Заннан къаччисса тIул

Заннан къаччисса тIул

«Цинярда хIалалсса давурттава Аллагь Тааьланан яла къаххирамур тIул – адиминал ва хъамитайпалул дянив бивхьусса магьар личIи бавури» – увкуну бур Идавсил ﷺ хIадисраву. Лас ва щар личIи шаврил кулпат лиян байссар, оьрчIал дакIнийн щайссар, жяматрайн хъатI багьайссар.

 

Ласнал ва щарссанил дянив къалмакъаллу хъанай, личIи шавричIан иш бивну бухьурча, кIивагу тухумрал вакилтал хIала бувххун, маслихIатрайн бучIанмур буван аьркинссар, цанчирча, Кьуръандалуву Заннал буюр бувну бур (мяъна): «Ласнал ва щарссанил дянив дакъакьаву шаврия нигь духьурча, зу гайнначIан гьан бувара кIивагу тухумрал чулухасса вакилтал. Гайннан маслихIат буван ччай бухьурча, Аллагьнал ﷻ гай дакьил бувантIиссар. Аллагь – гьарзад кIулмари» («Ан-Нисаъ» суралул 35-мур аят).

Кулпат личIи къавхьуну чара бакъасса кIанттурду бикIайнутIий, Аллагьу Тааьланал халкьуннай цIими бувну, цIа рутаву хIалалсса, бунагь бакъасса тIулну дурну дур.

Магьар бишин жува мизитраву имамначIан ягу диндалул дурккучуначIан лагару, гъалатI къавхьуну, тIайлану кулпат сакин буваншиврул. Мугу тIайлар, цанчирча, магьар бишайни гъалатI хьурча, адимина ва хъамитайпа куннан ку хIалал къашайссар, архIал ялапар хъанан ихтияр дакъассар. Магьарданул кунна, цIа рутаврилгу дуссар циннасса шартIру. ЧIявуминнан ми кIулну къадикIай, му хъинну нигьачIийсса кIанури.

ЦIа рутаврин шариаьтраву «тIалакь» учайссар. Магьар личIи шайссар ласнал щарссанихь цIа рутаврил махъру учаврийну, ганал увкумур бавсса бардулт бунугу, бакъанугу, щарссанин баярчагу, къабаярчагу.

ТIалакьрал махъру бикIайссар кIива журасса: тIайланнасса мяъна дусса, яни цамур куццуй бувчIин къабюхъайсса ва кIира-шанна мяъна дусса. ТIайланнасса мяъналул махъру укунссар масала, «на вин тIалакь дулав», «ина личIи бувссара» ва м.ц. Укунсса мукъурттийн «сарихI» учайссар. СарихIсса тIалакь дуллусса ласнал ци пикри, ци ният диркIхьурчагу, магьар личIи шайссар.

КIира мяъна дусса тIалакьрал мукъурттийн учайссар «кинаят». Масала, «вила шаппай насу», «нитти-буттачIан насу», «на ина итабакьлай ура». Вайннуха лавхьхьусса махъру ласнал учирча, хIисавравун ласайссар ганал нанижат. ТIалакь дулунсса ниятрай увкуну бивкIхьурча, магьар личIи шайссар.

Ласнахь ихтияр дуссар шанна тIалакь дулун. Ца ягу кIира дуллусса чIумал, ганаща хьунтIиссар щарсса зана дитан, шаннагу дулурча, махъунмайсса ххуллу къаличIайссар. Ца цIа руртун, яла щарсса зана диртманачIа ялагу кIира тIалакь личIайссар, кIира руртманачIа ялагу ца личIайссар. Шаннагу рутарча, царагу къалирчIун, щарсса зана дитан къашайссар.

Сситтуву, ягу увччу хьуну дуллусса тIалакьгу хIисавссар, мукунсса тагьардануву ласнал шанна тIалакь дулурча, кулпат лияйссар. Мунияту, аьлимтурал маслихIат буллай бур, чара къаливчIсса чIумалгума, анавар къабувккун, ца тIалакь дуллуну, пикри бувансса чIун дитаван, яла пашман хьун къабагьаншиврул.

Цукуннугу, ласнал зумату тIалакьрал махъру личиннин, гава магьар бишайни кунма, имамнащал, диндалул аьлимчунащал маслихIат ккаккарча хъинссар. ЦIа рутлатисса махъ увкусса чIумалгу, имамначIан лавгун, цала дянивсса магьар личIи хьуну бурив, бакъарив мяйжан буван аьркинссар. Мукун дурус къабарча, магьар бакъанува бусса ххай архIал яхъанан ягу бунува бакъасса ххай личIи хьуну бикIан бюхъайссар.

 

ЦIа рутаврил шартIирдая балжину бусанну хъиривсса номердай.

 

Аьбдуллагь МухIамадов

2026-03-01 (Рамазан 1447 ш.) №3.


Танмалшиву – щяйтIаннуя

Ххирасса дустал, къааьйкьинссара хIакьинусса кьини жува цинявппагу курчIил ясир бувну буру учирчагу.   Байбихьулий цIуххин ччива, цири му цурда карчI куну? ХъунмурчIин карчI тIун бикIай ци дунугу даву дуван къаччисса, ягу гъира бакъасса чIумал. Мукунсса чIумал инсан уссар лагма-ялттуминнахь...


Ккурандалул юбилей

Уттигъанну МахIачкъала-ливсса «Центр» тIисса ресторандалуву «Лакрансса диндалул кумаг» группалул 5 шинал юбилей кIицI лаглагисса мероприятие хьунни. Ва группа хасну лакрал миллатрансса хъиншиврул, хъинбалдарал ххуллийсса давуртту дуллан хIасул бувну бур ЧиркIайннал...


“Хайр бакъасса инсантал...”

Инсаннал дакIнил азардавасса ца азар – дакIхъуншивури. Му чIалан дикIайссар, инсантурал тIимур сан къабаврийну. ДакIхъуншиврул дайдихьу – цува цайминнаяр лахъну чIалачIаву. Му иширайн Идавсил ﷺ увкуссар: «КъауххантIиссар Алжаннавун чанссарагу дакI хъун дувайма». Му...


Аьдатрайсса Исламрал ххуллур цанмагу, чингу мюнпатмур

Цалчинмур ЦIувкIратусса ХIажикьурбаннул ва Лайлил душ Эльмира (Ххадижат) Нуруттинова республикалий машгьурну бур Исламрал журналист ва динийсса жяматийсса ишккакку хIисаврай. Исламрал хъаннил мероприятияртту дачин дувангу чIярумур чIумал ванийн вихшала дувай. Дагъусттаннал Муфтиятрал просвещениялул...


ЩяйтIан бахIаймур

Бюхттулсса Аллагь тIий ур (мяъна): «Я Идавс, Кьуръан буклай айишиннин чIа уча Аллагьнахь, инава щяйтIаннуя уручча куну: «Аьузу би-Ллагьи мина-шшайтIани-р-раджим» увкуну, цилгу мяъна хъанахъисса – «на Аллагьнахь ﷻ чIа тIий ура щяйтIаннул оьсса тIуллая уручча тIий нава,...