ОьрчIащал тIуркIу бувара

ОьрчIащал тIуркIу бувара

Абу Гьурайрал бусаврийну, Идавсил ﷺ увкуну бур: «ОьрчIру бусса цумацагу инсан, чара бакъа миннащал чIиви оьрчI куна цувагу аьлахълан аьркинссар» (Бухари, Муслим). Аммарив, чIявуми нитти-буттал цала оьрчIащалсса тIуркIурду ккалли буллан бикIай ттюнгъа-хъихъи баврин. Мукунсса инсантал хъинну бяйкьлакьиссар.

Инсаннал оьрмулуву дуссар цанна дакIнин багьмур буллан гъира бусса чIунну. ДакIнил лавсъсса давуртталли инсантуравун зунсса гъирагу-шавкьгу рутайсса, мукунсса чIумалли инсантал итххяххайсса, миннаяр унгу-унгусса инсанталгу шайсса. Мунийн бувну, мюрщисса оьрчIангу тIуркIу баву агьамшиву дусса ишри. ТIуркIулулли оьрчIру лябуккан ва хъуни бувайсса. Зува оьрчIан ххирану ччай бухьурча, миннащал бялахълай, зухухва лаган буллан аьркинссар. ТIуркIулийхчIинни оьрчIан дуниял ва цимурца кIул шайсса.

МухIаммад Идавс ﷺ чак буллалисса чIумалгума, сси къабивзуну оьрчIащал аьлахъайсса ивкIссар. Ца-цал МухIаммад Идавсил ﷺ чак бувайсса бивкIссар, каруннавун цала душнил оьрчIру бувцунугума. ХIатта, сужда бувайсса бивкIссар оьрчIру ттиликIрая бучIан къабувну.

1. ТIуркIулулли жунма оьрчIру ххирашиву ва миннахсса ччаву исват дувайсса.

ОьрчIал оьрму – му щалава тIуркIур. КъабучIиссар тIуркIулух къулагъас къадуллан. Цанчирча, хъуниминнал дуллалимургу оьрчIал тIуркIулун лащан бувайсса буну тIий. Зува оьрчIащал бухханцIа бялавхъун махъгу мюрщултрал учинтIиссар цIунилгу: «Нану, тIуркIу тIун», – куну. ТIуркIулийн бувну, тасттикь хъанай бур оьрчIру ххирашиву ва ми бакъа-чарабакъашиву.

2. ТIуркулийн бувнур оьрчIал творчестварду итххяххайсса.

Зунмагу хIисав шайхьунссар оьрчIал цанма тIуркIурду ляхъан буллалисса куц? ХIисав шайхьунссар мукунсса тIуркIурду ляхъан буван цукунсса акьлу-кIулши ва пикрирду аьркин шайссарив. ТIуркIурдайхчIинни оьрчIаву цIуцIусса сиптарду ва пикри-хияллу хIасул шайсса. Мукун, оьрчIал хIасул дувайссар цалва ляхъан бувсса хияллал дуниял.

3. ТIуркIурдал лахьхьин бувайссар оьрчIру низамрайн буцин.

Гьарцагу тIуркIулул дуссар цилла-цилла низам. ОьрчIругу, тIуркIурдал низам дуруччин лахьлай бялахълан бикIайссар. Мукун бакъахьурчан, тIуркIу бяличIайссар.

4. ТIуркIулулли оьрчIал дянивсса дусшиву цIакь дувайсса.

ТIуркIулий буклайсса чIумал оьрчIру цаманан аьркинмунил пикрирдай буссар. Мукун, бакъахьурчан, тIуркIулул ахир ччяни дучIайссар. Мунийн бувну, тIуркIулул оьрчIан лахьхьин буллалиссар куннал куннащалсса дусшиврул арардугу цIакь дувангу.

5. ТIуркIулул оьрчIру бигьалаган буллалиссар.

Гьарца оьрчIал бивзсса шаттирал ва кIунттил дургьусса игрушкалул бусласиссар миннал дакIниву бумур. Мунияту, хIисав ласун аьркинссар оьрчIру бялахълахъисса куццул ялув.

6. ТIуркIулул оьрчIаву дин хIасул шаврил гьану бизлазиссар.

ОьрчIал бакIрал ня чялиш дурккун зун дикIайссар тIуркIу тIутIисса чIумал. Мунияту, оьрчIан тIуркIулийхчIин бигьану лахьхьин дуван бюхъайссар Исламрал ва диндалул кьанунну. МухIаммад Идавсил ﷺ мудангу кIицI лагайсса бивкIссар оьрчIан тIуркIурдал агьамшиву хъуннасса душиву. Инсантурал тайпалува яла ххуйма, мудан оьрчIащал аьлахъансса багьана лякъаймари. Мунияту, МухIаммад Идавс ﷺ чак буллалисса чIумалгума, сси къабивзуну оьрчIащал аьлахъайсса ивкIссар! Ца-цал МухIаммад Идавсил ﷺ чак бувайсса бивкIссар, каруннавун цала душнил оьрчIру бувцунугума. ХIатта, сужда бувайсса бивкIссар оьрчIру ттиликIрая бучIан къабувну. (Абу Давуд, Насаи). Хъуниминнал оьрчIащалсса укун нахIу-хIалимсса арардал мюрщисса оьрчIаву хъиннура цIакь дуллалиссар чак баврихсса ва мизитрахсса ччаву. Ибн Аьббаслул бувсун бур: «Ца ппурттуву МухIаммад Идавс ﷺ цала душнил оьрчI ХIусайн хъарай ивтун занай ивкIун ур. Му ккавксса, ца инсаннал ХIусайннухь увкуну бур: «Я, ттул арс, ина увцуну заназисса куццул ххуйшиву!» Идавсил жаваб дуллуну дур: «Ва ур лайкьсса бурттигьу!» – куну (Тирмизи).

