ЦIимилул кьини
Зуль-ХIижжалул 9-мур кьини – Аьрафа (Аьрафат) кьинири. Му кьини хIажитал «Аьрафа» тIисса даралуву бикIайссар. Аьрафа кьини азарва «Кьулгьу» («Аль-Ихляс») бувккуну хъинссар. Мукун буккайманал циняв бунагьру багъишла битантIисса куну бур хIадисраву.
Аьбдурауф Аль-Манавил «Файзул-Кьадир» тIисса луттираву чивчуну бур: «Аьрафа кьини азарва «Кьулгьу» бувккума цала мурадрайн иян увантIиссар Аллагьу Тааьланал». Ва кьини бюхъайссаксса цадакьагу буллуну хъинссар.
Аьрафа кьини зума дугьаву хъинссар (суннатссар). Абу КьатIадал бувсун бур Аьрафа кьинилул хIакъиравусса хIадис: «Ва кьини дургьусса зумалул шюшайссар ларгсса ва ялун нанисса шинал бунагьру» (Муслим).
Цамур хIадисраву баян бувну бур ва кьини зума дугьаврил чири бушиву цамур чIумал азарва гьантлий дургьуссаксса (Байгьакьи).
Шафии мазгьабрал сий дусса аьлимчу ар-Рамлил хъа бувссар тIар, Аьрафа кьини дургьусса зумалул кIира шинал бувсса хъуними ва мюрщими бунагьру лиххан бувантIишиву, халкьуннал хьхьичIсса бунагьру личIаннин, ми Аллагьнал ﷻ багъишла битайссар так зарал биян бувманая хIалалшиву ласурча.
Аьрафа кьини зума къадугьайссар ХIаж буллалиминнал, мубараксса аьрщарай эбадат дуллансса гуж чан къахьуншиврул. Мукунма, къашавайминнан ва аьрххилийминнангу бучIиссар зума къадугьан, захIмат хъанай бухьурча. ЗахIмат къахьурча, минналгу дугьарча хъинссар.
Ялагу бувсун бур Аьрафа кьини дургьусса зумалул чири кIира шинай дургьусса суннат-зумардал чирилущал архIал бацIантIишиву ва му инсаннан кIира шинал бунагьругу багъишла битайшиву – ларгмунил ва ялун нанимунил.
Аьрафа кьини ХIаж буллалиминнангу яла агьаммур кьинири. Му кьини Аьрафа даралувун къаивманал ХIаж бувссаннун ккалли къашайссар, цукунчIавсса аьчIа дуллуну щаллу бангу къашайссар. ХIадисраву увкуну бур: «ХIаж – Аьрафатри». Мунияту, му кьини хIажитал бикIайссар эбадат, дуаьртту, чакру буллай, Кьуръан ккалай, бунагьирттая тавба дуллай, царагу минутI дачIра гьан къадансса хIарачатрай. МарцIсса нанижатгу дурну микку бавцIуминнал циняв бунагьру Аллагьнал ﷻ багъишла битайссар. ХIадисраву увкуну бур: «Яла бунагькарма инсан – Аьрафа кьини Аьрафа даралувугу авцIуну, цала бунагьру багъишла къабивтхьунссар тIимари» (ХатIиб, Дайлами).
Аьрафа кьинилул хъуншиврул хIакъиравусса тамансса хIадисру бур:
- «Аьрафа кьини кунма чIявусса лагъарт Аллагьнал ﷻ цамур чIумал Дужжагьрал цIарая ххассал къабайссар» (Муслим).
- «Аьрафалул кьини цала маз, вичIив ва яру бунагьмуния бурувччуманал хьхьичIва бувсса бунагьру багъишла битантIиссар» (Байгьакьи).
- «Кьурбандалул, зумаритавал ва Аьрафатрал хьхьурду уттара дурманан (Аллагьнайн эбадат дуллай гьан дурманан) Алжан буссар» (Ибн Аьсакир).
- «Яла ххуймур дуаь – Аьрафа кьини дурмурди» (Тирмизи).
- «Аьрафалул кьини Аллагь ﷻ Цала лагъартуннах цIимилийну ургайссар. ДакIниву чанссарагу иман дума багъишла итайссар» (Дайлами).
