Уттигу къачIалссар...

Уттигу къачIалссар...

Кьуръандалул ца аятраву увкуну бур (мяъна): «Бунагьру буллай цанма зарал бувсса Ттул лагътурахь уча: «Аллагьнал ﷻ цIимилийнсса хьул тачIав кьукьин мабувари. ХIакьну, Аллагьнал ﷻ циняв бунагьру багъишла битайссар…»» («Аз-Зумар» суралул 53-мур аят).

 

Бунагь къашайсса цучIав акъассар, миннуя так идавсталли бурувччусса. Амма хъамабитан къабучIиссар Заннал жунма буллусса неъматрая. Му багьа бищун къашайсса неъмат – тавба давур. Тавба учайссар инсан цалва бувмуния пашман хьуну, Аллагьнайн лаизлай, багъишла итаву чIа учаврийн.

ХIадисраву увкуну бур: «Къундалул билаятрай варани бакъа хьуну, ххассал шаврия хьул кьувкьуну, ивчIан хIадур хьуну мурхьиралу утту ивхьусса, амма цаппара хIаллава гиккун варани цуппа бувкIун ххари хьусса инсаннаяр гужну Аллагь ﷻ ххари шайссар Цала лагънал тавба дуллалисса чIумал». (Муслим)

 

Бусала

ХIасан Аль-БасричIан хъунав хьусса адимина увкIун, бувсун бур цалва бувтсса оьрмулия, буллай ивкIсса бунагьирттая пашман хьушиву, тIайласса ххуллийн зана икIан кьаст душиву. Миннат бувну бур бувчIин бува тIайламур оьрмулул ххуллу цумурдив, куну. Ганан жавабран ХIасаннул  увкуну бур: «Ина тIайла ацIан чIалну дакIнин багьманаха лавхьхьусса урахха», - куну. Га инсаннал увкуну бур: «Баргъ вамур чулуха гьаз къавхьуссаксса тавбалул къапурду къалавкьуссар тIун бикIайхха. На вичIан най уссияв Аллагьнал ﷻ цIимилийн хьул бивхьуну. Бакъассарив ттун умуд бишинсса кIану, на аьйкьуссарав, ттул иш къурталссарив?», - куну. Вай мукъурттил ХIасан Аль-Басри чансса азурда увну ур: «Ина тIайлассара, нара аьйкьусса. Баргъ баргълагавал чулуха букканнин къачIалссар тавба дуван. Тавба кьамул даврил къапурду уттигу тIивтIуссар», - увкуну бур. Яла ХIасан Аль-Басри Аллагьнайн ﷻ дуаь дуллан ивкIун ур, ганалгу цалвагу бунагьру багъишла бити тIий. «Балики ина Заннайн бивхьусса умудрал хIурматрахлуну ттулмур тавбагу кьамул хьун», - увкуну бур ХIасаннул .

Ва бусалалул мяъна – ци тагьардануву, ци оьрмулуву ухьурчагу, щинчIав къачIалссар тIайла ацIан, тавба дуван, АллагьначIан ﷻ кIура аян, тIайламур ххуллу бугьан, Заннал цIимилийн умуд бишин. Тавба даву махънин къадутлай, анавар буккан аьркинссар, цанчирча гьунтти жула ялун ци бучIантIиссарив къакIулссар.

Ца-ца чIумал хIисав шай оьрмулухун бунагьсса тIуллу дуллайгу ивкIун, хъунав шайхту тIайла авцIуманай хъяй, аьйрду ришлашисса кIанттурду: «Бурги тти ванах, уччиннин кайпгу бувну, утти малла-динчи хьуну ур», - тIий. Мукунсса инсаннай аьйрду дуллан жухьра ихтияр дакъассар, ялунгума ххари хъанан аьркинссару, оьккисса инсан ххуй хьунутIий. Масала, оьрмулухун халкьуннан зарал буллай ивкIма агьилсса оьрмулуву пашман хьуну, гайннахь багъишла ити увкуну, хIалалшиву ларсун тIайласса ххуллийн уккарча, муниву ци оьккишивур дусса? Ххуйшиву, хъиншиву дакъа дакъассар. Мува куццуй, Аллагьнал хьхьичI бунагьру буллай ивкIма тIайла авцIуну, Заннахь багъишла итаву чIа учирча, миккугу так ххуйшивур дусса.

Аллагьнал ﷻ кумаг банав оьрмулуву тIайламур ххуллу язи бугьан!

 

АхIмад МухIаммадов

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Хъинмунил гьану

Имам Муслимлул луттираву бур укунсса хIадис: «МухIаммад Идавсил ﷺ увкуна: "Аллагь Тааьла МарцIмари, марцIмур дакъа кьамулгу къадуваймари».   Кьуръандалуву Аллагьнал ﷻ халкьуннайн амру бувссар идавстурайхчIин: «Зу дукияра марцIмур, тIуллугу хъинсса дуллали»...


ТалихI ссаву буссар?

Циняв муния гъалгъа тIун бикIай, циняв муничIан кIункIу тIий бур, амма инсаннахь инава луглагимур бувчIин бува учирча, балжисса жаваб дулунма нажагьгу къалякъай.   Пикри бувара, инсан ур ца ххирасса ххазиналух луглай, амма му чув лабивтун буссарив, цукунсса буссарив къакIулну. Му хьхьичIунай...


Мурахас хьусса цучIав акъассар

Инсан цуксса дин дусса, иман цIакьсса ухьурчагу, оьрму щаллу буваншиврул ганан чара бакъа аьркинссар лякъин хъус, дукия, цува дузал увансса маэшат буллан. Цува ва цала кулпат щаллу баву – цумацагу бусурманчунал буржри, чак, зума ва цаймигу диндалул тIалавшиннарду куннасса.   Дунияллул...


Ссятрал мутталий дурсса эбадатраяр ххирасса махъру

Дунияллийсса оьрму Аллагьу Тааьланал жунма буллуну бур Цала рязишиву тIалав дуллай, цIимилийн умуд бивхьуну яхъананшиврул. Аллагьнал, жува ххирану, мурадру щаллу бавугу бигьа бувну бур. Цала ИдавсийхчIин ﷺ Заннал жунма баян бувну бур цумирив хъунмасса чири хьуншиврул дувайсса бигьасса эбадатру....


Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

НицIавкIратусса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул «Сабат» ва «Мактубат» тIисса луттирдаву кIицI ларгун дур Сайид Абу Оьбайда бин Сайид Нуруддин аль-ХIусайни аль-Гъумуки ад-Дагъистани тIисса цIа. Шичча мяйжан хъанай бур Абу Оьбайда Гъумучатусса, МухIаммад Идавсил ﷺ душнил...