Заннан къаччисса тIул

Заннан къаччисса тIул

«Цинярда хIалалсса давурттава Аллагь Тааьланан яла къаххирамур тIул – адиминал ва хъамитайпалул дянив бивхьусса магьар личIи бавури» – увкуну бур Идавсил ﷺ хIадисраву. Лас ва щар личIи шаврил кулпат лиян байссар, оьрчIал дакIнийн щайссар, жяматрайн хъатI багьайссар.

 

Ласнал ва щарссанил дянив къалмакъаллу хъанай, личIи шавричIан иш бивну бухьурча, кIивагу тухумрал вакилтал хIала бувххун, маслихIатрайн бучIанмур буван аьркинссар, цанчирча, Кьуръандалуву Заннал буюр бувну бур (мяъна): «Ласнал ва щарссанил дянив дакъакьаву шаврия нигь духьурча, зу гайнначIан гьан бувара кIивагу тухумрал чулухасса вакилтал. Гайннан маслихIат буван ччай бухьурча, Аллагьнал ﷻ гай дакьил бувантIиссар. Аллагь – гьарзад кIулмари» («Ан-Нисаъ» суралул 35-мур аят).

Кулпат личIи къавхьуну чара бакъасса кIанттурду бикIайнутIий, Аллагьу Тааьланал халкьуннай цIими бувну, цIа рутаву хIалалсса, бунагь бакъасса тIулну дурну дур.

Магьар бишин жува мизитраву имамначIан ягу диндалул дурккучуначIан лагару, гъалатI къавхьуну, тIайлану кулпат сакин буваншиврул. Мугу тIайлар, цанчирча, магьар бишайни гъалатI хьурча, адимина ва хъамитайпа куннан ку хIалал къашайссар, архIал ялапар хъанан ихтияр дакъассар. Магьарданул кунна, цIа рутаврилгу дуссар циннасса шартIру. ЧIявуминнан ми кIулну къадикIай, му хъинну нигьачIийсса кIанури.

ЦIа рутаврин шариаьтраву «тIалакь» учайссар. Магьар личIи шайссар ласнал щарссанихь цIа рутаврил махъру учаврийну, ганал увкумур бавсса бардулт бунугу, бакъанугу, щарссанин баярчагу, къабаярчагу.

ТIалакьрал махъру бикIайссар кIива журасса: тIайланнасса мяъна дусса, яни цамур куццуй бувчIин къабюхъайсса ва кIира-шанна мяъна дусса. ТIайланнасса мяъналул махъру укунссар масала, «на вин тIалакь дулав», «ина личIи бувссара» ва м.ц. Укунсса мукъурттийн «сарихI» учайссар. СарихIсса тIалакь дуллусса ласнал ци пикри, ци ният диркIхьурчагу, магьар личIи шайссар.

КIира мяъна дусса тIалакьрал мукъурттийн учайссар «кинаят». Масала, «вила шаппай насу», «нитти-буттачIан насу», «на ина итабакьлай ура». Вайннуха лавхьхьусса махъру ласнал учирча, хIисавравун ласайссар ганал нанижат. ТIалакь дулунсса ниятрай увкуну бивкIхьурча, магьар личIи шайссар.

Ласнахь ихтияр дуссар шанна тIалакь дулун. Ца ягу кIира дуллусса чIумал, ганаща хьунтIиссар щарсса зана дитан, шаннагу дулурча, махъунмайсса ххуллу къаличIайссар. Ца цIа руртун, яла щарсса зана диртманачIа ялагу кIира тIалакь личIайссар, кIира руртманачIа ялагу ца личIайссар. Шаннагу рутарча, царагу къалирчIун, щарсса зана дитан къашайссар.

Сситтуву, ягу увччу хьуну дуллусса тIалакьгу хIисавссар, мукунсса тагьардануву ласнал шанна тIалакь дулурча, кулпат лияйссар. Мунияту, аьлимтурал маслихIат буллай бур, чара къаливчIсса чIумалгума, анавар къабувккун, ца тIалакь дуллуну, пикри бувансса чIун дитаван, яла пашман хьун къабагьаншиврул.

Цукуннугу, ласнал зумату тIалакьрал махъру личиннин, гава магьар бишайни кунма, имамнащал, диндалул аьлимчунащал маслихIат ккаккарча хъинссар. ЦIа рутлатисса махъ увкусса чIумалгу, имамначIан лавгун, цала дянивсса магьар личIи хьуну бурив, бакъарив мяйжан буван аьркинссар. Мукун дурус къабарча, магьар бакъанува бусса ххай архIал яхъанан ягу бунува бакъасса ххай личIи хьуну бикIан бюхъайссар.

 

ЦIа рутаврил шартIирдая балжину бусанну хъиривсса номердай.

 

Аьбдуллагь МухIамадов

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Аькьлукар ва халиф

Халиф Гьарун Рашидлул заманнай ивкIун ур Багьлюль тIисса салихIсса аькьлукар. Халиф чIун-чIумуй ганащал хьунаавкьуну ихтилат бувайсса бивкIун бур. Гьаруннул хъярч бувсса чIумалгу Багьлюллул хъинну аькьилсса жавабру дулайсса диркIун дур.   Ца кьини халифнал Багьлюль цачIана учIан увну,...


ХIакьсса мяърипат

ЦIанасса социал сетирдал заманнай сакин хьуну бур аьжаивсса масала: жула дакIнил энергия кьатIурдай дурган дурну, цайминнайх дарчIуну, кулпатран так увхсса, ссахчIав гъира бакъасса инсан личIлай ур. Мукунсса тагьарданул кулпатраву тIааьндакъашивуртту чIяру дуллай дур, лас ва щар кунная ку арх...


Къатлуву барачат

Бур ца-цавай къатри, личIину авадансса ва хъуслил бувцIусса бакъахьурчагу, гиву бигьану ссихI ласун шайсса, дакI дигьа лагайсса. Гивун буххайхту кIул шай: шиву рахIатшиву, барачат, гъелишиву дур. Мукунма, хьунабакьай цаймигу – ххирасса хъус-кьайлул бувцIусса, марцIшиврул пар-пар тIисса, амма...


Вихьлив оьрчIру ттуплий бувккунни

Вихьлив хьунни Ккуллал райондалий дарсирдайн мизитирттавун бучIайсса оьрчIал дянивсса футболданул турнир.   Ванил агьаммур мурад бия оьрчIал дянивсса дусшиву цIакь даву ва спортрах гъира бутаву. Турнирданул сиптачиталну бувккунни «Ккуллал райондалул жагьилтал» тIисса ккурандалул каялувчи...


Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

НицIавкIратусса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул «Сабат» ва «Мактубат» тIисса луттирдаву кIицI ларгун дур Сайид Абу Оьбайда бин Сайид Нуруддин аль-ХIусайни аль-Гъумуки ад-Дагъистани тIисса цIа. Шичча мяйжан хъанай бур Абу Оьбайда Гъумучатусса, МухIаммад Идавсил ﷺ душнил...