Заралсса аьдат

Нину-ппухълу махъсса ппурттуву аьрзирдай бур цала оьрчIру хъиннува чIалну уттубихьлай яла кIюрххил бизан захIмат хъанай бур тIий. Му иш баххана цукун буванссарив къакIулну, банвагу къашайсса ххай бикIай, мукунсса хасиятрая цала оьрчIал цIуллу-сагъшиврун ва дуккаврин зарал бушивугу чIалай бунува.

Хьхьу дядизаннин къашанашаву – Аллагьу Тааьланал дирхьусса тIабиаьтран къаршисса ишри, инсаннал чурххангу, диндалунгу мюнпат бакъасса. Увкуну бур Кьуръандалуву (мяъна): «Зун Аллагьнал хьхьу ляхъан дурссар бигьалаганшиврул, дяхттасса кьинигу ляхъан дурссар чаннан. Муниву дуссар пикри буллалиминнансса аьламат» («Юнус» тIисса суралул 67-мур аят). «Аллагьнал ﷻ дурссар хьхьу зун пардавну (бигьалагансса), шанашаву – рахIатшиврун, дяхттасса чIун – маэшатран» («Аль-Фуркьан» тIисса суралул 47-мур аят).

Ттизаманнул заралсса хасият

Щала дунияллий технологиярду хьхьичIуннай хьуну, циняв халкьуннал хасиятру цанин дукIлай, махънин телефоннаву, телевизорданух, компьютердах щябикIайсса аьдат хьуну дур, цанчирча, ми хьхьугу кьинигу зузи дуван шайсса, бяличIаву дакъасса задру дур.

Ца иш бур дуклаки оьрчI ягу студент хьхьувай луттирдах, дарсирдах щяикIаву ягу хьхьурайсса сменалий зузима кIюрххилнин даврий ушиву, муниву заралданущал архIал мюнпатгу бур. Амма виргъандалул лув смартфондалувун урувгун хьхьу уттара даврия так зарал бакъа бакъар.

Мудан шанул къаучлачисса инсаннал чурххал цIуллушиву заэв шайссар, иммунитет лагьссар, азарду ччяни лахъайссар. Мукунсса инсаннал бакIрал нярал, аькьлулул яргшиву лагьссар, дарс лаласун захIмат шайссар, зад дакIний къаличIлан бикIайссар.

Лахъисса мутталий шану биял къахъанахъисса чIумал оьттул давление гьаз хьун, бакI нялаган, кару зурзу тIун, дакI ларай дачингу бюхъайссар.

Цукунни оьрчIан кумаг бантIисса?

1. ХьхьичIва-хьхьичI бувчIин бувара шанул къабуччавриясса зарал, диндалул ва ттизаманнул элмулул хIуччарду бувцуну.
2. Чан-чанну тIий ччяни уттубишин булувара. Хьхьунил ссят цанний уттуишайма цаннил дачIинний шанан гьан увара, цаппара гьантрава 12-нний. Мукун чурх аьдат буллай, уттубишаврил низам сантирайн дутияра.
3. Шану биян къабитаймур чан дувара: кофе, кола ва цаймигу миннуха лархьхьусса дуки-хIачIия бюхъавай оьрчIан мадулари.
4. Ххуйну шану биян баймур дулара, масала, гъилисса накIлил гьарза бувайссар шанул гормон (мелатонин) .
5. Дукиялул ялув бацIияра. КIяласса ччатIун кIанай лухIимур, аьгъусса нис, балугърал дикI, нехъа, ахъулсса, ккунук, хъюрув, ахънилсса, гьивхьру – укунсса дукралул инсаннал чурх хьхьара къабайссар, тазану битайссар, хьхьувай шанугу ххуйну биянтIиссар.
6. Дяхтта хъунмасса хIаллай шанан мабитари. ОьрчIру дяхтта, хаснува ахттакьунмай шанарча, хьхьувай чIумуй уттубишин бан захIматссар. Бюхълай бухьурча, ахттайн бизаннин чансса ккик учирча хъинссар. Исламраву мунийн «кьайлю́ля» учайссар, му МухIаммад Идавсил ﷺ сунна хъанахъиссар, мукун байманан чиригу шайссар. Мукун чансса шану лахъаврил агьаммур мурадгу – хьхьуниву тагьажжуд-чак бан бизансса ниятри.

Шанул хIакъираву диндалул тIутIимур

Идавсин ﷺ къаххирая тIар хъатIан чак баннин шанашаву ва бувну махъ ихтилатру буллалаву. Мунил мяънагу, имам ан-Нававил тIимунийн бувну – хъатIан чак байхту ихтилатру булларча, шанансса чIун чан хьуну, хьхьувай тагьажжудрайнгу, кIюрххилмур чаклийн бизавугу захIмат шайссар. Мукунма, хьхьу хаварду буслай гьан дуварча, дяхтта чурххай хIал къабикIайссар.

ХъатIан чак баннин уттукъабишаврил мяънагу – шанай ливчIун, чаклил чIун ларгун къалякъиншиврул.

Мунияту, дя дургьуну, бюхъавай ччяни уттугу бихьлай, хьхьуниву тагьажжуд бувангу бивзун, мукун жула кулпат-оьрчIругу аьдат баву- яла хъинмур низамри.

Хьхьунил дайдихьу – яла куртIмур, мюнпатмур шану лахъан шайсса чIун душиву тасттикь бувну бур ттизаманнай дурсса хъиривлаявурттал. Хьхьунил 12 ссят хьуннин ца ссятрай лавхъсса шану хъинссар мунияр махъ шанна ссятрай лавхъмунияр тIий бур.

Му куццуй, диндалулгу, ттизаманнул элмулулгу тасттикь буллай бур хъатIан чак байхту бюхъавай ччяни уттубишин аьркиншиву. ЧIумуй кIюрххил бизан кумагран яла хъинмур чарангу так муниву бушиву.

МухIаммад Султанов