«...Арарду цIакь бува»

«...Арарду цIакь бува»

Панасса дунияллул кьининихсса иширттахух лавгун, жунма чIявуну хъамабитай жунма оьрмугу буллуну, цала паракьатшивугу, чурххал цIуллушивугу, чIунгу кьурван дурну жува хъуни бувсса нину ва ппу. Гайннаву буссар Аллагьу Тааьланал цIимигу, ссайгъатгу, жула хIал ккаккавугури. Амма жунма чIун-чIумуй гайннал хIурмат, кьадру-кьимат хъамабитай. Цал-цал жува агьамшиву дувару дустуран, давурттан, маэшатран, амма яла гъанми инсантурансса чIун ва ссавур къалякъай.

 

Жунма ххуйну кIулли хъиншивруву так чани ва талихI бушиву, оьбалалуву – цIан ва алши бакъашиву душиву. Гьарцаманал язи бугьай цанмасса ххуллу – хъинбалалул ягу оьбалалул. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Камилсса иман къадикIайссар цанма ччисса зад цала диндалул уссингу къаччиманал дакIниву» (Аль-Бухари, Муслим). Утти укунсса суал булунна: циванну жува яла гъанминнащалсса арарду хьхьара буллалисса; ниттил ва буттал цала оьрчIай аякьа дувайсса куццуй жувагу нитти-буттай аякьа дуллан аьркинсса бакъарив? ДакIнин бутияра, зула оьрчI бувсса чIумал цукун ххари хьуссияв. Мукунма вил нину ва буттагу ххари хьуссар ина увсса чIумал.

Ца кьини Абубакрдул душ Асмал цIувххуссар Идавсихь ﷺ: «ТтучIан дуркIунни цIарайн икрам бувайсса дин дуллалисса ттул нину. На аьркинссарав ганищал хIалашиву дугьан?» Идавсил ﷺ увкуссар: «Ниттилщалгу, гъанминнащалгу арарду цIакь бува» (Аль-Бухари, Муслим).

Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «Аллагь Тааьланал Цала лагътурайн (инсантурайн) буюр бувссар так Цайнма бакъа икрам мабувари куну. Ялагу буюр бувссар нитти-буттан хъинбала буллали куну. Гай хъунив хьуну бухьурча, гайннахь «Уф!» кусса махъ маучав, чIу лахъ мабав, хIурмат бува…» («Аль-Исраъ» суралул 23-му аят)

ХIисав бувара, Аллагьнайн ﷻ мютIи шаврил хъирив бивхьуну бур нитти-буттаха хIурмат баву!

ХIадисраву увкуну бур: «Аллагьнал ﷻ рязишиву дуссар нитти-буттал рязишивруву, Аллагьнал ﷻ сси буссар нитти-буттан сси бизан бавриву» (Тирмизи).

Жува хIадурну бикIару дустуран ччимур буллан: хъамалу ягу кафелувун оьвчару, кумаг бувару, чIунгу кьуватгу харж дувару. Нитти-буттал чIивисса за бува учирчагу, жунма захIматсса ишну чIалан бикIай. Амма дустал бюхъайссар ца кьини арх буцан, бакъа хьун, так ниттил ва бутталли мудан зуй аякьа дуллантIисса, тагьар цукунсса духьурчагу.

Цала оьрчIал къатлува уккан увну, лекьа-пякьу хьусса пукьлуву ялапар хъанахъисса къужлул увкуссия тIар: «Ттула оьрчIал лихъан увунна, амма ттун гай ттигу ххирар, гайннах ялугьлайгу ура», - куну. Мукун ххирассару жува ниттин ва буттан!

Уссурвал ва ссурвал, нину ва ппу чIарав бунува гайннаха хIурмат бувара, акъахьурча гай бакъасса чIун дучIайхту пашман хьунтIиссару.

 

МухIаммад Оьмаров

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


ХIакьсса мяърипат

ЦIанасса социал сетирдал заманнай сакин хьуну бур аьжаивсса масала: жула дакIнил энергия кьатIурдай дурган дурну, цайминнайх дарчIуну, кулпатран так увхсса, ссахчIав гъира бакъасса инсан личIлай ур. Мукунсса тагьарданул кулпатраву тIааьндакъашивуртту чIяру дуллай дур, лас ва щар кунная ку арх...


Аькьлукар ва халиф

Халиф Гьарун Рашидлул заманнай ивкIун ур Багьлюль тIисса салихIсса аькьлукар. Халиф чIун-чIумуй ганащал хьунаавкьуну ихтилат бувайсса бивкIун бур. Гьаруннул хъярч бувсса чIумалгу Багьлюллул хъинну аькьилсса жавабру дулайсса диркIун дур.   Ца кьини халифнал Багьлюль цачIана учIан увну,...


ТалихI ссаву буссар?

Циняв муния гъалгъа тIун бикIай, циняв муничIан кIункIу тIий бур, амма инсаннахь инава луглагимур бувчIин бува учирча, балжисса жаваб дулунма нажагьгу къалякъай.   Пикри бувара, инсан ур ца ххирасса ххазиналух луглай, амма му чув лабивтун буссарив, цукунсса буссарив къакIулну. Му хьхьичIунай...


Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

НицIавкIратусса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул «Сабат» ва «Мактубат» тIисса луттирдаву кIицI ларгун дур Сайид Абу Оьбайда бин Сайид Нуруддин аль-ХIусайни аль-Гъумуки ад-Дагъистани тIисса цIа. Шичча мяйжан хъанай бур Абу Оьбайда Гъумучатусса, МухIаммад Идавсил ﷺ душнил...


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.     Бисмиллягьи-ррахIмани-ррахIим.   МарцIну вичIи дишара, я диндалул уссурвал, Жула Сайид Идавсил сиярдалул бусаннин. Арулдагу лухччигу, арулдагу ссавругу Цахлуну ляхъан дурсса ХIабибуллагь...