Бусурманнал дянивсса багьу-бизу

Бусурманнал дянивсса багьу-бизу

Инсаннаща цала чIаравманан буван шайсса яла гужмур хъинбала – тIайласса, так ца Аллагьнаха ﷻ лагъшиву дувайсса ххуллийх ачин авури. Бусурман ца хьусса кьини жунна ккарккун ччарча, жунма аьркинссар жулла дянивсса багьу-бизулуву чара бакъа адабру дуруччин.

1. Вила диндалул уссин гьарца ишираву кумаг буллан аьркинссар. Аль-Бухарил ва Муслимлул бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «Цанма ччимур цала диндалул уссингу ччан къабивкIманал иман камил къахьунтIиссар».
2. Мукъуйну ягу канийну бусурманнан зарал биян буван къабучIиссар. Бусурманчу лагмаминнан зарал биян буллай ухьурча, му имандалул заэвшиврул лишанни.
3. Бусурманчунан къабучIиссар дакI хъун дуллан. ХIадисраву увкуну бур: «Чанссарагу дакI хъунсса инсан Алжаннавун къауххантIиссар».
4. Бусурманчуная махъа гъалгъа тIун (гъибат), ганай бакъу бихьлан (бугьтан) къабучIиссар.
5. Шанма гьантлуяр ххишала бусурманчунащал ххавххун икIан къабучIиссар.
6. Бюхълай бухьурча, гьарца инсаннан, ххуйманангу оьккиманангу, кумаг буван хIадурну икIан аьркинссар. Амма вилва кумаг оьмунин кIура баен бувансса инсаннан кумаг буван къабучIиссар. Масъала, щин-дунугу цадакьалун арцу дулурча, гайннух хIан ласуншиву кIулну бунува, му бунагьсса ишри.
7. Залуннал ихтияр дакъа къатлувун уххан къабучIиссар. ХIадисраву увкуну бур: «Къатлувун бухханнин шамилва кьутI учияра: цалчин учайхту залуннан баянтIиссар, кIилчин учайхту – нуз тIитIин хIадур хьунтIиссар, шамулчин учайхту – уххан ихтияр дулунтIиссар». Уххан ихтияр къадулурча, къаччан къабивкIун, паракьатну махъунай зана икIан аьркинссар.
8. Инсаннащал бувайсса ихтилат паракьатсса, иминсса бикIан аьркинссар. Ганан гъира бумуния гъалгъа тIун хIарачат буван аьркинссар.
9. Оьрмулул хъуниминнаха хIурмат, мюрщиминнай рахIмуцIими буван аьркинссар.
10. Ссая дунугу икьрал дуллай ухьурча, дакIниву кьянкьасса нанижат дикIан аьркинссар га икьрал биттур дувансса, хиянатшиву къадувансса. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Дурсса икьрал – буржри». Цамур хIадисраву бувсун бур икьрал къадуруччаву мунафикьшиврул (лажинлякъушиврул) лишан душиву.
11. Гьарца ишираву аьдлу буну, аьдилну икIан аьркинссар.
12. Халкьуннаву хIурмат бусса инсаннаха хIурмат буван аьркинссар.
13. Вищава шайкун халкьуннал дянив дакьаву, дусшиву дуруччин хIарачат буллан аьркинссар.
14. Бусурманнал диялдакъашивуртту ва гъалатIру ашкара буллан къабучIиссар.
15. Хъунисса къуллугъчитал вихава хIурмат буллай бухьурча, му хIурмат мискинминнан мюнпатран ишла буван аьркинссар.
16. Бусурманчу хьуна авкьусса чIумал ссаламгу булун аьркинссар. Идавсил ﷺ увкуссар: «Ссалам къабуллунну зущала гъалгъа тIий айивхьуманан жаваб мадулари».
17. Вила диндалул уссий зулму буллай, атлай, дяъвай, нигьа усан уллай ухьурча, ганан шайкун кумаг буван ялувссар. ХIадисраву увкуну бур: «Бусурманчу зулмулия ххассал увманал ва дужжагьрал дянив Кьиямасса Кьини пардав дикIантIиссар».
18. Бусурманчунал аьнч увкукун «АлхIамдулиЛлагь» учирча, «ЯрхIамукаЛлагь» учин аьркинссар.
19. Вищава шайкун мискинминнан кумаг буллан аьркинссар. Идавсил ﷺ увкуссар: «Я Аллагь, на мискинну ляхъан ува, мискинну ивчIангу ува, Кьиямасса Кьини мискинтуращал изангу ува». Цамур хIадисраву увкуну бур: «Ятинсса оьрчI хъуна ан цайнма лавсъсса инсан чара бакъа Алжаннавун уххантIиссар».
20. Бусурманчу къашай хьусса чIумал ганах уруган гьан аьркинссар.
21. Бусурманчу ивчIарча, ганал жаназа махъва-махъсса ссапарданийн тIайла дуккавриву гьурттушин дуван аьркинссар. Муслимлул ва ал-Бухарил бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «ИвкIусса бусурманчунал жаназа тIайла дурксса инсаннан УхIуд зунттуксса чири бикIантIиссар, га уччиннин чIарав авцIуманан – кIива зунттуксса».
22. ЛивтIусса бусурманнал гьаттардийн зиярат буллан, гайннаха ххуйсса дуаь дуллан аьркинссар. Аллагьнал ﷻ кумаг буваннав диндалул уссурварал ва ссурварал дянив мудан адаб дурручин. Амин!

КьурамухIаммад Рамазановлул «Исламрал адабру» тIисса луттирава