Бусурманнал дянивсса багьу-бизу
Бусурманнал дянивсса багьу-бизу
Инсаннаща цала чIаравманан буван шайсса яла гужмур хъинбала – тIайласса, так ца Аллагьнаха ﷻ лагъшиву дувайсса ххуллийх ачин авури. Бусурман ца хьусса кьини жунна ккарккун ччарча, жунма аьркинссар жулла дянивсса багьу-бизулуву чара бакъа адабру дуруччин.
- Вила диндалул уссин гьарца ишираву кумаг буллан аьркинссар. Аль-Бухарил ва Муслимлул бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «Цанма ччимур цала диндалул уссингу ччан къабивкIманал иман камил къахьунтIиссар».
- Мукъуйну ягу канийну бусурманнан зарал биян буван къабучIиссар. Бусурманчу лагмаминнан зарал биян буллай ухьурча, му имандалул заэвшиврул лишанни.
- Бусурманчунан къабучIиссар дакI хъун дуллан. ХIадисраву увкуну бур: «Чанссарагу дакI хъунсса инсан Алжаннавун къауххантIиссар».
- Бусурманчуная махъа гъалгъа тIун (гъибат), ганай бакъу бихьлан (бугьтан) къабучIиссар.
- Шанма гьантлуяр ххишала бусурманчунащал ххавххун икIан къабучIиссар.
- Бюхълай бухьурча, гьарца инсаннан, ххуйманангу оьккиманангу, кумаг буван хIадурну икIан аьркинссар. Амма вилва кумаг оьмунин кIура баен бувансса инсаннан кумаг буван къабучIиссар. Масъала, щин-дунугу цадакьалун арцу дулурча, гайннух хIан ласуншиву кIулну бунува, му бунагьсса ишри.
- Залуннал ихтияр дакъа къатлувун уххан къабучIиссар. ХIадисраву увкуну бур: «Къатлувун бухханнин шамилва кьутI учияра: цалчин учайхту залуннан баянтIиссар, кIилчин учайхту – нуз тIитIин хIадур хьунтIиссар, шамулчин учайхту – уххан ихтияр дулунтIиссар». Уххан ихтияр къадулурча, къаччан къабивкIун, паракьатну махъунай зана икIан аьркинссар.
- Инсаннащал бувайсса ихтилат паракьатсса, иминсса бикIан аьркинссар. Ганан гъира бумуния гъалгъа тIун хIарачат буван аьркинссар.
- Оьрмулул хъуниминнаха хIурмат, мюрщиминнай рахIмуцIими буван аьркинссар.
- Ссая дунугу икьрал дуллай ухьурча, дакIниву кьянкьасса нанижат дикIан аьркинссар га икьрал биттур дувансса, хиянатшиву къадувансса. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Дурсса икьрал – буржри». Цамур хIадисраву бувсун бур икьрал къадуруччаву мунафикьшиврул (лажинлякъушиврул) лишан душиву.
- Гьарца ишираву аьдлу буну, аьдилну икIан аьркинссар.
- Халкьуннаву хIурмат бусса инсаннаха хIурмат буван аьркинссар.
- Вищава шайкун халкьуннал дянив дакьаву, дусшиву дуруччин хIарачат буллан аьркинссар.
- Бусурманнал диялдакъашивуртту ва гъалатIру ашкара буллан къабучIиссар.
- Хъунисса къуллугъчитал вихава хIурмат буллай бухьурча, му хIурмат мискинминнан мюнпатран ишла буван аьркинссар.
- Бусурманчу хьуна авкьусса чIумал ссаламгу булун аьркинссар. Идавсил ﷺ увкуссар: «Ссалам къабуллунну зущала гъалгъа тIий айивхьуманан жаваб мадулари».
- Вила диндалул уссий зулму буллай, атлай, дяъвай, нигьа усан уллай ухьурча, ганан шайкун кумаг буван ялувссар. ХIадисраву увкуну бур: «Бусурманчу зулмулия ххассал увманал ва дужжагьрал дянив Кьиямасса Кьини пардав дикIантIиссар».
- Бусурманчунал аьнч увкукун «АлхIамдулиЛлагь» учирча, «ЯрхIамукаЛлагь» учин аьркинссар.
- Вищава шайкун мискинминнан кумаг буллан аьркинссар. Идавсил ﷺ увкуссар: «Я Аллагь, на мискинну ляхъан ува, мискинну ивчIангу ува, Кьиямасса Кьини мискинтуращал изангу ува». Цамур хIадисраву увкуну бур: «Ятинсса оьрчI хъуна ан цайнма лавсъсса инсан чара бакъа Алжаннавун уххантIиссар».
- Бусурманчу къашай хьусса чIумал ганах уруган гьан аьркинссар.
- Бусурманчу ивчIарча, ганал жаназа махъва-махъсса ссапарданийн тIайла дуккавриву гьурттушин дуван аьркинссар. Муслимлул ва ал-Бухарил бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «ИвкIусса бусурманчунал жаназа тIайла дурксса инсаннан УхIуд зунттуксса чири бикIантIиссар, га уччиннин чIарав авцIуманан – кIива зунттуксса».
- ЛивтIусса бусурманнал гьаттардийн зиярат буллан, гайннаха ххуйсса дуаь дуллан аьркинссар. Аллагьнал ﷻ кумаг буваннав диндалул уссурварал ва ссурварал дянив мудан адаб дурручин. Амин!
КьурамухIаммад Рамазановлул «Исламрал адабру» тIисса луттирава
