Лас зун ччай акъар...

Лас зун ччай акъар...

СсацIун бавхIуну буссарив бусан захIматри, амма махъсса шиннардий чIявуну баллай бур жагьилсса хъанния ласру ягу бувагу зун къаччай, ягу ляличIисса лайкьсса даврих ялугьлай бур, тIисса аьрзарду. Арцу диял къахъанахъаву сававну, кулпатирттаву къалмакъаллу чIяру шай, хIатта личIи хьусса кIанттайнгума бияй.

 

Агарда, хъамитайпалул му иширахсса бургаву чансса даххана дуварча, бюхъантIиссар тагьар ххуйчулийннай даххана дуван. ЦIанакул хIасул хьунтIиссар суал: «Циванни щарссанин баххана хьун аьркинсса, багьана ласнаву бунува?» - тIисса. БувчIин буванна. Мукунсса сурат хIасул шайссар ца оьваннасса сававрайну. Психологическийсса кумаг аьркин шай хъамитайпалун, ганил ласнан тIурча ссалчIав буруккин къабикIай. Психологическийсса кумаггу аьркин къашай. Микку багьлай бур адаминал агьамми хасиятру дурчIин, га къазузаврил багьана ссаву бурив кIул буван. Цуксса хIайпнугу, мунил тахсир ласнал нитти-буттайгу лякъай, хъар цайнна ларсун, щаллуну арснал кулпат дуланмагъ буллалисса. Микку иш цамунивугу буссар: арснал баччибакъулшиву ва кьатIух ищаву чIалай, ца-ца чIумал нину-ппу анавар буккай ганан щарсса дуцин, кулпатрал ялувсса жаваблувшинна дурчIлай, тIайла ацIанссар тIисса вихшалдарай. Щар дуцаврийнугу цичIав даххана къахьурча, байбишай хъунасса арснаха зий, ганачIату жагьилсса щарсса ликъахъаншиврул. Амма микку ахир хъиннийн къадуккайча, ялунгума лапра оькки шай. Дянив оьрчIру хьуну махъгума буруккин бухкъалагай, личIи хьунгума багьай. Мукунсса иширттая буруччиншиврул, нитти-буттан дакIний бикIаван аьркинссар арсру мюрщинияцIава захIматрахун бичин аьркиншиву, арцу цукун лякъайссарив бувчIиншиврул, захIматрал кьадру кIулну бикIаншиврул. ОьрчIру мукун тарбия шайссар ххуйсса даврихлу цIарду дуллай, ххуйдакъами тIуллайн яру къалакьларча.

Амма мудан цимурца саргъунну къабикIай. Ласнал ва щарнил дянивсса къалмакъаллу ххалдигьлагьийни, хъамитайпалущалсса ихтилатраву ялун личай, аьмну ганил лас къаоьккисса инсан ушиву. Ххуй дакъасса тIуллу ганаву дакъашиву, шарда къалмакъаллу къадувайшиву, амма дустуращал оьнна чIун чIярусса гьан дуллай ушиву. Ласнал цала лагмаминнащалсса арардая кIул буллан бивкIукун, миккугу чIявуну хъамитайпалул кIицI лагай, лас цайминнан кумаг буллан хIадурсса, лагма-ялттунал хIурмат бусса ушиву. Микку бувчIлай бур ганил лас ушиву цайва цува дакI къадарцIусса, цала кьимат къакIулсса, жаваблувсса ша ласун сикъавсусса. Так цала щарссанил личIаннин, гьарцаннал хIурмат бувайсса ушиврул исват буллай бур хъамитайпалун цила ласнал хасият къадурчIлачIаву, лас тарбия увансса ганил хIарачатругу га цайминнаха лащан уллалисса иттах бищавуну бувчIин бюхъайшиву. Мукунсса чаранну нажагьвагу чулийн къабуккайссар.

Лагма-ялттунал итталу ххуйну чIалансса ласнал хIарачат цала кулпатрангу учIисса ушиврухун бихьлахьиссар. Микку бувчIин аьркинссар ссал цIанийсса буссарив ганал хIарачатру ва мунийну ганал ци духлахиссарив. Цала кьимат гьаз бувансса, цала агьамшиву ккаккан дувансса хIарачатри ганал бусса. Агарда, лагма-ялттуналгу ганая цIарду дуварча, хъиннува хIарачат буллантIиссар цайминнан ххуй изан. Лагма-ялттуначIа цала хIурмат бушиву чIалай, га ялу-ялун хIарачат буллалиссар хъиннува ххуй изан. Чил инсантуран бувчIлачIиссар га цана ссалчIав буржлувну акъашиву, мунияту цIардугу дуллай, барчаллагь тIутIиссар. ИчIура кулпатраву тIурча сурат цамур куццуйсса дур, так щарссанин дакъа къакIулсса. Хъамитайпа дакI дарцIуну бур лас кулпат ябуван буржлувну ушиврий (га тIайлассар), мунияту ганал захIматрахлу барчаллагь къатIутIиссар. Барчаллагь учин кIанттай цаппарасса хъаннил ца-ца чIумал итабакьайссар цава-ца гъалатI: тIайла бацIан бувансса умудрай ласру ххуку буллалаву. Мукун бушиву цинмагу чIалачIиссар, амма цамур чаран бакъашиврул. Цумурцагу хъамитайпалун лас тарбия уллалаврияр бакIран рахIатшиву ччиссар. Амма гьарцаннан бакIрайн къабагьай кулпатрал ялувсса цала жаваблувшинна кIулсса ласру. Хъаннин аьркинссар лахьхьин ласру ссаха-бунугу зузи бувансса гъира бутлан. ЧIявусса хъаннин къакIулли цала кIунттихь бияла хъунмасса бушиву. Ласнащал бучIантIимур къачIалай, личIи хьун ччисса хъамитайпалун на маслихIат бувара цамур сурат хьхьичI дацIан дуван.