Жула Идавс ﷺ ляличIину оьрчIру ххирасса ва миннан эбратсса ивкIссар. Цал Идавсил ﷺ увкуну бур: «Цалчин оьрчIан лахьхьин буван аьркинссар ‘‘Ла илагьа иллаЛлагь’’ тIисса махъру». Ца ппурттуву Идавс ивкIун ур цала дуснал Абубакардул ужагърай. ЧIивисса Аьйша t арх бакъа бялахълай бивкIун бур. Му чIумал Идавсия ﷺ цинма бавсса аят ганил тIуркIу тIий бунува дакIних лавхьхьуну бур. Мунийн бувну, оьрчIащал бялахъаврийну, тIуркIу баврийну исват буллай буру жунма жула оьрчIру ххирасса куц, ттюнгъану ва кIу къабизанну лахьхьин дуллай буру диндалул кьанунну.

Цукунсса тIуркIурдайри ихтияр дусса оьрчIащал бялахъан?

Дунияллий бур цикссагу журасса тIуркIурду. ЧIявуми цивппагу бур кунниха ку лавхьхьусса. Лахьхьин бувара оьрчIан оьрчIний зува бялахълай бивкIсса тIуркIурду. ТIуркIулул зумувну лахьхьин буллалияра миннан иман-исламрал кIулшивуртту. ОьрчIащал чичлачияра аьраб букварду. Дувара аьраб букварду бусса карточкарду ва лахьхьин буллалияра миннан тIайлану зумух ласун. Идавстурал тарихрая ва Исламрал кIулшивурттая бусласисса тIуркIурдай буклакияра. ОьрчIахь цания-ца Идавсил ﷺ тарихрая бувсун, яла цIухху-бусу бувара цанма кIул хьумуния бивсса асардая.

Ккалаккияра оьрчIахь аятру ва хIадисру. Бюхъайссаксса оьрчIан бувчIинну буккинсса хIарачат бувара. Масалдаран, бучIиссар оьрчIахь «Филь» суралуву бумунил мяъна балжину бусан. Хъама мабитару цимурца Аллагьнал каши-кьудратрайну хъанахъишиву лахьхьин буван. ОьрчIаву най бунува хIасул хьун аьркинссар оьрмулуву хъанахъимунил хIакъиравусса тIайласса пикрирду. Ужагърай Аллагь ва МухIаммад Идавс ﷺ ххирасса тагьар хIасул хьуну духьурча, оьрчIан бигьану лахьхьинтIиссар хъуниминнал бусласимур.

АЬИШАТ ИБРАГЬИМОВА

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


ЗанначIан гьаз дурсса кару

Цала дянивсса икьралдайн, кIулминнайн, соцсетирдайн чул бишлай аьдат хьусса халкьуннал дянив жунна чIявуну хъама дитай ца агьамсса низам: халкьуннайн букканнин цал Аллагьнайн ﷻ лабизан, дуаь дуван.   Ва укунмасса маслихIат бакъарча, бусурманчунал гьанусса мухIлухIин хъанахъиссар,...


ХIабибнал ﷺ дуниял кьадитаврил бусала

Ца хавар бусанда, вичIи дишара Кьуръан-хIадис бувсун къабувчIайминнан, Аьжам шеъри бувну ХIабиб ﷺ кIицI анда Цал шафааьт жунма бияйрив ккаккан. Муъжизатру буслай гъалгъа буварча, КIивагу иттату макь экьи лагай, Цув кIицI лагаврийну ихтилат барча, Вай кьянкьасса дакIру кIукIлу хьун...


Напсилул хасиятру

Напсилул хасиятруЦала напсилух вичIи дирхьуну, оьбаларду буллан махъаллил акъасса инсаннан хасъсса хасиятру дур къуллугърах къанихшиву ва мудан цува цайминнаяр лавайну икIан ччишиву. Мукунсса инсаннан, мудан хьхьичIун личлай, цайми инсантал цала буюрду биттур буллали буллай, цахва мюхтаж буллан...


Таваккулданиясса мусил махъру

    Таваккулданул мяъна дурчIин дуллалисса калимартту:   Идавсил ﷺ увкуссар: «Халкьуннаву яла гужма хьун ччиманал Аллагьнайн ﷻ таваккул бутича». ЯхIъя ибн Муа́ьзлухь цIувххуссар: «Инсан таваккул бутайману та ккаллиссар?» «Цала Заллуну Аллагь ﷻ...


Суал-жаваб

БучIиссарив жаназалул чак буван хьхьичI жаназа дакъанура. Жул шяравусса мизитраву мукунсса чак бувай гьарца нюжмар кьини. Мунин шариаьтраву цукунсса хIучча буссар? Имам Аль-Бухарил ва Муслимлул хIадисирттал луттирдавусса хIадисраву бувсун бур Эфиопиянал паччахI Наджаши ивкIусса хавар баяйхту...