ДИН ВА ИНСАН

ДИН ВА ИНСАН

Шаввал зурул ряхра зума

Шаввал-барз – хIажлил зурдардивасса цалчинмурди. Цуппа хIаж баву Зульгьижжа зурул цалчинми ацIва гьантлий бикIайнугу, хIаж бахIин бучIисса чIун дайдишайссар Шаввал зуруя. Мунин бувну, Шаввал зурул 1-нния, Зуль-хIижжа зурул 10-нний бияннинсса манзил хIисавссар хIажлил чIунну.

Ва зуруй бусурманнахь буссар цамур чIумал бакъасса мажал, ряхва гьантлий зума дургьуну ляличIийсса чири ласун. Мукун зума дугьаврил агьамшиву кIицI ларгун дур МухIаммад Идавсил e хIадисраву: «Рамазан барзгу бувгьуну, мунил хъирив Шаввал зурул ряхва гьантлий зума дургьуманан щалла шинал мутталий дургьуссаксса чири буссар» (АхIмад).

Имам Ан-Нававил ва хIадис бувчIин буллай увкуну бур: «Шинай зума дургьуссаксса чири шайссар, цанчирча гьарца бувсса хъинсса аьмалданух ацIлийнусса чири чичайнутIий. Му куццуй – Рамазан зурул зума дургьуманан ацIва зуруй дургьуссаксса чири, ялагу ряхра зумалух – кIива зуруй дургьуссаксса чири. Цинугу – шинай дургьуссаксса чири». Имам Ар-Рамлил «НигьаятульМухIтаж» тIисса луттираву увкуну бур: «КIицI лавгсса хIадисраву тIимунин бувну, суннатссар Шаввал зуруй ряхра зума дугьаву. Гьарца шинал мукун бувайманан чири буссар оьрмулухун зума дургьуссаксса… Шаввал зуруй ряхра зума куннил хъирив ку къадугьарчагу, суннат биттур баву щаллу шайссар, амма хъинссар Зумаритавал байрандалул хъиривмур кьини байбивхьуну, куннил хъирив ку ряхрагу дугьарча… Шаввал зуруй ягу Аьшура кьини (МухIаррам зурул ацIулчинмур кьини) зума дугьан ччисса инсаннал ният дуварча къадургьуну лирчIсса фаризасса зума хъирив лахъан, мунал зумагу хъирив лахъантIиссар, суннат-зумалул чиригу хьунтIиссар». Шаввал зуруй зума дугьаврил хIикматшиву цири учирча, ратибат-чакурдил фаризасса чакливу хьусса диялдакъашивуртту щаллу дувайсса кунна, гай ряхра зумалул Рамазан зурул зумарду тамам дувайссар.

Му бакъассагу, диндалул луттирдаву бувсун бур щарсса дуцин, магьар бишин яла хъинмур ва ххирамур чIун – Шаввал барз бушиву. Му зурувугу магьар нюжмар кьини кIюрххил бивхьуну хъинссар. Аллагьнал кабакьиннав дакIнихтуну чIявусса хъинбаларду буллан. Амин.

АДИЛ ИБРАГЬИМОВ

Хушаф – чассаг ва накI

Хушаф – нахIусса, чурххан хъинсса ва сайки циняв аьрабнал хIукуматирттай машгьурсса хIачIия дур. КIюрххила му хIачIарча чурххавун энергия, гуж бучIайссар. Ттизаманнайсса энергетикирдан кIанай хIачан бучIисса, зарал бакъасса хIачияри.

Хушаф дан хъинну бигьассар: аьркин хьунтIиссар 1 литра накIлил, 25-30 чассаг ва цIил къеппи. Ца-цавайннал миннувух качар ва ваниль хIала бувай, амма ттухь цIуххирча, ми аьркин бакъассар, чассаг укунмагу нацIусса бунутIий. Хъуварду бувксса чассаг кIункIурдувун бивчуну, ялун накIгу дуртIун, цIарай бишайссар. Щаран дикIайхту цIу хъинну лагь дурну ялагу 6-7 минутIрай шахьайссар. Му чIумал накIлил ранг даххана хьуну, чаннасса михакрангирайн кIура даянтIиссар.

