КIюрххил чаклил даражартту

КIюрххил чаклил даражартту

КIюрххил чаклил даражартту

 

Жула заманнай мизитраву кIюрххил чак баву ца хъ унмасса гьунар баврин лавхьхьуну бур. Амма буттал буттахъал заманнайсса салихIинтуран му чак жяматрай баврил цуксса даража ва кьимат буссарив кIулну, цавагу лях личIан къабувну гьарца кIюрххил чак мизитраву буван хIарачат байсса бивкIссар.

 

Жуварив хьхьувайнин дунияллул иширттаха зийгу бивкIун, чIалну утту бивхьукун, чурххайсса виргъан кIюрххицIун чIумал кIусса гьиву кунна чIалан дикIай. Микку жува багьанттах луглан бикIару, чак щарссанищал, оьрчIащал буванхьуви, мугу жяматрихха, мизитгу гъанну бакъарча, тIий. Миччава миккун имам Магьдинал аьралуннавух бикIан хIадурну буру тIийгу бикIару, амма чIаравсса мизитрал имамнал аьралуннавух чаклий бацIанвагу хъанай бакъанува.

Цалчин ттунма, хъирив зунгу дакIнин бутан ччай ура кIюрххил чак жяматрай мизитраву баврил хъиншивурттая ва ххирашивруя, цанчирча, мукун хъунмасса чири, хъинбала ва барачатшиву цайми чакру мизитраву баврия къабияйнутIий.

      1. КIюрххил чак жяматращал бувма Аллагьнал ﷻ уруччайссар гьарца оьмуния. ХIадисравугу увкуну бур: «КIюрххил чак бувайма Аллагьнал ﷻ яувайссар» (Муслим).
      2. Щала хьхьу эбадат дуллай гьан дурссаксса чири шайссар. Оьсман ибн Аьффаннул бувсун бур МухIаммад Идавсил ﷺ увкушиву: «ХъатIан чак жяматрай бувма дачIи хьхьу эбадатрай гьан дурма кунассар. КIюрххил чак жяматрай бувма щала хьхьу эбадатрай гьан дурма кунассар» (Муслим).
      3. Мунафикьшивруя (лажинлякъушивруя) марцI шайссар. ХIадисраву увкуну бур: «Мунафикьнан кIюрххилмур ва хъатIанмур чаклияр захIматсса чакру бакъассар. Амма миннан кIулссания миннувусса хъиншивурттая, ххярк тIий бачирчагу, мизитравун бучIанссия…» (аль-Бухари, Муслим).
      4. Кьиямасса кьини нурданул чанна лахъантIиссар. Бурайда аль-Аслямил бувсун бур укунсса хIадис: «Ттун бавуна Идавсил ﷺ увкусса махъру: «ЦIаннавух мизитравун бучIайминнан ххаришиву – Кьиямасса кьини миннан камилсса нур дулунтIиссар» (Абу Давуд, Тирмизи).
      5. Малаиктурал барашинна ва цIа дувайссар. Идавсил ﷺ увкуну бур: «Хьхьувай ва дяхтта халкьуннавух бикIайсса малаиктал баххана хъанахъисса чIумал, куннащал ку хьуна бакьайссар кIюрххил чаклил ва ахттакьун чаклил чIумал. Хьхьувай халкьуннавух бивкIмий ссавруннайн гьаз хьувкун, Аллагьнал ﷻ миннахь цIуххайссар (Цанма кIулну бунувагу): «Цукунсса тагьарданий кьабитарду Ттул лагъарт?», - куну. Малаиктурал учайссар: «Жу гайнначIан бувкIукун гай чак буллай бия, жу гайнначIату бавчукунгу гай чаклий бия», - куну. (аль-Бухари).
      6. Кьамулсса хIажлил ва оьмралул чири биянтIиссар. Аллагьнал ﷻ жунна каши дуллуну дур бигьану бувайсса чак бувну, хIаж ва оьмра баврилуксса чири ласун. Анас ибн Маликлуясса хIадисраву увкуну бур: «КIюрххил чак жяматрайгу бувну, баргъ гьаз хьуннин Аллагь ﷻ кIицI лаглай щяивкIун, баргъ гьаз хьувкун кIира ракааьт суннат чаклил дурманан щаллуну, камилну хIаж ва оьмра бувманануксса чири бикIантIиссар» (Тирмизи).
      7. Ва дунияллий щихьхьун-чIав къабиривсса давла бири-янтIиссар. Оьмар ибн аль-ХатIтIаблул бувсун бур: «Ца чIумал Идавсил ﷺ цала асхIабтал гьан бувуна Наджд тIисса кIанайн. Мигу хъунмасса давлагу биривну, тичча ччяни зана хьуна. Тайннащал къаивкIсса ца асхIабнал увкуна: «Жун тачIав къаккавкссар укун бигьану къуртал хьусса ва хъунмасса давла биривсса аьрххи». Яла Идавсил ﷺ цIувххуна: «Вайннаяр анаварну занагу бикIайсса, хъунмасса давлагу бувайсса халкь цумийрив бусавив? Ми кIюрххил чак мизитравугу бувну, баргъ гьаз хьуннин миккува щябикIаймири. ХIакьну, миннал давла яла хъинмурди, ми махъунмайгу ччяни зана бикIайссар» (Тирмизи).
      8. КIюрххил чаклил хьхьичI бувайсса суннат-чаклихсса чири хьунтIиссар. Муъминтурал ниттил Аьйшатлул бувсун бур Идавсил ﷺ увкушиву: «КIюрххил чаклил хьхьичI бувайсса суннатсса ратибат-чаклил кIира ракааьт хъинссар ва дуниялнияр ва шиву думурнияр» (Муслим). Пикри бувара, кIюрххил бувсса суннат-чаклилгума муксса даража бухьурча, фаризамур чаклил цуксса бухьунссар!
      9. Дуржагьрая ххассал хьуну, Алжаннул ххари увантIиссар. Дуржагьрал цIараща ххассал хьун, Алжаннул багъирдавун уххан къаччисса цу уссар? Аллагьнал ﷻ Цала цIимилийну жунма Алжан булайссар бигьасса эбадатру дуваврилугума. ХIадисраву увкуну бур: «КъауххантIиссар дуржагьравун баргъ гьаз хьуннин (кIюрххил) ва баргъ гьаннин (ахттакьунмай) чак бувайма» (Муслим).
      10. Кьиямасса кьини Аллагь ﷻ ккаккантIиссар. Алжаннуву буминнан яла хъуннамур ххаришиву ва мархIамат – Аллагь ххал шавури. Кьиямасса кьини яла хъунмамур танмихIнугу бикIантIиссар Аллагь ﷻ ккаккан къашаву. КIюрххил чак жяматрай бувайманаща бюхъантIиссар му хъуннасса бахшишран лайкь хьун. Джарир ибн Аьбдуллагьлуя бивсса хIадисраву увкуну бур: «Ца чIумал хьхьувай жу буссияв Расулуллагьнащал ﷺ щябивкIун. Идавс ﷺ ссавруннайсса зурухгу урувгун увкуна: «Зула Зал ﷻ зун ккаккантIиссар цIана ва барз чIалачIисса куна. Зущава хьурча, зухунна цичIав къадахчинну кIюрххил чак ва ахттакьун чак булувара» (аль-Бухари, Муслим).

