Суал-жаваб
ХIан даххайсса тучандалуву бухгалтерну зун бучIиссарив?
Мукунсса тучаннаву ва цаймигу хIанттия хайр ласласисса идарарттаву бухгалтерну ягу цайми къуллугъирттай зун ихтияр дакъассар, хIарамссар. Мунинсса далилнугу хъанахъиссар хIанттиха зузисса инсантурал ацIва журалий Идавсил ﷺ нааьна дурсса, имам АхIмадлул луттиравусса хIадис. Ваниву кIицI лавгун бур хIан дайми, тIалав дувайми, даххайми, ларсун бачайми, хIачIайми, хIачIан дулайми, машан ласайми, муния ляркъусса хъус дукайми ва цинявппагу хIан даврищал, даххаврищал ва хIачIаврищал бавхIуми. Бунагьмуниву кабакьаву дуваймагу бунагькарди, мунияту жунма мукунсса давурттая личIлулну, мурахасну бикIан аьркинссар.
Фаризасса ягу суннатсса гъуслу (чурх шюшаву) буллалисса чIумал ссахIван ягу шампунь ишла дуван бучIиссарив?
Гъуслу баврил яла агьамми шартIру кIира дуссар: ният даву ва щин щалва чурххайн диян даву. Ниятгу укун дувайссар: «На дуллай ура (бура) ният фаризасса (ягу суннатсса) гъуслу буван», – увкуну.
Щин диян дуван аьркинссар гьарца базулийн: щалва бурчуйн, бакIрайсса чIарардайн, михьру лахъи хьуну бухьурча, гайннул лувгу щин диян аьркинссар; диян дуван бюхълай бакъахьурча, михьру кьукьин аьркинссар.
СсахIван, шампунь ва м.ц. ишла даврий къадагъа дакъассар. Ччиманал ишла дуванссар, амма къадуварчагу гъуслу бувссаннун ккаллиссар.
(«Мугъниль-МухIтаж»)
Ссугру даврия жула диндалуву ци увкуну бур?
Исламраву хъунмасса кIану бугьлагьиссар адав дугьаврил. Оьккисса махъ учаву, ссуг даву бусурмачунан лайкь бакъассар. Мунинсса мисалнугу хъанахъиссар МухIаммад Идавс ﷺ. Муная Аллагьнал увкуну бур Кьуръандалуву: «Ина (МухIаммад ﷺ) – яла исвагьимур тIул-тIабиаьтрал заллура» («Калям» тIисса суралул4-мур аят).
ХIадисраву увкуну бур: «Бусурманчу дяъван къаикIайссар, мунал нааьна къадувайссар, духIин дакъасса махъ къаучайссар, ссуг къадувайссар» (Тирмизи).
Ияз ибн ХIаммадлул бувсун бур: «На цIувххуссия Идавсихь ﷺ: «Ца инсан ур мудан ттуйн ссугру дуллай. БучIиссарив ттун ганайн махъуннай ссуг дуван?» Идавсил ﷺ увкуна: «Ссугру дуллай биллалими – куннайн ку ххявхсса кIива щяйтIанни» (Абу Давуд).
БучIиссарив хъамитайпалун адимина архIал акъанува зияратирттайн занан?
НигьачIин дакъасса ххуллу бухьурча, хъамитайпалун бучIиссар цуппалу ягу цайми хъаннищал фаризасса ишру щаллу буваншиврул цуппа ялапар хъанахъисса шяраваллил ягу шагьрулул дазурдал кьатIув буккан, масала ХIаж ягу Оьмра буваншиврул.
Фариза бакъамуния тIурча, масала суннатсса ХIаж-Оьмра бикIу, гъан-маччаминначIан хъамалу лагаву бикIу, зияратру баву бикIу – архIал махIрамсса адимина акъанува занан къабучIиссар, бунагьссар, сайки ласнал ихтияр дулурчагума.
МахIрамталнугу хъанахъиссар: лас, бутта, буттал ппу, ниттил ппу, уссу, арс, арснал арс, душнил арс, буттауссу, ниттиуссу, ласнал бутта, уссил арс, ссил арс, куяв (душнил лас).
(«ТухIфат аль-МухIтаж ва «ХIаваши Ширвани»)
Жямат бувну чак буллалиминнащал авцIуну ттула ливчIсса чак хъирив лахъан буван бучIиссарив?
Мукун буван бучIиссар, чак хIисавссар, амма чIярусса ракааьтру дуллалиминнащал авцIуну чансса ракаьатру думур хъирив лахъан буван къабучIиссар, масала, ахттайн чак буллалисса жяматращал кIюрххил чак хъирив лахъан къашайссар.
(«Мугъни аль-МухIтаж»)
Жяматрай чак буван бавцIуминнал кьюкьри (ххару) тIайла бувайсса никъурттайнурив ягу ччаннал кIиссурттайнурив?
Жямат чаклил чири щаллуну бияншиврул бацIан аьркинссар нихъри ца ххуттай бивхьуну, куннайн ку лавну, дянив бачIвасса кIанугу личIан къабивтун.
(«Фатава ЧIохъи»)