Гъаралуннил хIикматшиву

Гъаралуннил хIикматшиву

Гъаралуннил хIикматшиву

Гъарал – Аллагьу Тааьланал ляхъан дурсса ца неъматри. Му жунмасса хъунмасса рахIматри. Дунияллийсса халкьуннал, жанавартрал, уртту-тIутIал оьрмулуву гъаралуннил хъунмасса кIану бугьлагьиссар. Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «…Ургу Аллагьнал ﷺ цIимилийну гъаралуннил кьаркьсса аьрщи уттара дуллалисса куц…» (сура Ар-Рум, 50 аят).

 

Гьарца гъарал кIунтI аьрщарайн лавсун ца-ца малаик учIайссар тIар. Муниятур гъарал кIунтIру багьну нанисса чIумал куннийн ку тачIав къащайсса.

«Мукьаддиматуль-хIазра-мия» тIисса луттираву увкуну бур, цIусса шинал цалчинсса гъарал лачIлан диркIукун ганилу чурхгу шювшуну, гъарал щинай чаклингу бивссуну хъинссар тIий. Чурх шюшин сант дакъахьурча, укунна чаклин иссавурагу дурну хъинссар. Къув-аьс, цIупар тIисса чIумалгу Аллагь ﷻ кIицI лавгун хъинссар, амма цIупарданух ургаву къахъинссар.

Имам Маликлул луттираву увкуну бур: «Къу-ваьс, цIупар тIисса чIумал Идавсил ﷺ ихтилатгу бацIан бувну, укунсса дуаь дуккайва: «СубхIа́на ман юсаббихIу­р­раъду бихIамдигьи валь­мала́икату мин хи́фатигьи».

Ялагу гъарал лачIличIисса чIумал «Алла́гьумма сайибан гьани́ан ва сайибан на́фиаьн» увкуну хъинссар. Гъарал ларчIун махъ «МутIирна бифазлиЛла́гьи ва рахIматигьи́» учайссар.

Гужсса, зарал биян бюхъайсса гъаралунния нигь духьурча, ва дуаь дуккайссар: «Алла́гьумма хIава́лина́ ва ля́ аьлайна́».

ХIадисраву увкуну бур: «КIира чIумал Аллагьнал ﷻ дуаь чара бакъа кьамул дайссар: чаклийн азан (акбар) тIисса чIумал ва гъарал лачIлалисса чIумал» (Джа́миул-ахIа́дис).

Жунма кIулсса куццуй, щинал ялун Кьуръандалул аятру буккирча, га щин дарувну шайссар. Ца чIумал МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар цалва асхIабтурахь: «Бусавив зухьва ца дару, ттунма Жабраил малаикнал лахьхьин бувсса. Му дару кIулманан цамур дарураву аьркиншиву къадикIантIиссар. Гъарал щинайн буккайссар арулцIалва сура «Аль­ФатихIа» (АльхIам), арулцIалва «Фалакь», арулцIалва «Нас», арулцIалла салават, арулцIалва «СубхIаналлагь». Яла гай щин арулва гьантлий кIюрххил ва хьхьурай хIачIайссар», – куну бур.

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Эбадат ва мяърипат

ХIакьсса бусурманчунал загьир дувайссар цала диндалун лайкьсса инсаншиву. Диндалул, имандалул хIасул дуллалиссар жула тIуллу дарцIусса ттарцIруну хъанахъисса хасиятгу. Эбадатрайну цIакь хьусса хасиятрал хIасул дувайссар инсаннал оьрмулул тагьар, мукунсса инсан мяърипат, инсап, адав дусса...


Чак зия буваймур

Кьасттирай чаклил рукну, шартI кьадитарча чак зия шайссар. Ягу кьасттирай ххишала рукнурду дуварча: сужда-рукуъ куннасса, зия шайссар.   Кьуръан, зикри, дуаь дакъасса цамур гъалгъа кьасттирай барча зия шайссар. Кьасттирай хъян ивкIун, аьтIун ивкIун, цIуру-кIуру бувну, уф-агь увкуну, кIира...


Хъинсса хасият – диндалул аслу

Хъинсса хасият думанан муния хайр бияйссар дунияллий ва ахиратраву, муния бувсун бур хIадисраву. Ца чIумал Аьббаслул Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Я Расулуллагь, вий аякьа дуллай ивкIунтIий АбутIалиблун ахиратраву мюнпат биянтIиссарив?» «БиянтIиссар, ттуй аякьа къадурссания, га...


Неъматрал кьимат

Ца билаятрай къурагъсса шин хьуну, щин чан хьуну диркIун дур. Гиккусса ца мискинсса адиминан пикри хьуну бур, щин дукканхьуви тIий, аьрщараву къуй дуккан. Дуклай чансса куртI шайхту лявкъуну бур ссаллив бувцIусса хъунмасса буттукьа.   Га тIивтIусса адимина хIайран хьуну ливчIун ур гиву думур...


Шанна бигьасса эбадат

МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисирттаву увкуну бур:   «Циняв бусурманнал бунагьру багъишла битаннав тIий дуаь дурманан буссар гьарца бусурманчунахсса чири»   «Кьуръандалувасса ца хIарп дурккуманан хъинбала чичинтIиссар. Гьарца хъинбалалул чиригу ацIлийнуссар. «Алиф,...