Нач-хIая

Нач-хIая

Нач-хIая

(Дайдихьу хьхьичIсса номердай)

Адаврал цIанийсса хIая. Идавсил ﷺ душнил ФатIиматлул лас Аьли ибн АбутIалиблун багьлай бивкIссар Идавсихьхьун чаклин иссаву зия шаврил хIакъиравусса суал булун. Амма ИдавсичIансса ﷺ адаврал цIаний нач хьуну, Микьдад ибн ал-Асвадлухь цанма аьркинсса суал була куну миннат бувссар. ХIалбакъашиврул цIанийсса хIая. Ца чIумал Муса идавсил u Аллагьнахь ﷻ увкуссар: «Ттула цукунса дунугу мюхтажшиву дусса чIумал Вихь чIа учин нач хъанан дикIай, я Рабби!». «Сайки вила иникьаллувун бичинсса цIугу, яттинсса лазунигу Ттухь чIа уча», - увкуссар Заннал.

Заннал хIая, цалва лагъартуннан цIимилийну загьир шайсса. Аллагьнал ﷻ лагъ СиратIуллал ламуйх лавхъукун, мунал кIунттихьхьун булунтIиссар лавкьусса чагъар. Муниву чивчуну бикIантIиссар: «Ина дурмур дурунни. Вил тIуллу ашкара дуну ина баявур уван Ттун нач хъанай дур. Мунияту ухху Алжаннавун, ина багъишла ивтссара!» Нач-хIаялул мяъна Идавсил ﷺ укун дурчIин дурссар: «Да агьали, Аллагьная ﷻ хIакьсса нач дуну бикIи!». Халкьуннал увкуссар: «Я Расулуллагь! Аллагьнайн ﷻ щукру, жу буру Занная нач дуну». Идавсил ﷺ увкуссар: «Дахьва ми махъру учаву начхIая душиврин ккалли бакъассар. Мяйжаннугу хIая думанал буруччича цала бакI ва мунищал дархIумур: яру, вичIив, маз ва м.ц., буруччича цала чурх ва мунищал дархIумур: дакI, ччанну, кару, аьврат ва м.ц. Мяйжаннугу хIая думанал чIявуну бивкIулия ва цала чурххал панашивруя пикри бувача. Дунияллийсса оьрмулуяр ахиратлувумур язи бувгьуманал дурссар мяйжаннугу Аллагь Тааьланая нач-хIая думанал тIул». Ца аькьлукарнал увкуну бур: «Цая нач шайминнал чIарав бацIлайщябикIлай зула нач-хIая уттара дулувара».

ХIая душиву – имандалул лишан

Муриднан чара бакъа аьркинсса ца шартI – Аллагьнал ﷻ хьхьичIсса фаризардаву хьусса диялдакъашивурттал дакI ччуччин даву. Фузайл ибн Иязлул увкуну бур: «Инсаннал талихI бакъашиврул ххюра лишан дуссар: «чалухъсса дакI, кьавкьсса яру (Заннаясса нигьал аьтIутIи къабувсса), нач-хIая дакъашиву, дунияллул неъматирттачIан кIункIу тIаву ва лахъисса оьрмулийн хьул бишаву». Аькьлукартурал бувсун бур инсаннал дакIниву нач-хIая къаличIарча, мунаву цукунчIавсса хъиншиву къаличIайшиву. Аллагь Тааьланал хьхьичIсса инсаннал даражалул лахъшиву лархьхьуссар мунал имандалул ва дунияллул неъматирттая махъунай шаврил даражалуха. Бюхттулсса ссалихIинтурал учайсса бивкIссар: «ХIая ва унс (Аллагь кIицI лагаврил нахIушиву ва рахIатшиву) инсаннал дакIнивун дурххун дарчукун миву зугьд (дунияллул неъматирттан хьул бакъашиву) ва вараъ (диндалун тIалавшиннарду хъинну мюрш ивкIун дуллалаву) лякъирча, миннул чIарав мина дувайссар, акъахьурча зан диркIун лагайссар.

Кьуръандалуву Юсуф u идавсиясса суралул 24-мур аятраву чивчуну бур: «Ганин га ччан хьуну ур, ганангу га ччан хьунссия, хьхьичI Заннал ишара ккарккун къадиркIссания». Му ишарагу укунсса диркIссар: къатлул мурцIув бацIан бувсса къанчирайн (идол) Зулайхал дирчуссар янна. Юсуфлул u цIувххуссар: «Ина ци дуллалиссара?» «Ттун нач хъанай дур ванил хьхьичI бунагь буван», - увкуссар Зулайхал. Микку Юсуф u идавсил увкуссар: «ттун Занная нач хьун лайкьссар, Вин ва къанчираянияр», - куну.

«СалихIминнал тIабиаьт»

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Лелуххул эбрат

Щейх Ибрагьим Адгьам ивкIссар Шакьикь Балхил усттазну. Ца кьини Шакикь цала щейхначIан увкIун, бувсун бур цува хIалтIилухун ачин хIадур хъанай ушиву.   – Жува хьунабакьиннин цаппара барзру гьантIиссар! – увкуну бур ганал. Амма кIива-шанма гьантлува Ибрагьим Адгьамлун ккавккун ур...


Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

НицIавкIратусса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул «Сабат» ва «Мактубат» тIисса луттирдаву кIицI ларгун дур Сайид Абу Оьбайда бин Сайид Нуруддин аль-ХIусайни аль-Гъумуки ад-Дагъистани тIисса цIа. Шичча мяйжан хъанай бур Абу Оьбайда Гъумучатусса, МухIаммад Идавсил ﷺ душнил...


ТалихI ссаву буссар?

Циняв муния гъалгъа тIун бикIай, циняв муничIан кIункIу тIий бур, амма инсаннахь инава луглагимур бувчIин бува учирча, балжисса жаваб дулунма нажагьгу къалякъай.   Пикри бувара, инсан ур ца ххирасса ххазиналух луглай, амма му чув лабивтун буссарив, цукунсса буссарив къакIулну. Му хьхьичIунай...


Аькьлукар ва халиф

Халиф Гьарун Рашидлул заманнай ивкIун ур Багьлюль тIисса салихIсса аькьлукар. Халиф чIун-чIумуй ганащал хьунаавкьуну ихтилат бувайсса бивкIун бур. Гьаруннул хъярч бувсса чIумалгу Багьлюллул хъинну аькьилсса жавабру дулайсса диркIун дур.   Ца кьини халифнал Багьлюль цачIана учIан увну,...


Хъинмунил гьану

Имам Муслимлул луттираву бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: "Аллагь Тааьла МарцIмари, марцIмур дакъа кьамулгу къадуваймари».   Кьуръандалуву Аллагьнал ﷻ халкьуннайн амру бувссар идавстурайхчIин: «Зу дукияра марцIмур, тIуллугу хъинсса дуллали»...