Ашкарасса ва кьюлтIсса мяънарду

Ашкарасса ва кьюлтIсса мяънарду

Кьуръандалуву буссар цаппара аятру, мяъна тIайланна дурчIирча, инсан аьйкьин, сайки диндалува уккан, чапур хьун бюхъайсса.

 

ТIайланнасса мяъна дусса аятирттайн учайссар «мухIкам» – аьлттусса, вайминнуйн «муташабигь» – кьюлтIсса мяъна дусса.

«МухIкам» тIимур журалувун буххайссар хIалал-хIарам, суд-диван бувчIин буллалисса, цайми аятирттал мяъна даххана дуллалисса аятру. Миннул так ца мяъна дикIайссар, цамур куццуй бувчIин къабюхъайссар. Масалдаран «чак буллали» тIисса аятрава жунма бувчIлай бур пулансса аьмал, хаснува чак буллан аьркиншиву, ванил мяъна цамур куццуй бувчIин къабюхъайссар.

Муташабигь журалувун буххайссар цаппара сурардал дайдихьулийсса хIарпирдайсса аятру, («алиф-лям-мим» куннасса), буцлацисса мисаллу, мухIкамсса аятирттал мяъна дукьан дурсса, Аллагьнал ﷻ сифатирттая бусласисса аятру. Ми аятирттаву цукунчIавсса аьмал баврин амру къабикIайссар. Масала, «Ал-Бакьара» суралул ца аятраву Аллагьнал ﷻ мисалданун бувсун бур мичIакрая. Ва аятрал жухьва цукунсса-бунугу аьмал ягу тIул дувара увкуну бакъар.

Щин бувчIайссар «муташабигь» аятирттал мяъна? Цаппара аьлимтурал тIимунин бувну, куртIну диндалул элму кIулсса, лавайсса даражарттайн бивсса аьлимтуран вай аятирттал мяъна дурчIайссар. Аммарив чIявуми аьлимтал рязи хьуну бур вайннул мяъна дурчIин къашайшиву ва дурчIин дуллан къабучIишиву.

 

АхIмад МухIаммадов

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Ссятрал мутталий дурсса эбадатраяр ххирасса махъру

Дунияллийсса оьрму Аллагьу Тааьланал жунма буллуну бур Цала рязишиву тIалав дуллай, цIимилийн умуд бивхьуну яхъананшиврул. Аллагьнал, жува ххирану, мурадру щаллу бавугу бигьа бувну бур. Цала ИдавсийхчIин ﷺ Заннал жунма баян бувну бур цумирив хъунмасса чири хьуншиврул дувайсса бигьасса эбадатру....


Хъинмунил гьану

Имам Муслимлул луттираву бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: "Аллагь Тааьла МарцIмари, марцIмур дакъа кьамулгу къадуваймари».   Кьуръандалуву Аллагьнал ﷻ халкьуннайн амру бувссар идавстурайхчIин: «Зу дукияра марцIмур, тIуллугу хъинсса дуллали»...


Суал-жаваб

Чак бяличIан буван бучIисса ишру цумири? Фаризасса ва ссуннатсса чак бяличIан баврил хIукмурду личIи-личIиссар. ЦукунчIавсса багьана бакъанува чак бяличIан буван къабучIиссар, хIарамссар. Амма хъуслин зарал шавриясса нигь куннасса тагьардануву чак бяличIан буван ихтияр дуссар. Чак буллалиманан...


Мурахас хьусса цучIав акъассар

Инсан цуксса дин дусса, иман цIакьсса ухьурчагу, оьрму щаллу буваншиврул ганан чара бакъа аьркинссар лякъин хъус, дукия, цува дузал увансса маэшат буллан. Цува ва цала кулпат щаллу баву – цумацагу бусурманчунал буржри, чак, зума ва цаймигу диндалул тIалавшиннарду куннасса.   Дунияллул...


ХIакьсса мяърипат

ЦIанасса социал сетирдал заманнай сакин хьуну бур аьжаивсса масала: жула дакIнил энергия кьатIурдай дурган дурну, цайминнайх дарчIуну, кулпатран так увхсса, ссахчIав гъира бакъасса инсан личIлай ур. Мукунсса тагьарданул кулпатраву тIааьндакъашивуртту чIяру дуллай дур, лас ва щар кунная ку арх...