Битанну зу личIи хьуну, кунная ку батIулну ялапар хъанай. Ца ххюра шинава хьунаакьинссар вин вила лас цамур щарссанищал. Микку вин кIул хьунссар га цайнува цува хьхьичIунай хьуну, ишру бавчуну ушиву. Муния махъ цIухха вихьва инава: ци бувривав уттисса щарссанил ганан, цала кулпат ххуйну яхъананшиврул гакссава хIарачат буллалисса, куну.

Гьай-гьай, найбунува къашайссар ласнал ва щарнил дянивсса арардаву диял дакъамур дурчIин ва му тагьарданува буккансса чаран лякъин. КIицI лавгсса куццуй, ласнал нитти-буттал къадулай арснахьхьун цала бюхъурду ххалбигьинсса сант. Гайннал ялув бацIаву сававну, арснал щарнил хIарачатругу чулийн къабуккай. ТIайлассар, хьунабакьайссар, банбит бухлавгсса, бяйкьусса арамталгу. Чил захIмат канай вардиш хьусса, хIатта альфонсталгума. Амма му журалул арамтал ялунма чIалан бикIайссар миннал оьнна чIун канакаврих, лагма-ялттунахсса баччибакъулшиврух бурувгун. Амма Заннайн щукру, мукунсса инсантал жяматраву къачIявур. ЧIявуми арамтурал захIматшиврува буккансса ххуллу лякъай, агарда му ишираву ганацIун щарссанилгу кабакьирча.

 

АьлиасхIаб Мурзаев

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Мубараксса барз

Рамазан зурул даража Рамазан зурул хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьу дуркIукун, Алжаннул хьулурду тIивтIуну, му барз гьаннин къалакьайссар. Дуржагьрал хьулурду лавкьуну, му барз гьаннин къатIитIайссар. ЩяйтIантал байщун бувайссар, иблислуй къатIа бишайссар. ЛивтIумий ххари шайссар, уттавамий рахIат...


Заннал неъмат

Гьарца кьини инсан хьуна акьлай ур микробирттащал. Гайннуву чансса бакъар цIуцIавуртту, азарду сукку дувайссагу. Мукунсса микроорганизмардащал талан Аллагь Тааьланал ляхъан дурну, инсаннал чурххаву дирхьуну дур иммунитет.   Ттизаманнул хъиривлаявурттайн бувну, дунияллийсса халкьуннава...


Ссавур дуван кумаг баймур

Идавсил ﷺ жунна ккаккан дурну дур ссавур дуван кумаг байсса азкар-дуаьртту: «КIюрххил чаклил хъирив ацIра дуаь дурккуманая Аллагь ﷻ рязи хьунтIиссар, Аллагьнал ﷻ му инсан уруччинтIиссар, миннувасса ххюра дунияллийсса оьрмулухассар, гайми ххюра ахиратраяссар.   «ХIасбия-Ллагьу...


Бувккума багъишла итайссар

Кьуръан буккаву – эбадатирттава ца яла ххирамур ва чири гьарзамурди. Кьуръан мудан ккалай хъинссар – дяхтта ва хьхьувай, сапарданий ва ичIува, мизитраву ва даврий. Жулва салихIсса буттахъалгу мукун буккайсса бивкIссар. Миннал хIарачат бувайсса бивкIссар Аллагьнал Лу бюхъайкун чIявуну...


Нуххуву дурсса дуаь

Ибну Оьмардул бувсун бур цанма МухIаммад Идавсия ﷺ бавсса хIадис (бусала): – Ца чIумал зуяр ччяни ялапар хъанай бивкIсса шама инсан аьрххилийн бувккун бур. Най бивну бур ца нуххучIан. Хьхьу дутан пикри хьуну, гивун бувххун бур. Му чIумал гужсса гъарал ларчIун, ххяллуя хъунмасса кьун багьну,...