«...Арарду цIакь бува»

«...Арарду цIакь бува»

Панасса дунияллул кьининихсса иширттахух лавгун, жунма чIявуну хъамабитай жунма оьрмугу буллуну, цала паракьатшивугу, чурххал цIуллушивугу, чIунгу кьурван дурну жува хъуни бувсса нину ва ппу. Гайннаву буссар Аллагьу Тааьланал цIимигу, ссайгъатгу, жула хIал ккаккавугури. Амма жунма чIун-чIумуй гайннал хIурмат, кьадру-кьимат хъамабитай. Цал-цал жува агьамшиву дувару дустуран, давурттан, маэшатран, амма яла гъанми инсантурансса чIун ва ссавур къалякъай.

 

Жунма ххуйну кIулли хъиншивруву так чани ва талихI бушиву, оьбалалуву – цIан ва алши бакъашиву душиву. Гьарцаманал язи бугьай цанмасса ххуллу – хъинбалалул ягу оьбалалул. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Камилсса иман къадикIайссар цанма ччисса зад цала диндалул уссингу къаччиманал дакIниву» (Аль-Бухари, Муслим). Утти укунсса суал булунна: циванну жува яла гъанминнащалсса арарду хьхьара буллалисса; ниттил ва буттал цала оьрчIай аякьа дувайсса куццуй жувагу нитти-буттай аякьа дуллан аьркинсса бакъарив? ДакIнин бутияра, зула оьрчI бувсса чIумал цукун ххари хьуссияв. Мукунма вил нину ва буттагу ххари хьуссар ина увсса чIумал.

Ца кьини Абубакрдул душ Асмал цIувххуссар Идавсихь ﷺ: «ТтучIан дуркIунни цIарайн икрам бувайсса дин дуллалисса ттул нину. На аьркинссарав ганищал хIалашиву дугьан?» Идавсил ﷺ увкуссар: «Ниттилщалгу, гъанминнащалгу арарду цIакь бува» (Аль-Бухари, Муслим).

Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «Аллагь Тааьланал Цала лагътурайн (инсантурайн) буюр бувссар так Цайнма бакъа икрам мабувари куну. Ялагу буюр бувссар нитти-буттан хъинбала буллали куну. Гай хъунив хьуну бухьурча, гайннахь «Уф!» кусса махъ маучав, чIу лахъ мабав, хIурмат бува…» («Аль-Исраъ» суралул 23-му аят)

ХIисав бувара, Аллагьнайн ﷻ мютIи шаврил хъирив бивхьуну бур нитти-буттаха хIурмат баву!

ХIадисраву увкуну бур: «Аллагьнал ﷻ рязишиву дуссар нитти-буттал рязишивруву, Аллагьнал ﷻ сси буссар нитти-буттан сси бизан бавриву» (Тирмизи).

Жува хIадурну бикIару дустуран ччимур буллан: хъамалу ягу кафелувун оьвчару, кумаг бувару, чIунгу кьуватгу харж дувару. Нитти-буттал чIивисса за бува учирчагу, жунма захIматсса ишну чIалан бикIай. Амма дустал бюхъайссар ца кьини арх буцан, бакъа хьун, так ниттил ва бутталли мудан зуй аякьа дуллантIисса, тагьар цукунсса духьурчагу.

Цала оьрчIал къатлува уккан увну, лекьа-пякьу хьусса пукьлуву ялапар хъанахъисса къужлул увкуссия тIар: «Ттула оьрчIал лихъан увунна, амма ттун гай ттигу ххирар, гайннах ялугьлайгу ура», - куну. Мукун ххирассару жува ниттин ва буттан!

Уссурвал ва ссурвал, нину ва ппу чIарав бунува гайннаха хIурмат бувара, акъахьурча гай бакъасса чIун дучIайхту пашман хьунтIиссару.

 

МухIаммад Оьмаров

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Дуклаки оьрчIал нитти-буттан кумагран

ОьрчIру хъуни баву – ца чулуха захIматсса ва жаваблувшиву хъуннасса, вамур чулухагу ххарисса даву дур. Гьарцагу инсаннан ччиссар цала оьрчI-душ талихIрайн бувккун, дурккусса инсан хьуну. Аммарив чIявуминнан мукунсса хьуншиврул ци дуллан аьркинссарив кIулну къабикIай. На хIадур бував дуклаки оьрчIру...


Аькьлукартурал махъру

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIаб Аьбдуллагь ибн Масъоьдлул увкуну бур: «Халкьуннал учай ххаллилсса махъру. Махъру ва тIуллу цасса инсанни талихIрайн уккантIисса. Махъру тIуллаха къалавхьхьума – аьй дуван лайкь хьумари».   Аьбдуллагь ибн Аьмрдухьхьун ца инсаннал буллуссар джигьадрал хIакъиравусса суал....


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.   (Дайдихьу хьхьичIмур номерданий)   Ружмарданул чак бувну камилну кьаст дуруна, Цалва-цалва агьлулухь хIалал бити увкуна. Къумамий тархъан бувну душманмий дакьил бувну, Цайва-цайва ялувсса хIакьру тIайла...


Суал-жаваб

ХIан даххайсса тучандалуву бухгалтерну зун бучIиссарив? Мукунсса тучаннаву ва цаймигу хIанттия хайр ласласисса идарарттаву бухгалтерну ягу цайми къуллугъирттай зун ихтияр дакъассар, хIарамссар. Мунинсса далилнугу хъанахъиссар хIанттиха зузисса инсантурал ацIва журалий Идавсил ﷺ нааьна дурсса, имам...


ДакIнивусса загьру

ХьхьичIазаманнай ца душ щар хьуну, ласнал къатлуву ласнал ниттищал яхъанай бивкIун бур, ганиха къуллугъ буллай. Амма ласнал ниттил мудан ганий аьй-бювкьурду дуллай, яхI буван къабюхълай бивкIун бур. ХIукму бувну бур ласнал ниттин загьру буллуну дирчIан дуван.   Душ лавгун бур базаллуву...