Хъиншиврул гьанна
ЧIявуми нину-ппу бикIай чялиш бувккун оьрчIру итххяххан буванмур буллай. Ца-цал хьунабакьай интеллект хьхьичIуннай давриха ас-намусрал ва яхI-къириятрал махъун багьсса оьрчIру. Мяйжаннугу, интеллектрал даражалул ва инсаннал хасиятрал дянив дазу ккаккан дувансса, вари кусса дахIаву дакъар. Мудан къабикIай аькьлулул бувччусса ва ас-намусрал бувччусса инсантал, хъинбала хъиншивуртту дуван хIадурсса.
ОьрчIал жабавлувшиву – нитти-буттай
Оьрмулуву хьхьичIунмай хъит тIий, цайминнаяр махъун къабагьан хIарачат буллай, тарбиялул даву хIура дуклай дур. Мяйжаннугу, жунма чIалачIисса куццуй цимурца мукссава захIматну бакъассар, гьарицимурцаннул гьану бизлазиссар ва оьрчIан эбратну хъанахъиссар нину-ппу. Цуксса кьурчIинугу, чIявуминнал ва иш хIисавравун къалавсун, тарбиялул иш цайминнахун бутлан бикIай. Амма, цимурцаннул гьану бизайсса кулпатравар, гьарица ишгу нитти-буттаяр хъар хъанахъисса. ХIисавравун ласун аьркинссар нитти-буттал ххуйми, ягу оьккими хасиятру оьрчIаву аьлтту шайшиву.
ОьрчIру – жула дагьантту
Гьай-гьай нитти-буттал хасият оьрчIайн дусса куццуй къадияйссар, бюхъайссар анатомиялул ва физиологиялул ххуйми чуллу ялтту буккангу, ягу тIааьн бакъами чуллу оьрчIал тIул-тIабиаьтрахун дахчингу. Масалдаран, агана оьрчIру цалва нину-ппу кунма паракьатсса, дакIнил хIал-аьмал кIюласса хасиятрал бухьурчан, оьрмулуву миннан захIмат хьунтIиссар кьянкьа-кьурчIисса хасият дусса инсантурал кунма къуццу буллан. Амма, миннаща бигьану хьунтIиссар лагма-ялттунах кIукIлуну, дакI-цIимину буруган. Мукунсса оьрчIая «цIакь бусса нарт» уллалисса чIумал, му хъиннува аьраттал уклай, цала кулпатрайн сситтулну, цаярва гуж чанманай къия дуванмуних луглан икIайссар. ХъунмурчIин, мукун тарбия буллалисса оьрчIру компьютердал тIуркIурдахьхьун бирияй ва ми тIуркIурдавугу яла сситтулми персонажру язи бувгьуну бялахълан бикIай. Мяълумну чIалачIисса зат бур, укунсса хасиятрал оьрчI искусствалул чулухунай тIайла уварчан, хасиятрангу, цанмагу цукунчIавсса зарал къабиян бувну цIанихсса пишакар хьун бюхъайшиву.
Мукунмасса иш хьун бюхъайссар гьалаксса, зирангсса хасият дусса оьрчIал оьрмулувугу. Агана мукунсса оьрчIайн мудан дяъвай, насихIатру буслайнма бухьурчан, бюхъайссар мунан ми инсантал чунчу куну, ссибувцIуну личIангу. Укунсса хасият дусса оьрчIал энергия усттарну ва магьирну тIайла буван аьркинссар. Дирисса, кьянкьа-кьурчIисса хасият дусса оьрчIру чIявучин бикIай спортраву хьхьичIунсса хIасиллу дуллалисса. Цалва кьуватрал даража кIулсса оьрчIан бигьассар сситтучIа ва гужирачIа ссавур дуван, цанчирча миннан кIулссар иш багьсса кIанай цащара жаваб дулун бюхъайшиву.
