Уттигу къачIалссар...

Уттигу къачIалссар...

Кьуръандалул ца аятраву увкуну бур (мяъна): «Бунагьру буллай цанма зарал бувсса Ттул лагътурахь уча: «Аллагьнал цIимилийнсса хьул тачIав кьукьин мабувари. ХIакьну, Аллагьнал циняв бунагьру багъишла битайссар…»» («Аз-Зумар» суралул 53-мур аят).

 

Бунагь къашайсса цучIав акъассар, миннуя так идавсталли бурувччусса. Амма хъамабитан къабучIиссар Заннал жунма буллусса неъматрая. Му багьа бищун къашайсса неъмат – тавба давур. Тавба учайссар инсан цалва бувмуния пашман хьуну, Аллагьнайн лаизлай, багъишла итаву чIа учаврийн.

ХIадисраву увкуну бур: «Къундалул билаятрай варани бакъа хьуну, ххассал шаврия хьул кьувкьуну, ивчIан хIадур хьуну мурхьиралу утту ивхьусса, амма цаппара хIаллава гиккун варани цуппа бувкIун ххари хьусса инсаннаяр гужну Аллагь ххари шайссар Цала лагънал тавба дуллалисса чIумал». (Муслим)

 

Бусала

ХIасан Аль-БасричIан хъунав хьусса адимина увкIун, бувсун бур цалва бувтсса оьрмулия, буллай ивкIсса бунагьирттая пашман хьушиву, тIайласса ххуллийн зана икIан кьаст душиву. Миннат бувну бур бувчIин бува тIайламур оьрмулул ххуллу цумурдив, куну. Ганан жавабран ХIасаннул  увкуну бур: «Ина тIайла ацIан чIалну дакIнин багьманаха лавхьхьусса урахха», - куну. Га инсаннал увкуну бур: «Баргъ вамур чулуха гьаз къавхьуссаксса тавбалул къапурду къалавкьуссар тIун бикIайхха. На вичIан най уссияв Аллагьнал ﷻ цIимилийн хьул бивхьуну. Бакъассарив ттун умуд бишинсса кIану, на аьйкьуссарав, ттул иш къурталссарив?», - куну. Вай мукъурттил ХIасан Аль-Басри чансса азурда увну ур: «Ина тIайлассара, нара аьйкьусса. Баргъ баргълагавал чулуха букканнин къачIалссар тавба дуван. Тавба кьамул даврил къапурду уттигу тIивтIуссар», - увкуну бур. Яла ХIасан Аль-Басри Аллагьнайн ﷻ дуаь дуллан ивкIун ур, ганалгу цалвагу бунагьру багъишла бити тIий. «Балики ина Заннайн бивхьусса умудрал хIурматрахлуну ттулмур тавбагу кьамул хьун», - увкуну бур ХIасаннул .

Ва бусалалул мяъна – ци тагьардануву, ци оьрмулуву ухьурчагу, щинчIав къачIалссар тIайла ацIан, тавба дуван, АллагьначIан ﷻ кIура аян, тIайламур ххуллу бугьан, Заннал цIимилийн умуд бишин. Тавба даву махънин къадутлай, анавар буккан аьркинссар, цанчирча гьунтти жула ялун ци бучIантIиссарив къакIулссар.

Ца-ца чIумал хIисав шай оьрмулухун бунагьсса тIуллу дуллайгу ивкIун, хъунав шайхту тIайла авцIуманай хъяй, аьйрду ришлашисса кIанттурду: «Бурги тти ванах, уччиннин кайпгу бувну, утти малла-динчи хьуну ур», - тIий. Мукунсса инсаннай аьйрду дуллан жухьра ихтияр дакъассар, ялунгума ххари хъанан аьркинссару, оьккисса инсан ххуй хьунутIий. Масала, оьрмулухун халкьуннан зарал буллай ивкIма агьилсса оьрмулуву пашман хьуну, гайннахь багъишла ити увкуну, хIалалшиву ларсун тIайласса ххуллийн уккарча, муниву ци оьккишивур дусса? Ххуйшиву, хъиншиву дакъа дакъассар. Мува куццуй, Аллагьнал хьхьичI бунагьру буллай ивкIма тIайла авцIуну, Заннахь багъишла итаву чIа учирча, миккугу так ххуйшивур дусса.

Аллагьнал ﷻ кумаг банав оьрмулуву тIайламур ххуллу язи бугьан!

 

АхIмад МухIаммадов

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Мюнпатсса дуаьрду

КIюрххил ва гьанттайнмай хъама мабитав буккин: – «Аятуль-Курси́» – Сура «Аль-Ихляс» (3-ва) – Сура «Аль-Фалякь» (3-ва) – Сура «Ан-Нас» (3-ва) – Дуаь   – Убайлул цIувххуну бур (жиндалухь): «Жу зуяту...


Аллагьнал ﷻ рязишиву

Аллагь цаятува рязи хьуну къаччисса бусурманчу акъахьунссар, цанчирча инсаннал талихI мунивур бусса. Мунияту жува хIарачат бувару хъинсса тIуллу, хъинбаларду буллан. Шикку кIицI лаганну Аллагь Тааьланан ххирасса 10 аьмал.   Оьмур лиххан байсса хъинбала. Идавсил ﷺ увкуну бур:...


Заннал неъмат

Гьарца кьини инсан хьуна акьлай ур микробирттащал. Гайннуву чансса бакъар цIуцIавуртту, азарду сукку дувайссагу. Мукунсса микроорганизмардащал талан Аллагь Тааьланал ляхъан дурну, инсаннал чурххаву дирхьуну дур иммунитет.   Ттизаманнул хъиривлаявурттайн бувну, дунияллийсса халкьуннава...


Кьамулмур цадакьа

Цадакьа тIисса мукъул мяъна хъинну гьартассар: ванивун буххайссар фаризасса закат ва инсаннан ка-кумаг баву. Инсаннал цува АллагьначIан ﷻ гъан хьуншиврул цаманнан хъус дулаврин учайссар цадакьа (аьрабрай – «садакьа»). Диндалул аьлимтурал луттирдаву ва мукъуйну чIявучин ккаккан...


Нуххуву дурсса дуаь

Ибну Оьмардул бувсун бур цанма МухIаммад Идавсия ﷺ бавсса хIадис (бусала): – Ца чIумал зуяр ччяни ялапар хъанай бивкIсса шама инсан аьрххилийн бувккун бур. Най бивну бур ца нуххучIан. Хьхьу дутан пикри хьуну, гивун бувххун бур. Му чIумал гужсса гъарал ларчIун, ххяллуя хъунмасса кьун багьну,...