Нач-хIая

Нач-хIая

Нач-хIая

(Дайдихьу хьхьичIсса номердай)

Адаврал цIанийсса хIая. Идавсил ﷺ душнил ФатIиматлул лас Аьли ибн АбутIалиблун багьлай бивкIссар Идавсихьхьун чаклин иссаву зия шаврил хIакъиравусса суал булун. Амма ИдавсичIансса ﷺ адаврал цIаний нач хьуну, Микьдад ибн ал-Асвадлухь цанма аьркинсса суал була куну миннат бувссар. ХIалбакъашиврул цIанийсса хIая. Ца чIумал Муса идавсил u Аллагьнахь ﷻ увкуссар: «Ттула цукунса дунугу мюхтажшиву дусса чIумал Вихь чIа учин нач хъанан дикIай, я Рабби!». «Сайки вила иникьаллувун бичинсса цIугу, яттинсса лазунигу Ттухь чIа уча», - увкуссар Заннал.

Заннал хIая, цалва лагъартуннан цIимилийну загьир шайсса. Аллагьнал ﷻ лагъ СиратIуллал ламуйх лавхъукун, мунал кIунттихьхьун булунтIиссар лавкьусса чагъар. Муниву чивчуну бикIантIиссар: «Ина дурмур дурунни. Вил тIуллу ашкара дуну ина баявур уван Ттун нач хъанай дур. Мунияту ухху Алжаннавун, ина багъишла ивтссара!» Нач-хIаялул мяъна Идавсил ﷺ укун дурчIин дурссар: «Да агьали, Аллагьная ﷻ хIакьсса нач дуну бикIи!». Халкьуннал увкуссар: «Я Расулуллагь! Аллагьнайн ﷻ щукру, жу буру Занная нач дуну». Идавсил ﷺ увкуссар: «Дахьва ми махъру учаву начхIая душиврин ккалли бакъассар. Мяйжаннугу хIая думанал буруччича цала бакI ва мунищал дархIумур: яру, вичIив, маз ва м.ц., буруччича цала чурх ва мунищал дархIумур: дакI, ччанну, кару, аьврат ва м.ц. Мяйжаннугу хIая думанал чIявуну бивкIулия ва цала чурххал панашивруя пикри бувача. Дунияллийсса оьрмулуяр ахиратлувумур язи бувгьуманал дурссар мяйжаннугу Аллагь Тааьланая нач-хIая думанал тIул». Ца аькьлукарнал увкуну бур: «Цая нач шайминнал чIарав бацIлайщябикIлай зула нач-хIая уттара дулувара».

ХIая душиву – имандалул лишан

Муриднан чара бакъа аьркинсса ца шартI – Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса фаризардаву хьусса диялдакъашивурттал дакI ччуччин даву. Фузайл ибн Иязлул увкуну бур: «Инсаннал талихI бакъашиврул ххюра лишан дуссар: «чалухъсса дакI, кьавкьсса яру (Заннаясса нигьал аьтIутIи къабувсса), нач-хIая дакъашиву, дунияллул неъматирттачIан кIункIу тIаву ва лахъисса оьрмулийн хьул бишаву». Аькьлукартурал бувсун бур инсаннал дакIниву нач-хIая къаличIарча, мунаву цукунчIавсса хъиншиву къаличIайшиву. Аллагь Тааьланал хьхьичIсса инсаннал даражалул лахъшиву лархьхьуссар мунал имандалул ва дунияллул неъматирттая махъунай шаврил даражалуха. Бюхттулсса ссалихIинтурал учайсса бивкIссар: «ХIая ва унс (Аллагь кIицI лагаврил нахIушиву ва рахIатшиву) инсаннал дакIнивун дурххун дарчукун миву зугьд (дунияллул неъматирттан хьул бакъашиву) ва вараъ (диндалун тIалавшиннарду хъинну мюрш ивкIун дуллалаву) лякъирча, миннул чIарав мина дувайссар, акъахьурча зан диркIун лагайссар.

Кьуръандалуву Юсуф u идавсиясса суралул 24-мур аятраву чивчуну бур: «Ганин га ччан хьуну ур, ганангу га ччан хьунссия, хьхьичI Заннал ишара ккарккун къадиркIссания». Му ишарагу укунсса диркIссар: къатлул мурцIув бацIан бувсса къанчирайн (идол) Зулайхал дирчуссар янна. Юсуфлул u цIувххуссар: «Ина ци дуллалиссара?» «Ттун нач хъанай дур ванил хьхьичI бунагь буван», - увкуссар Зулайхал. Микку Юсуф u идавсил увкуссар: «ттун Занная нач хьун лайкьссар, Вин ва къанчираянияр», - куну.

«СалихIминнал тIабиаьт»

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Шинал дайдихьу

Бусурманнал календарьданул (гьижралул) цIусса шин дайдишайссар МухIаррам зуруя. Ванил ца агьамшивугу – инсаннал цала оьрмулул, тIуллал, давурттал хIисав дувайсса чIун хъанахъиссар. Оьмар-асхIабнал увкуссар: «Зула оьрмулул хIисав зува ласияра, зуятура хIисав ласуннин (дунияллия...


Буллугъшиврул душмантал

Аваданшиву ягу мискиншиву ца дуциндалий кIул дуван, царай цинцилттай дишин шайсса задру дакъар. Ца инсаннал мискиншиврун ккалли дувансса тагьар цаманан аваданшивуну чIалан дикIай. Мукунма, цаннан аваданшивуну чIалачIимур, цаманал мискиншивуну хIисав дуван бюхъай.   ДакIниву хIакьсса иман...


Шанма хIакь

Идавсил ﷺ хьхьичIунсса асхIабтал Салман аль-Фариси ва Абу Ад-Дарда цIакьсса дустал бивкIун бур. Гайннал дянив дусшиву, уссушиву дацIан дурну диркIссар МухIаммад Идавсил ﷺ.   Ца кьини Салман увкIун ур Абу Ад-ДардачIан хъамалу. Ганан хIисав хьуну бур хъинну мискинсса къуш ва цихара къулагъас...


Имам Гъазалил насихIатру

Исламрал тарихраву ца яла машгьурма аьлимчу ивкIссар имам МухIаммад Абу ХIамид аль-Гъазали. Ганан ХIужжатуль-Ислам – «Исламрал ХIучча» тIисса ялунцIа дирзун диркIссар. Имамнал луттирду азарда шинал мутталий бусурманнал умматран чаннайн буккансса чаннацIукуну хъанай бур. Шикку...


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...