ТалихI ссаву буссар?

ТалихI ссаву буссар?

Циняв муния гъалгъа тIун бикIай, циняв муничIан кIункIу тIий бур, амма инсаннахь инава луглагимур бувчIин бува учирча, балжисса жаваб дулунма нажагьгу къалякъай.

 

Пикри бувара, инсан ур ца ххирасса ххазиналух луглай, амма му чув лабивтун буссарив, цукунсса буссарив къакIулну. Му хьхьичIунай най ур так цала пикрирдайн чул бивщуну. Ца-ца чIумал мунан ххан бикIай цанна аьркинмур ляркъусса, амма чIун ларгун махъ бувчIай аьйкьушиву. Мукуннассар талихIралмур тагьаргу.

Цавай бур талихI арцуву, хъусливу ххал буллай. Мяйжаннугу, арцул оьрму бигьа бувай, чIярусса захIматшивурттава буккан кумаг бувай. Амма талихI так арцу-хъусливу бухьурча, циванни циняв аваданминнал дакIру рахIатну дакъасса, цивппалу ливчIсса, къашавайсса?

Цайминнал талихI ххал бувай кулпатраву, оьрчIаву. Мяйжаннугу кулпат – Заннаясса хъунмасса неъмат бур. Амма лагма бургарча, жунма ккаккантIиссар кьянкьасса кулпатру бунува дакIурдиву буруккинтру бусса инсантал.

Вайминнан талихI чIалан бикIай чурххал цIуллу-сагъ-шивруву. Амма цIуххин бюхъансар: гьарца къашавайсса инсан талихI бакъурив?

Пикри буллалиссаксса, ца хасшиву мяйжан хъанай дур: ва дунияллущал дархIумур хIакьину духьурча, гьунтти дакъассар. Арцу лагай, дуркIсса кунна. ЦIуллушиву заэв шай. Кулпатравугу захIматшивуртту ялун диян бюхъай. Жагьилмагу, исвагьимагу чара бакъа хъунав шай. ТалихI лагаймуниву бухьурча, гай ларгукун, талихIгу лаглай бур. Мукунссарив мяйжансса талихI?

ХIакьсса талихI мукунсса бикIан къааьркинссар. Инсаннал тагьар цукунсса духьурчагу, мунил талихIрайн асар буллан къааьркинссар: аваданнугу, мискиннугу, цIуллунугу, къашавай унугу, цувалу унугу, гъан-маччаминнал дянив унугу.

Миккури инсан пикри буллан икIайсса цува ссахлуну ляхъан увссарав. Масалларан, усттарнал ца ярагъ буварча, ганан цайминнаяр ххуйну кIулссар ганих дуллан бучIимур ва къабучIимур. Ярагъ тIайла бакъа ишла булларча, гания я хайр бакъассар, я цуппа зия хьунтIиссар. Инсанналмур тагьаргу мукуннасса дакъарив? Ляхъан бувманан кIулссар жула талихI ссаву буссарив. Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «Гай вих хьунни (иман дирхьунни). Гайннал дакIру рахIат дурккунни Аллагь ﷻ кIицI лагаврийну. Аллагьнал ﷻ цIа кIицI лагаврийну дакъарив дакIру рахIат дуккайсса?» («Ар-Раъд» тIисса суралул 28-мур аят).

Вай мукъурттил жува къулагъас дуван буллай буру ца махIатталсса иширах. Инсан талихIрайн укканшиврул так дуки-хIачIия ва оьрмулул лазатру бакъасса, мунияр куртIмургу аьркинссар. Муниятур инсаннал канихь чIярусса хъус дунугу, дакI дачIра дикIангу бюхъайсса. Лякьа дуччин дуван, аькьлу бялахъан буван, чурх рахIатшивруву битан шайссар, амма дакI Занная архну духьурча, диялдакъашиврул асар чан къашайссар.

ЧIявуминнан лазатру талихIну чIалан бикIай. Амма миннул дянивсса личIишиву хъуннассар. Лазат лавхьхьуссар пперх увкусса чирахъраха: чаннасса, амма кутIасса. ТалихI лащан буван бучIир паракьатсса кьинисса бургъиха, тIааьнсса лахIза къуртал хьуну махъгу лекъащайсса.