Ччаврилли тIитIайсса хъиншивурттал ххуллурду
Нитти-буттал ва лагма-ялттуминнал диндалул тарбия хъиннура ялтту дуккан дуллалини тIааьн дакъасса тагьар хIасул хъанан дикIай. Цаппараннал мюрщину бунува оьрчIру Аллагьная ва мунал танмихIирттая нигьа бусан буллай миннавун вас-ццах бувтун, пикрирдавун бичай. Мукун, цавай нигьа бусаврил ва цайнна цалла вихшала дакъашиврул оьрмулуву цукунчIавсса хIукму буван дакI къадиллай, цайминнал бувсмунийн лаглай бур, хIасил ми бигьану хъяврин буван хъанай бур. Ваймигу, нигьа бусласаврия багьтIатIал хьуну, инсантурайн сси буцIаврил тIайласса ххуллия лаглай бур. Мукунсса инсантурал диндалул масъалартту бигьану кьабитайссар ва мудан нигьал ва ццахлил дянив бикIайссар. Бюхъай циняв ттущал рязий къахьунгу, ттул пикрилий на оьрчIру Аллагьная нигьа бусан къабуллай, ялунгума миннан Зал ххира хьунмур буллай тарбия буллавияв. Агана, оьрчIан дакIнихтуну Аллагь ххира хьурча, му икIантIиссар цавура яла ххуйми хасиятру хIасул дуванмур буллай. Так хъинбала-хъиншивурттал гьану бизарчанни оьрчIру тарбия бувангу бюхъантIисса. Инсан хъунмурчIин ур цала дакIнин ччимур буллай, муния хIаз ласлай, ччаврил гьану бивзуну тарбия бувсса, дакI-аьмал хъинсса хасиятрал оьрчIругу мукунма буссар хъинбала-хъиншивуртту дуванмуних луглай.
На ташвиш хъанан икIара оьрчIру тарбия баврил чулухуннайсса хъунмур ургъил цукунсса дикIан аьркинссар тIисса суал ттухьхьунма буллукун. Гьай-гьай, чIявуминнал учинтIиссар, диндалул кIулшивуртту дулаву ва тарбиялул даву архIал дачин дуван аьркинссар куну. Амма, кIицI лаганна инсантурал практикалуву ца чулухуннаймур цинцил лахIан дуллай бачайшиву. Агана ттухьва цIуххирча, на учивияв оьрчIал хасиятрал чулухуннай къулагъас ххишала дувара куну, цанчирча муния хъар хъанай буну тIий цимурца.
ОьрчIру – жулва пахру
Утти агьаммур суалданунсса жаваб: цукунни оьрчIру ас-намус буну, хъинбала-хъиншивуртту дуллай тарбия буван?
ХьхьичIва-хьхьичI, оьрчIал цукунсса духьурчангу ца мискьал ххуйсса даврил дуварчан, чарабакъа аьркинссар цIа дуван, лайкь дакъасса тIул дурнийгу, гьалак къабувккун бувчIин буван аьркинссар ххишала тикрал къадуваншиврул. ОьрчIан бувчIин аьркинссар тIулдакъашивурттал ахир-хайр хъинбалдарайн къадуккайшиву. Ттущал хьунабавкьусса чIявуми оьрчIал нину-ппу бикIай, оьрчIру чIунархIал оьрчIаяр ялавайсса хасиятрал бушиву буслай. ОьрчIащал аьркинссар мудан гъалгъа тIун, миннал суаллахьхьун жавабру дуллан, хIатта ца-цал миннал булайссар тIааьн бакъассагума суаллу. ЦукунчIав къабучIиссар оьрчIру хъяврин буллай, миннахь бачIвасса махъру буслан. Мюрщину бунува вих буван аьркинссар ми яла аькьлу буми, яла ххуйми бушиву. Нажагьлий ххуй дакъасса тIул дуварчангума бувчIин буван аьркинссар ххишала тикрал дуван къабучIишиву.
