«...Арарду цIакь бува»

«...Арарду цIакь бува»

Панасса дунияллул кьининихсса иширттахух лавгун, жунма чIявуну хъамабитай жунма оьрмугу буллуну, цала паракьатшивугу, чурххал цIуллушивугу, чIунгу кьурван дурну жува хъуни бувсса нину ва ппу. Гайннаву буссар Аллагьу Тааьланал цIимигу, ссайгъатгу, жула хIал ккаккавугури. Амма жунма чIун-чIумуй гайннал хIурмат, кьадру-кьимат хъамабитай. Цал-цал жува агьамшиву дувару дустуран, давурттан, маэшатран, амма яла гъанми инсантурансса чIун ва ссавур къалякъай.

 

Жунма ххуйну кIулли хъиншивруву так чани ва талихI бушиву, оьбалалуву – цIан ва алши бакъашиву душиву. Гьарцаманал язи бугьай цанмасса ххуллу – хъинбалалул ягу оьбалалул. МухIаммад Идавсил ﷺ увкуссар: «Камилсса иман къадикIайссар цанма ччисса зад цала диндалул уссингу къаччиманал дакIниву» (Аль-Бухари, Муслим). Утти укунсса суал булунна: циванну жува яла гъанминнащалсса арарду хьхьара буллалисса; ниттил ва буттал цала оьрчIай аякьа дувайсса куццуй жувагу нитти-буттай аякьа дуллан аьркинсса бакъарив? ДакIнин бутияра, зула оьрчI бувсса чIумал цукун ххари хьуссияв. Мукунма вил нину ва буттагу ххари хьуссар ина увсса чIумал.

Ца кьини Абубакрдул душ Асмал цIувххуссар Идавсихь ﷺ: «ТтучIан дуркIунни цIарайн икрам бувайсса дин дуллалисса ттул нину. На аьркинссарав ганищал хIалашиву дугьан?» Идавсил ﷺ увкуссар: «Ниттилщалгу, гъанминнащалгу арарду цIакь бува» (Аль-Бухари, Муслим).

Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «Аллагь Тааьланал Цала лагътурайн (инсантурайн) буюр бувссар так Цайнма бакъа икрам мабувари куну. Ялагу буюр бувссар нитти-буттан хъинбала буллали куну. Гай хъунив хьуну бухьурча, гайннахь «Уф!» кусса махъ маучав, чIу лахъ мабав, хIурмат бува…» («Аль-Исраъ» суралул 23-му аят)

ХIисав бувара, Аллагьнайн ﷻ мютIи шаврил хъирив бивхьуну бур нитти-буттаха хIурмат баву!

ХIадисраву увкуну бур: «Аллагьнал ﷻ рязишиву дуссар нитти-буттал рязишивруву, Аллагьнал ﷻ сси буссар нитти-буттан сси бизан бавриву» (Тирмизи).

Жува хIадурну бикIару дустуран ччимур буллан: хъамалу ягу кафелувун оьвчару, кумаг бувару, чIунгу кьуватгу харж дувару. Нитти-буттал чIивисса за бува учирчагу, жунма захIматсса ишну чIалан бикIай. Амма дустал бюхъайссар ца кьини арх буцан, бакъа хьун, так ниттил ва бутталли мудан зуй аякьа дуллантIисса, тагьар цукунсса духьурчагу.

Цала оьрчIал къатлува уккан увну, лекьа-пякьу хьусса пукьлуву ялапар хъанахъисса къужлул увкуссия тIар: «Ттула оьрчIал лихъан увунна, амма ттун гай ттигу ххирар, гайннах ялугьлайгу ура», - куну. Мукун ххирассару жува ниттин ва буттан!

Уссурвал ва ссурвал, нину ва ппу чIарав бунува гайннаха хIурмат бувара, акъахьурча гай бакъасса чIун дучIайхту пашман хьунтIиссару.

 

МухIаммад Оьмаров

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Аькьлукарнал насихIатру

Ттизаманнул Сириянал диндалул аьлимчу АхIмад Шарифлул бувсун бур укунсса бусала.   Ца инсаннал цIувххуну бур аькьлукарнахь: «Инсантураву яла махIатталмур цумур хасиятри?» Аькьлукарнал жаваб дуллуну дур: Инсантуран оьрчIшиву бизар хьуну, анаварну хъуни хьун ччан бикIай, амма...


Яла хъинмур хъус...

34-мур бакI   Халкь хъинмунийн гьуз учин баву ва бунагьмуния буруччаву   Хъинмунийн кIункIу баву ва бунагьмуния буруччаву – хъинбаларду буллан буюр баву ва оьбала баврий къадагъа дишаву хъанахъиссар. Ибну Аьббаслул бувсун бур цала цIувххуну бивкIшиву МухIаммад Идавсихь ﷺ:...


Мюнпатсса дуаьрду

КIюрххил ва гьанттайнмай хъама мабитав буккин: – «Аятуль-Курси́» – Сура «Аль-Ихляс» (3-ва) – Сура «Аль-Фалякь» (3-ва) – Сура «Ан-Нас» (3-ва) – Дуаь   – Убайлул цIувххуну бур (жиндалухь): «Жу зуяту...


Заннал неъмат

Гьарца кьини инсан хьуна акьлай ур микробирттащал. Гайннуву чансса бакъар цIуцIавуртту, азарду сукку дувайссагу. Мукунсса микроорганизмардащал талан Аллагь Тааьланал ляхъан дурну, инсаннал чурххаву дирхьуну дур иммунитет.   Ттизаманнул хъиривлаявурттайн бувну, дунияллийсса халкьуннава...


Кьамулмур цадакьа

Цадакьа тIисса мукъул мяъна хъинну гьартассар: ванивун буххайссар фаризасса закат ва инсаннан ка-кумаг баву. Инсаннал цува АллагьначIан ﷻ гъан хьуншиврул цаманнан хъус дулаврин учайссар цадакьа (аьрабрай – «садакьа»). Диндалул аьлимтурал луттирдаву ва мукъуйну чIявучин ккаккан...