ДакIнихтунусса хъинбала
ДакIнихтунусса хъинбала
ДакI марцIну дурмунил ва ккаккиялун ягу пахруххаралун дурмунил дянивсса личIишиву лащан дуван бучIиссар дяхттасса кьинилул ва хьхьунил личIишивруха. Миннул личIишиву хъинну ашкарасса, чIалачIисса дур: му кьюлтI дурну дурссар цания-ца тIул дуван инсан сукку уллалисса ниятраву ва багьанттаву.
ДакI марцIшиву (ихлас) – хъинбала буллалисса чIумал так Аллагьнал ﷻ рязишиву дакIнийну дуллалавури. Цамур куццуй учин, дакIнихтуну, цамур цукунчIавсса кьаст хIала къадаркьуну даву. ДакIнихтуну бувсса хъинсса аьмал бувайссар халкьуннал ярунния кьюлтIну, кIул хьуну, зумух лавсун къаччай. Мукунманал дакIнивусса ният даркьуссар дуллалисса даврищал. ДакI марцIманал бакIравун къабуххайссар цайминнал ци учинавав кусса пикри. Мукъурттиву ва тIуллаву дакIмарцIшиву дуруччайманаву къаличIантIиссар дакI хъуншиву ва ккаккиялун дуллан ччисса хасият (рияъ).
Хъинбала буллалисса чIумал чIаравминнал цIа дурну ччарча ягу му тIулдания цанма хайр хьунссар тIисса пикри бухьурча – мури ккаккиялун даву. Мунияту, дакIнивусса ниятраха лархьхьусса хьунтIиссар гьарца даврил хIасил: ягу чирину лякъинтIиссар, ягу Заннал кьамул къадурну, сайнчIав къадуккантIиссар. Ккаккиялун хъинбала бувайма Кьуръандалуву лащан увну ур чявхъа-гъарал лачIурчагу цукунчIавсса щюллишиву къаххяххайсса муруллуха. Му ххяллуй аьрщи духьурчагу, микку цичIав къаххяххантIиссар, мукунсса инсаннал бувсса хъинбалардал чири мунан къаличIантIиссар увкуну бур. («ал-Бакьара» суралул 264 аят). Хъиривмур аятраву увкуну бур: «ДакIру кьянкьа дурну (Занная цанма чири биянтIишиву кIулну) цала хъус Аллагь ﷻ рязи аврил ххуллий харж дувайми лавхьхьуссар бакIуй ххявхсса багъраха: гъарал ларчIукун, муний кIилийну ххишаласса ахъулсса хьунтIиссар. Чявхъа къабутIирчагу, сив-сив тIисса гъаралгу мунин диял хьунтIиссар. Аллагьнан ﷻ кIулссар зу дуллалимур».
Рияъ цукун кьабитантIиссар?
Имам ал-Гъазалил увкуну бур рияърая ххассал шаву кIира задраву душиву: цалчинмур – мунийн кIункIу буллалисса аслугьанурду бат баву; кIилчинмур – муниясса пикрирду бакIравун буххан къабитаву. Бувсун бур ккаккиялун дуван ччишиврул гьану – му сий дуну, халкьуннаву цала махъ най икIан ччишиву, халкьуннал аьй даврия нигьа усаву ва цаманал канихьмунийн тамахI бишавури увкуну. Ккаккиялун давриясса пикрирду бакIрава буккан бувангу шайссар цала нафсирайн къарши увккун, Заннал нясив бувмуний рязину, лагмаминнал цIа дуварчагу, аьй рищурчагу личIишиву дакъасса даражалийн кIункIу тIиманаща.
Гьарца тIул дакIнихтуну дувайссар лагъшиву ва эбадат дуван лайкьсса так ца Аллагь ﷻ ушиву ва цIими так Занная ликкайшиву кIулманал. ХIакьсса Аллагьнал ﷻ лагънан лайкь бакъассар щихчIав цаманах къулагъас дуллан. Абу Саид ал-Худрил бувсун бур: «Ца чIумал жу буссияв Дажжалная гъалгъа тIий. Ялун увхсса МухIаммад Идавсил ﷺ цIувххуна: “Бусавив зухьва Дажжалнаяр нигьачIин ссая дуссарив?» «Бусикьай, Я Аллагьнал Идавс e”, - учарду жу. “КьюлтIсса ширкрая: инсаннал чак ляличIину исвагьину булларча цахва цу-унугу уруглай ушиву хIисав хьусса чIумал”». (Ибну Мажагь, Байгьакьи).
Фузайл ибн Иязлул увкуну бур: «ТIайлану къабувсса аьмаллу дакIнихтуну буварчагу Заннал кьамул къабувайссар. ДакIнихтуну къабувсса аьмаллу тIайлану буварчагу кьамул къабувайссар. Кьамулссар так тIайлану ва дакIнихтуну бувмур. ДакIнихтуну бувмур – Аллагьнахлуну бувмурди, тIайлану бувмур – Идавсил ﷺ сунналийн бавкьуну бувмурди». ДакIнихтуну дурсса тIулданух цIа дуварча, муниву цичIав оьккисса бакъассар, амма цIа дуваншивул хъинбаларду буллан къабучIиссар. Акъахьурча, жула аьмаллу кIура баянтIиссар мурчал лавсун нанисса луххайн.
НУРМУХIАММАД ИЗУДИНОВ