МютIи хьума...
«Зун кIуллив «бусурманчу» тIисса мукъул мяъна: «Аллагьнайн ﷻ мютIи хьума» тIисса душиву? – укунсса суал буллай ур Дагъусттаннал Муфтий щейх АхIмад-Афанди цала макьалалуву.
«Бусурманчу – Аллагьнал ﷻ ялув бивхьумур биттур баву цайнма лавсъсса инсанни, мунан аьркинссар мютIиманан лайкьну къуццу буллан» – чичлай ур Муфтий, ялув буллусса суалданун жаваб дуллай. «Ина бусурманчурав?» куну цIуххайхту дахьва «АльхIамдулиллагь» – учаву къагьассар» – тIий. Щак бакъа, жунма аьркинссар Заннайн дазу-зума дакъасса щукру буллан – дакIнивугу, мазралгу – жува тIайламур ва яла ххаллилмур ххуллийх бачин бувну, бусурман хьун нясив бувнутIий, бусурманчу цукунсса даражалийн иян бюхъайссарив, иман думанал ва дакъаманал дянив ци личIишиву дуссарив, муъминтуран цукунсса неъматру буссарив ва чапурминнал бакIрачIан ци бучIантIиссарив бувчIин бувнутIий.
АхIмад-Афандинал чирчусса «Когда вера требует честности» тIисса макьала дурккунни хъун бакъасса луттирал лагрулий. «Вихьхьунма инава булун аьркинсса агьамсса суаллу», – тIий чивчуну бур луттирал дайдихьулий. Ва чIивисса жужраву кIицI лавгсса масъалартту ххал бивгьусса гьарца инсаннал цала дакIнил тагьардания куртIну пикри буванссар. Яла захIматмур иш – цала хьхьичI цува тIайлану икIаву, цала имандалул тагьар ци даражалий дуссарив кIулну, цала гъалатIру ва хатIарду бакIрайн лавсун, цакьсса ниятгу дурну рувхIанийсса камилшиврул ххуллий ачавур.
Аллагь Тааьланайн мютIи хьуну, цала дакIнивусса пахру-ххарлуяр, ухттаншивруяр, ссибизаврияр ххув хьусса инсаннал хасиятраву дуссар куклушиву, хIалимшиву ва гьарзад хъанахъимур – ххуймур ва оьккимур – Аллагьнал ﷻ чичрулийну бушиву кIулшиву. Мунан кIулссар Заннал ляхъан дурсса гьарца махлукьатрал ца кьюлтIсса кьаст, мурад бушиву. Му уссар лагмаминнан цащава бюхъайсса кумаг буллай, цайнма къабагьаймунивух хIала къаухлай.
МютIишиву, инкар бакъашиву – мури цува Аллагьнал ﷻ лагъшивруя рязиманал, хушрай Заннал биялалийн лавгманал хасият. АхIмад-Афандинал «СалихIминнал тIабиаьт» тIисса луттираву бувсун бур цала биялалийну ци-дунугу дуван бюхъанссар тIисса инсан – Заннайн ширк бивхьуманаха лавхьхьушиву.
Аллагьная ﷻ рязисса лагъ – цанма нясивмунийн инкар къабаймари, цува Заннайн тапшур увну, цаламур щяв бувтун, Аллагьнал ﷻ цанма язи бувгьумур кьамул баймари. Цамур куццуй учин, му Заннал чивчумунин мютIи хьумари.
Аллагьнал ﷻ хIакьсса лагънан мудан дакIнийссар цува лагъ ушиву, мунияту мунал иминну кьамул бувайссар цала бакIрачIан букIлакIимур. МютIи хьуманал мютIи буллалиссар цала нафс, чурххал базурду, бакIравусса пикрирду ва дакI. Цала заэвшиву щак бакъа кIулну, Заннайн чул бивщуну оьрму бутаву – мури мютIиманал пиша. Мукун буваншиврулгу кьянкьашиву аьркинссар.
Нафс мютIи бан шанма ххуллу буссар: 1) ганин ххирамуницIа баву, хIайван мютIи бувайсса кунма; 2) эбадатрал гьиву ялув дишаву; 3) вила нафс ляхъан бувсса Заннайн лаизлай кумаг чIа учаву.