Ва хIадисраву «зухунна цичIав къадахчинну» тIисса мукъурттил мяъна хъанахъиссар щяйтIаннул вас-васру ва дунияллул пикрирду къабахчинну баву. Шичча жунма ялагу бувчIлай бур жяматрай чак буван дахчилачисса сававру арх дуллан аьркиншиву.

Шикку кIицI лавгмунивасса цагу биял хьун аьркинссар аькьлу бусса, пикри бувайсса бусурманчунан. Жяматрай кIюрххил чак ва хъатIан чак буллан къабюхъайма му иширая нигьа усан аьркинссар, цувагу мунафикьтуравух къахьун. Аллагьнал ﷻ буруччиннав!

 

МухIаммад Муслимов

 

 

 

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Рабиуль-Авваль зурул мажлис

Рабиуль-Авваль зуруй МухIаммад Идавс ﷺ хъун уллай мавлудру дувайсса аьдат дур бусурманнал дянив. Мукунсса мажлис хьунни августрал 24-нний Гъази-Гъумук. Ванил сиптачиталну бувккунни Лакрал райондалул имам ХIабиб Баталов ва райондалул администрация.   Мажлис бувуна паркраву, байбивхьуна...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...


ТIайла буккан ва хьуна бакьин

Аллагьнал ﷻ халкь ляхъан бувну бур, цайва бивхьусса амрурду биттур буллай, дакIурдивусса мурадирттайн билланшиврул. Аллагьнал ﷻ амрурдугу так дин-чаклийну къуртал къашайссар, ми амрурдал вивлавсун буссар инсаннал щалва оьрму. Оьрмулул мутталий инсаннан чIявуну аьрххи-ссапарданийн уккан багьай....


Дуккаву бигьа хьуншиврул

Дайдирхьунни цIусса дуккаврил шин. Жунма кIулсса куццуй, Аллагьнал ﷻ цIа кIицI ларгун, Занная кумаг чIа увкуну дуллалисса давриву лябуккугу, барачатшивугу дикIайшиву. Дуккаву ккалли дуван бучIир ца яла захIматмур даврин. Мунин бувну, ва макьалалуву цачIун дурну дуссар дук-лакисса чIумал дурккуну...


Дуклаки оьрчIал нитти-буттан кумагран

ОьрчIру хъуни баву – ца чулуха захIматсса ва жаваблувшиву хъуннасса, вамур чулухагу ххарисса даву дур. Гьарцагу инсаннан ччиссар цала оьрчI-душ талихIрайн бувккун, дурккусса инсан хьуну. Аммарив чIявуминнан мукунсса хьуншиврул ци дуллан аьркинссарив кIулну къабикIай. На хIадур бував дуклаки оьрчIру...