27 даража
Щейх Сайфуллагь-Кьадинал увкуссар: «Яла агьаммур ва ххаллилмур вирд – жяматращал мизитраву чак бавур. Мунияр хъинсса цамур вирд дакъассар, сайки дяхтта зума дугьлай, хьхьурду чакру буллай гьан давунияр хъинссар».
Жямат-чаклил гьарца кьини ххюйлва бусурман батIайссар мизитравун, халкьуннал дянив уссушиву, ччаву цIакь дувайссар. Жяматрайн мизитравун лавгманаха малаиктурал дуаь дувайссар. Имамнащал архIал чак байбивхьуманая Аллагь ﷻ рязи шайссар.
Идавсил ﷺ увкуссар: «Шяраву ягу авлахърай шама бусурманчу чак жяматрай буллай бакъахьурча, щяйтIан миннаяр ххув хьуссар». (АхIмад, Абу Давуд)
ХIадисраву тIий бур: «МукьцIалва гьантлий имамнащал архIал жяматраву чакру буллай ивкIманан Аллагь Тааьланал кIира ххассалшиву дулунтIиссар: дужжагьрая ва мунафикьшивруя (лажинлякъушивруя)».
МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисирттаву бувсун бур жяматраву бувмур чаклил чири цалвалу бувмунилмунияр 27-ва даражалул лавайсса бикIайшиву.
Цамур хIадисраву увкуну бур: «ХъатIан чак жяматраву бувма – дачIи хьхьу эбадат дуллай гьан дурма кунассар, кIюрххилмур чакгу жяматраву бувама тIурча, щалла хьхьунил мутталий эбадат дуллай ивкIма кунассар» (Муслим)
Жямат чаклийн къагьан ихтияр дуллалисса цаппара багьантту буссар:
– Гужсса гъарал, марч, ачин къашайсса кьяркьи, гужсса кIиришиву ягу дяркъу;
– Къашайшиву;
– Инава буржлувсса инсан хьуна акьавриясса нигь;
– ТанмихI бавриясса нигь;
– ТIааьн дакъасса кьанкь дусса дукра дукаву (цайминнан виятура тIааьн дакъасса кьанкь къарищун);
– Къашайшалах уруглай ацIан багьаву (цама ургансса акъахьурча);
– МурчIишиву;
– Жаназа шюшин, суру бишин, жаназалул чак буван, уччин багьлай бухьурча;
– Ссапарданий цалва гьалмахтураяр махъун агьавриясса нигьачIин;
– ЯхI буван къашайсса куццуй гужну шану бивну бухьурча.
Жулва миллтараву машгьурсса «ГьунчIукьатIан» тIисса луттираву чивчуну бур: «Жяматрай ялув авцIуну чак бувайсса инсаннан гьаттал аьзав дакъассар, дужжагьрал аьзав дакъассар, нифакьрая (лажинлякъушивруя) марцIссар, Аллагьнан ﷻ ххирассар, Идавсин ﷺ ххирассар, малаиктуран ххирассар, муъминтуран ххирассар, дунияллул неъмат тIивтIуссар, Алжаннул хьулурду тIивтIуссар, Кьиямасса кьини идавстуращал, сиддикьинтуращал, шагьидтуращал, салихIинтуращал Аьрширалу икIантIиссар. Мукунсса инсанная цалва гъанминнавасса ттуршуннан шафааьт биянтIиссар, аьмаллал лу урчIа канихьхьун булунтIиссар, сиратIрайх пар куна лавхъун гьантIиссар, Алжаннавун хIисав-суал дакъа уххантIиссар. Ххювагу чак жяматрай бувайсса адиминан Аллагьнал ххуллий гъазаватрай ивкIусса азара гъазинануксса чири буссар. Аьлимчунал хъирив бувсса ца чак мукьазаллий мукьцIаллий мукьва чаклил кIанай бацIайссар.
Кьиямасса кьини аруллагу ссавгу, аруллагу лухччигу, циняв зунттурдугу, хьхьирирду, кьирирду, баргъ, барз, цIуртти, гьарца хIайвант, лелуххант, урттилсри, Алжан, Дужжагь гьарзад ца цинциллуву дирхьуну, миннущал миннуцIун малаиктал, идавстал, яъжу-маъжужталгу лачIун бувну, тамур цинциллуву ца хIакьсса муъминчунал барт лаган бувну, камилну жяматрай бувсса чаклил чири бивхьуну гьаз дарча, му чаклил чири кIу хьунтIиссар.
КIюрххил чак жяматрай бувманан щалла хьхьу уттара дурссаксса чири буссар. Фирдавс Алжаннаву арулцIалва даражагу бикIантIиссар. Гьарца кIива даражалул дянивсса манзилагу арулцIалла шинай ххяххан бувну най ласайсса хъинсса чал манзилуксса буссар.
Ахттайн чак жяматрай бувманан Аьднан тIисса Алжаннаву ххюцIалва даража бикIантIиссар, цанния цаннингу мува ххюцIалла шинай ххяххан бувну нанисса чал манзила бусса.
Ахттакьун чак жяматрай бувманан Исмяиллул авладраяту мяйва бакI тархъан бивтссаксса чири буссар, ХIаж бувссакссагу буссар.
МаркIачIан чак жяматрай бувманан кьамулсса ХIажгу, Оьмрагу бувссаксса чири буссар.
ХъатIан чак жяматрай бувманан дачIи хьхьу уттара дурссаксса чири буссар.
Жяматрайнгу бюхъайссаксса хьхьичI лагаву хъинссар. Сайки, «акбар» учиннин чаклингу бивссуну, мизитравун лавгун щябивкIминнал даража хъиннува хьунмассар. Миннан ттуршлий кьуния ххюва чаклил чири бикIантIиссар. Кьиямасса кьини миннал лажиннугу баргъ кунна дикIантIиссар. «Акбар» увкуну махъ лавгманан кьуния ххюва чаклил чири буссар, миннал лажиннугу барз кунна дикIантIиссар. «Кьамат» тIутIиний лавгманан мукьва чаклил чири бикIантIиссар. Миннал лажиннугу цIуртти кунна дикIантIиссар».
Ххирасса буккулт, бачияра хIарачат баннуча чанма-чанну кIюрххил чак ва хъатIан чак мизитраву жяматрай буллан. Муния жуйнна ва жулва кулпатирттайн хъуннасса барачатшивугу диянтIиссар.