Инсаннал лазат ласун бюхъай цанна ччисса зад машан ласаврия, курортрайн игьалаган лагаврия, цала дакIнийсса цамур мурадрайн ияврия. Амма чIун ларгукун ялагу ци-дунугу ласун, цIунилгу игьалаган, цIусса мурад щаллу бувансса тIалавшин ялун личай. Мунияту лазатру мудан цIулаган буллан багьай.

Лагма-ялтту хъанахъимунил хIакьсса талихIрайн асар къабувайссар, му инсаннал дакIнивусса ахIвалли. Муниятур ца-цавайннаща шайсса паракьатшиву дугьан, хъинну захIматсса иширттавун багьсса чIумалгу. Ца чулуха му иш аьжаивну чIалангу бюхъай: цукунни паракьатну бацIан шайсса захIматсса тагьар ялун дирну дунура? Цукунни умуд ябуван бюхъайсса ишру винма ччисса куццуй къананисса чIумал? Жаваб укунссар: мукунсса чIумал хIакьсса бусурманчунал чул хIалкьазиялийн къабищайссарчча, циняв ишру бачин буллалиманайнни бищайсса. Инсаннал Аллагьнащалсса ﷻ дахIаву цIакьссаксса, мунал дакIгу цIакьсса дикIайссар. Мукунманал оьрмулувугу дикIантIиссар захIматшивуртту, амма миннува уккансса гужгу, оьрмулул мяънагу дуссар.

Мунияту, талихI машан ласун, бахшишну ягу ирсирай биян къабюхъайссар. ТалихI инсаннал дакIниву хIасул шайссар, му ЗанначIан гъан хъанан ивкIсса чIумал. АллагьначIансса ﷻ гьарца шаттирал дакIнивун паракьатшиву дутлатиссар, гьарца дакIнихтунусса эбадатрал марцI дуллалиссар, цанма нясивмуния рязисса инсан цIакь хъанахъиссар. Мукунсса чIумалли мунан бувчIинтIисса цува ссах луглагиссарив.

Аллагьнал ﷻ жула дакIру паракьатшиврул дуцIин дуваннав, иман цIакь хьуннав, дунияллул ва ахиратрал талихIрайн буккан нясивну лякъиннав! Амин.

 

Мурад Кьурбанов

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Имам Гъазалил насихIатру

Исламрал тарихраву ца яла машгьурма аьлимчу ивкIссар имам МухIаммад Абу ХIамид аль-Гъазали. Ганан ХIужжатуль-Ислам – «Исламрал ХIучча» тIисса ялунцIа дирзун диркIссар. Имамнал луттирду азарда шинал мутталий бусурманнал умматран чаннайн буккансса чаннацIукуну хъанай бур. Шикку...


ДакIурдийн сси бутаймур

Дунияллул, оьрмулул иширттахух, давурттахух лавгсса жунма чIявучин хIисав къашай Аллагьная ﷻ арх буллаллисса, жула дакIру вивату канакисса хасиятру. Мукунминнувасса ххюнния шикку чичинну.   Дукра чIяру даву Лякьазарашиву – инсаннал биялалул заэвшивур. Лякьа дурччусса чIумал дакI...


«Шанма бутIул ца бутIа»

Кьуръандалувусса ца яла бюхттулмур сура хъанай бур «Аль-Ихлас» («Кьулгьу»). Ва суралул хIакъираву жучIанма бивну бур тамансса Идавсил ﷺ хIадисру.   Шанма бутIул ца бутIа Абу Саид аль-Худрил бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ цалва асхIабтурахь цIувххушиву: «Ца...


Идавсин ﷺ ххирамий

Жуна кIулну ухьурча лахъисса оьрму бувтсса, чанну къашавай хъанай ивкIсса, хъус-маэшат гьарзасса, цанма ччисса куццуй ялапар хъанай ивкIсса инсан, жува бикIару мунай дакI мяш хъанай. Амма мукунсса инсаннал тIуллу, аьмаллу ххуйсса бивкIун бакъахьурча, му бувтсса оьрмулия цукунчIавсса хайр...


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...