Заннан къаччисса тIул

Заннан къаччисса тIул

«Цинярда хIалалсса давурттава Аллагь Тааьланан яла къаххирамур тIул – адиминал ва хъамитайпалул дянив бивхьусса магьар личIи бавури» – увкуну бур Идавсил ﷺ хIадисраву. Лас ва щар личIи шаврил кулпат лиян байссар, оьрчIал дакIнийн щайссар, жяматрайн хъатI багьайссар.

 

Ласнал ва щарссанил дянив къалмакъаллу хъанай, личIи шавричIан иш бивну бухьурча, кIивагу тухумрал вакилтал хIала бувххун, маслихIатрайн бучIанмур буван аьркинссар, цанчирча, Кьуръандалуву Заннал буюр бувну бур (мяъна): «Ласнал ва щарссанил дянив дакъакьаву шаврия нигь духьурча, зу гайнначIан гьан бувара кIивагу тухумрал чулухасса вакилтал. Гайннан маслихIат буван ччай бухьурча, Аллагьнал ﷻ гай дакьил бувантIиссар. Аллагь – гьарзад кIулмари» («Ан-Нисаъ» суралул 35-мур аят).

Кулпат личIи къавхьуну чара бакъасса кIанттурду бикIайнутIий, Аллагьу Тааьланал халкьуннай цIими бувну, цIа рутаву хIалалсса, бунагь бакъасса тIулну дурну дур.

Магьар бишин жува мизитраву имамначIан ягу диндалул дурккучуначIан лагару, гъалатI къавхьуну, тIайлану кулпат сакин буваншиврул. Мугу тIайлар, цанчирча, магьар бишайни гъалатI хьурча, адимина ва хъамитайпа куннан ку хIалал къашайссар, архIал ялапар хъанан ихтияр дакъассар. Магьарданул кунна, цIа рутаврилгу дуссар циннасса шартIру. ЧIявуминнан ми кIулну къадикIай, му хъинну нигьачIийсса кIанури.

ЦIа рутаврин шариаьтраву «тIалакь» учайссар. Магьар личIи шайссар ласнал щарссанихь цIа рутаврил махъру учаврийну, ганал увкумур бавсса бардулт бунугу, бакъанугу, щарссанин баярчагу, къабаярчагу.

ТIалакьрал махъру бикIайссар кIива журасса: тIайланнасса мяъна дусса, яни цамур куццуй бувчIин къабюхъайсса ва кIира-шанна мяъна дусса. ТIайланнасса мяъналул махъру укунссар масала, «на вин тIалакь дулав», «ина личIи бувссара» ва м.ц. Укунсса мукъурттийн «сарихI» учайссар. СарихIсса тIалакь дуллусса ласнал ци пикри, ци ният диркIхьурчагу, магьар личIи шайссар.

КIира мяъна дусса тIалакьрал мукъурттийн учайссар «кинаят». Масала, «вила шаппай насу», «нитти-буттачIан насу», «на ина итабакьлай ура». Вайннуха лавхьхьусса махъру ласнал учирча, хIисавравун ласайссар ганал нанижат. ТIалакь дулунсса ниятрай увкуну бивкIхьурча, магьар личIи шайссар.

Ласнахь ихтияр дуссар шанна тIалакь дулун. Ца ягу кIира дуллусса чIумал, ганаща хьунтIиссар щарсса зана дитан, шаннагу дулурча, махъунмайсса ххуллу къаличIайссар. Ца цIа руртун, яла щарсса зана диртманачIа ялагу кIира тIалакь личIайссар, кIира руртманачIа ялагу ца личIайссар. Шаннагу рутарча, царагу къалирчIун, щарсса зана дитан къашайссар.

Сситтуву, ягу увччу хьуну дуллусса тIалакьгу хIисавссар, мукунсса тагьардануву ласнал шанна тIалакь дулурча, кулпат лияйссар. Мунияту, аьлимтурал маслихIат буллай бур, чара къаливчIсса чIумалгума, анавар къабувккун, ца тIалакь дуллуну, пикри бувансса чIун дитаван, яла пашман хьун къабагьаншиврул.

Цукуннугу, ласнал зумату тIалакьрал махъру личиннин, гава магьар бишайни кунма, имамнащал, диндалул аьлимчунащал маслихIат ккаккарча хъинссар. ЦIа рутлатисса махъ увкусса чIумалгу, имамначIан лавгун, цала дянивсса магьар личIи хьуну бурив, бакъарив мяйжан буван аьркинссар. Мукун дурус къабарча, магьар бакъанува бусса ххай архIал яхъанан ягу бунува бакъасса ххай личIи хьуну бикIан бюхъайссар.

 

ЦIа рутаврил шартIирдая балжину бусанну хъиривсса номердай.

 

Аьбдуллагь МухIамадов

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


Таваккулданул даража

КIулну бикIияра, Аллагьнал ﷻ хьхьичI бакъассар тавакулдануяр лахъсса даража. Аллагьнайн ﷻ таваккул бувтун, Заннал бувсса хIукмурдайн мютIину, цала циняв ишру Аллагьнайн ﷻ тапшур бувну, кьадардания рязину умари цала дин цIакь дурма. Таваккулданий аьй дувайманал диндалий аьй дуллалиссар. Таваккул...


Суал-жаваб

БучIиссарив мизитраву чIирайн ттиликI рирщуну шанан? Мизитраву шанан бучIиссар инсан «джунуб» хьуну (чурх шюшин, гъуслу буван аьркинну) акъахьурча ва гиву чак буллалиминнахун ахчилай, гай къума буллай акъахьурча. Вай шартIру биттур къадуварча, мизитраву шанан къабучIиссар,...


Шанугу - неъмат

Шанашаву – Аллагьу Тааьланал жунма буллусса хъунмасса неъмат хъанай бур. Шанашисса чIумал инсаннал чурх ва къюкI дигьа лаглай дур, инсан игьалаглай ур. Гьарца затираву кунна, шанан утту ишавривугу дуссар цилла адабру:   1) ХъатIан чак бувну махъ аьркин бакъасса гъалгъарду къабуллай,...


Дагъусттаннайн дурксса кьини

Апрель зурул байбихьулий Дагъусттаннай гужсса гъараллу лачIлай, марххалтту буллай, хъунисса зараллу хьунни инсантурал къатта-къушлин, хъу-лухччилун, ризкьилун, ххуллурдан. Инттухунмай бувсса кIусса марххалттанул Хъусращиял ва Ккуллал шяраваллан хъунисса зараллу биян бунни, гъараллая хъунмасса зарал...


ХIаж байсса барз

Бусурманнал календарьданул махъва-махъмур Зуль-ХIижжа барзри. Ва зурул цIанил мяънагу – ХIаж байсса барз тIиссар. Гьарца шинал Зуль-ХIижжа зуруйри хъунмамур ХIаж бувайсса, цамур чIумал буван къашайссар. ЧIивимур ХIаж – Оьмра – ччимур чIумал буван ихтияр дуссар.   Ва зурул...