Нач-хIая

Нач-хIая

Нач-хIая

(Дайдихьу хьхьичIсса номердай)

Адаврал цIанийсса хIая. Идавсил ﷺ душнил ФатIиматлул лас Аьли ибн АбутIалиблун багьлай бивкIссар Идавсихьхьун чаклин иссаву зия шаврил хIакъиравусса суал булун. Амма ИдавсичIансса ﷺ адаврал цIаний нач хьуну, Микьдад ибн ал-Асвадлухь цанма аьркинсса суал була куну миннат бувссар. ХIалбакъашиврул цIанийсса хIая. Ца чIумал Муса идавсил u Аллагьнахь ﷻ увкуссар: «Ттула цукунса дунугу мюхтажшиву дусса чIумал Вихь чIа учин нач хъанан дикIай, я Рабби!». «Сайки вила иникьаллувун бичинсса цIугу, яттинсса лазунигу Ттухь чIа уча», - увкуссар Заннал.

Заннал хIая, цалва лагъартуннан цIимилийну загьир шайсса. Аллагьнал ﷻ лагъ СиратIуллал ламуйх лавхъукун, мунал кIунттихьхьун булунтIиссар лавкьусса чагъар. Муниву чивчуну бикIантIиссар: «Ина дурмур дурунни. Вил тIуллу ашкара дуну ина баявур уван Ттун нач хъанай дур. Мунияту ухху Алжаннавун, ина багъишла ивтссара!» Нач-хIаялул мяъна Идавсил ﷺ укун дурчIин дурссар: «Да агьали, Аллагьная ﷻ хIакьсса нач дуну бикIи!». Халкьуннал увкуссар: «Я Расулуллагь! Аллагьнайн ﷻ щукру, жу буру Занная нач дуну». Идавсил ﷺ увкуссар: «Дахьва ми махъру учаву начхIая душиврин ккалли бакъассар. Мяйжаннугу хIая думанал буруччича цала бакI ва мунищал дархIумур: яру, вичIив, маз ва м.ц., буруччича цала чурх ва мунищал дархIумур: дакI, ччанну, кару, аьврат ва м.ц. Мяйжаннугу хIая думанал чIявуну бивкIулия ва цала чурххал панашивруя пикри бувача. Дунияллийсса оьрмулуяр ахиратлувумур язи бувгьуманал дурссар мяйжаннугу Аллагь Тааьланая нач-хIая думанал тIул». Ца аькьлукарнал увкуну бур: «Цая нач шайминнал чIарав бацIлайщябикIлай зула нач-хIая уттара дулувара».

ХIая душиву – имандалул лишан

Муриднан чара бакъа аьркинсса ца шартI – Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса фаризардаву хьусса диялдакъашивурттал дакI ччуччин даву. Фузайл ибн Иязлул увкуну бур: «Инсаннал талихI бакъашиврул ххюра лишан дуссар: «чалухъсса дакI, кьавкьсса яру (Заннаясса нигьал аьтIутIи къабувсса), нач-хIая дакъашиву, дунияллул неъматирттачIан кIункIу тIаву ва лахъисса оьрмулийн хьул бишаву». Аькьлукартурал бувсун бур инсаннал дакIниву нач-хIая къаличIарча, мунаву цукунчIавсса хъиншиву къаличIайшиву. Аллагь Тааьланал хьхьичIсса инсаннал даражалул лахъшиву лархьхьуссар мунал имандалул ва дунияллул неъматирттая махъунай шаврил даражалуха. Бюхттулсса ссалихIинтурал учайсса бивкIссар: «ХIая ва унс (Аллагь кIицI лагаврил нахIушиву ва рахIатшиву) инсаннал дакIнивун дурххун дарчукун миву зугьд (дунияллул неъматирттан хьул бакъашиву) ва вараъ (диндалун тIалавшиннарду хъинну мюрш ивкIун дуллалаву) лякъирча, миннул чIарав мина дувайссар, акъахьурча зан диркIун лагайссар.

Кьуръандалуву Юсуф u идавсиясса суралул 24-мур аятраву чивчуну бур: «Ганин га ччан хьуну ур, ганангу га ччан хьунссия, хьхьичI Заннал ишара ккарккун къадиркIссания». Му ишарагу укунсса диркIссар: къатлул мурцIув бацIан бувсса къанчирайн (идол) Зулайхал дирчуссар янна. Юсуфлул u цIувххуссар: «Ина ци дуллалиссара?» «Ттун нач хъанай дур ванил хьхьичI бунагь буван», - увкуссар Зулайхал. Микку Юсуф u идавсил увкуссар: «ттун Занная нач хьун лайкьссар, Вин ва къанчираянияр», - куну.

«СалихIминнал тIабиаьт»

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Яла хъинмур хъус...

34-мур бакI   Халкь хъинмунийн гьуз учин баву ва бунагьмуния буруччаву   Хъинмунийн кIункIу баву ва бунагьмуния буруччаву – хъинбаларду буллан буюр баву ва оьбала баврий къадагъа дишаву хъанахъиссар. Ибну Аьббаслул бувсун бур цала цIувххуну бивкIшиву МухIаммад Идавсихь ﷺ:...


Бувккума багъишла итайссар

Кьуръан буккаву – эбадатирттава ца яла ххирамур ва чири гьарзамурди. Кьуръан мудан ккалай хъинссар – дяхтта ва хьхьувай, сапарданий ва ичIува, мизитраву ва даврий. Жулва салихIсса буттахъалгу мукун буккайсса бивкIссар. Миннал хIарачат бувайсса бивкIссар Аллагьнал Лу бюхъайкун чIявуну...


Аькьлукарнал насихIатру

Ттизаманнул Сириянал диндалул аьлимчу АхIмад Шарифлул бувсун бур укунсса бусала.   Ца инсаннал цIувххуну бур аькьлукарнахь: «Инсантураву яла махIатталмур цумур хасиятри?» Аькьлукарнал жаваб дуллуну дур: Инсантуран оьрчIшиву бизар хьуну, анаварну хъуни хьун ччан бикIай, амма...


Нуххуву дурсса дуаь

Ибну Оьмардул бувсун бур цанма МухIаммад Идавсия ﷺ бавсса хIадис (бусала): – Ца чIумал зуяр ччяни ялапар хъанай бивкIсса шама инсан аьрххилийн бувккун бур. Най бивну бур ца нуххучIан. Хьхьу дутан пикри хьуну, гивун бувххун бур. Му чIумал гужсса гъарал ларчIун, ххяллуя хъунмасса кьун багьну,...


Мубараксса барз

Рамазан зурул даража Рамазан зурул хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьу дуркIукун, Алжаннул хьулурду тIивтIуну, му барз гьаннин къалакьайссар. Дуржагьрал хьулурду лавкьуну, му барз гьаннин къатIитIайссар. ЩяйтIантал байщун бувайссар, иблислуй къатIа бишайссар. ЛивтIумий ххари шайссар, уттавамий рахIат...