамсса диркIхьурча».

 

АхIмад Кьурбанов

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...


Суал-жаваб

Жува кIюрххил чаклил кIилчинмур ракааьтраву дуккару «КьунутI» («Магьдина») тIисса дуаь. Жяматращал чак буллай унува имамнал му къадуккирча ци буван аьркинссар? Имамнал кIюрххил чакливу «КьунутI» къадуккирча, мунал хъирив чак буллалиманахь ихтияр дуссар цаллалу...


ДакIурдийн сси бутаймур

Дунияллул, оьрмулул иширттахух, давурттахух лавгсса жунма чIявучин хIисав къашай Аллагьная ﷻ арх буллаллисса, жула дакIру вивату канакисса хасиятру. Мукунминнувасса ххюнния шикку чичинну.   Дукра чIяру даву Лякьазарашиву – инсаннал биялалул заэвшивур. Лякьа дурччусса чIумал дакI...


Имам Гъазалил насихIатру

Исламрал тарихраву ца яла машгьурма аьлимчу ивкIссар имам МухIаммад Абу ХIамид аль-Гъазали. Ганан ХIужжатуль-Ислам – «Исламрал ХIучча» тIисса ялунцIа дирзун диркIссар. Имамнал луттирду азарда шинал мутталий бусурманнал умматран чаннайн буккансса чаннацIукуну хъанай бур. Шикку...


Шинал дайдихьу

Бусурманнал календарьданул (гьижралул) цIусса шин дайдишайссар МухIаррам зуруя. Ванил ца агьамшивугу – инсаннал цала оьрмулул, тIуллал, давурттал хIисав дувайсса чIун хъанахъиссар. Оьмар-асхIабнал увкуссар: «Зула оьрмулул хIисав зува ласияра, зуятура хIисав ласуннин (дунияллия...