ХIадурсса хIачIия дякъин дитайссар, яла блендердануву дищун дувайссар. ХIачIайссар чансса гъелину дуруна ягу холодильникраву дякъин дурну. Хъунмасса хIаллай дитарча, хушафрал тIин мороженоялул кунмасса хьунтIиссар. Хъунмасса хIаллай диртссаксса тIин нахIу шайссар. Ва хIачIиялул кIивагу бутIул инсаннал чурххан мюнпат гьарзассар, цивппагу Кьуръан-хIадисирттаву кIицI лавгун буссар. Ибну Аьббаслул увкуну бур: «МухIаммад Идавсин ﷺ яла ххирамур хIачия накI дия» (Абу Нуаьйм). НакI – витаминнал щаращир. Муниву фосфор, витамин Д, магний, кальций буссар. НакIливу дуссар инсаннал чурххал циняв тIалавшиннарду щаллу дувансса аминокислотарду. Чассаг тIурча, аьламатсса, чурххавун гуж бутIайсса, чIярусса цIуцIавурдая буруччайсса ахъулсса хъанай дур.

МухIаммад Идавсил ﷺ маслихIат бувссар къюкIлил цIуцIавурдан даруран чассаг канарча хъинссар куну. Муниву къюкIлил ва туннурдал къашайшивуртту хьун къадитайсса калий гьарзассар. Ттизаманнул медициналул аьлимтурал тасттикь буллай бур кьинилун ца чассаг ва ца исттикан накIлил биял шайшиву инсаннал чурх буз буван. Зувагу дувара хушаф – нахIусса ва чурххан бузсса хIачIия. КIинттул мунил зу гъели бувантIиссару, дякъин дурну хIачIарча гъинттул дюхлул бувну рахIат буккан бувантIиссару.

АМИНАТ АЬЛИЕВА

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Мубараксса барз

Рамазан зурул даража Рамазан зурул хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьу дуркIукун, Алжаннул хьулурду тIивтIуну, му барз гьаннин къалакьайссар. Дуржагьрал хьулурду лавкьуну, му барз гьаннин къатIитIайссар. ЩяйтIантал байщун бувайссар, иблислуй къатIа бишайссар. ЛивтIумий ххари шайссар, уттавамий рахIат...


Аькьлукарнал насихIатру

Ттизаманнул Сириянал диндалул аьлимчу АхIмад Шарифлул бувсун бур укунсса бусала.   Ца инсаннал цIувххуну бур аькьлукарнахь: «Инсантураву яла махIатталмур цумур хасиятри?» Аькьлукарнал жаваб дуллуну дур: Инсантуран оьрчIшиву бизар хьуну, анаварну хъуни хьун ччан бикIай, амма...


Ссавур дуван кумаг баймур

Идавсил ﷺ жунна ккаккан дурну дур ссавур дуван кумаг байсса азкар-дуаьртту: «КIюрххил чаклил хъирив ацIра дуаь дурккуманая Аллагь ﷻ рязи хьунтIиссар, Аллагьнал ﷻ му инсан уруччинтIиссар, миннувасса ххюра дунияллийсса оьрмулухассар, гайми ххюра ахиратраяссар.   «ХIасбия-Ллагьу...


Бувккума багъишла итайссар

Кьуръан буккаву – эбадатирттава ца яла ххирамур ва чири гьарзамурди. Кьуръан мудан ккалай хъинссар – дяхтта ва хьхьувай, сапарданий ва ичIува, мизитраву ва даврий. Жулва салихIсса буттахъалгу мукун буккайсса бивкIссар. Миннал хIарачат бувайсса бивкIссар Аллагьнал Лу бюхъайкун чIявуну...


БахIулул ва янил шаврил лишанну

Кьуръан ккалай инсантал хъин бувайминнал бусаврин бувну, хIакьинусса кьини халкьуннаву хъинну ишла хьуну бур бахIурду баву ва янил шаву. Ми иширттал хIакъираву инсантуран чIявучин тIайласса кIулшигу къадикIай. Мунияту, ва макьалалуву кIицI лаганну бахIу бувсса ягу янил хьусса инсан цукунсса...