Мизитрал агьамшиву

Мизитрал агьамшиву

Идавсшиву лирккун 13 шин ларгун мукьах жула ххирасса МухIаммад Идавс ﷺ Маккалия Мадиналийн ивзссар. Григорианнал календарьданийн бувну му диркIссар 622 шин. Мадиналийн нани ххуллий му Кьубаъ тIисса кIанттай аглан хьуну, микку мизитрансса гьану бивзссар. Мукуна Бану Салимхъал аьрщарайгу аглан хьуну, миккугу мизитрал гьану бивзссар.

Идавс ﷺ Мадиналийн изайхту, миччаллил агьулданува гьарманан ччай бивкIссар Идавс ﷺ цачIава ливккуну. Му чIумал Идавсил ﷺ варани чув бавцIурив, микку ликканна увкуссар. Му варани бацIайхтугу, му бавцIусса кIанттай мизит буллантIишивугу баян бувссар. Ялув кIицI лавгмунива чIалай бур Идавс ﷺ цува ца кIаная цамур кIанайн куч хъанахъиний, цанмасса къатлул балаллий къаивкIшиву. Цува чун изларчагу, цала гуж, кьудрат мунал мизитру баврийн тIайла дурну диркIшиву. Мизитру баву – хъинну агьамсса ва хьхьичIунсса давуну диркIссар мунан. «Къакъунттул кюрттарал лагрулийсса мизит бувманангума Аллагь Тааьланал Алжаннаву къатта бувантIиссар», – увкуну бур Идавсил ﷺ цала хIадисраву. Мизитирттая хъинну хъунмасса мюнпат буссар гьарманан бакIра-бакIрахгу, аьмну жяматрангу. Мизитирттал цаппара агьамшивурттая бусанну:

1. Мизитраву гьантлун ххюйла ца кулпат кунма цачIун батIайссар личIи-личIисса инсантал, ми ци миллатрал, ци багьу-бизулул, ци ахIвалданул агьлу бунугу. Миннал дянивсса уссушиврул арарду цIакь хъанахъиссар.

2. Мизитрал циняв бусурман архIал бацIан буллалиссар. Кьинилул, къуллугърал хъуншиву личIи дакъа, оьрмулул шиннардих къабурувгун, ду-дакъашиврух къабурувгун бусурман агьлу бацIлай бур цивппа ляхъан бувманал хьхьичI, ми цакуцну икрамрай бур Заннайн.

3. Мизитрал лещан дуллалиссар хъунисса балардал ва тIааьндакъашивурттал цIу, мизитраву миллат хIисавравун лавсуну инсантал бачIаву къадикIайссар, циняв цачIун хъанахъиссар Исламрал ттугълилу.

4. Мизитраву цинявннан, миннал хъус-кьинилух къабурувгун, жува Ляхъан бувманал тIайласса законнайн бувну, шариаьтрал диван аьдлулий бувайссар.

5. Мизитрал хъинну хъуннасса даву дуллалиссар инсантал мяърипат дуну тарбия буван, миннан рувхIанийсса тарбия дулун, мизитраву мудан ккалан бикIайссар Кьуръан, лахьхьин дуллалиссар исламрал элмурду, аьлимтурал ва диндалул ишккаккултрал, махъ нанисса аьлимтурал гьаз бувайссар жяматрал кьинилул масъалартту, буккайссар маслихIатрал вяъзарду.

6. Мизитрал жямат оьккимуния байщун, махъаллил баврицIун, ми ххуймуничIангу кIункIу буллалиссар. Вяъзардал оьвтIутIиссар лагма-ялттуминнащалсса, маччагъаннащалсса, нитти-буттахъащалсса арарду ххуй дуллан, буллалиссар кулпатрал оьрмулуву хъанахъимуницIун бавхIусса маслихIатру, мукунма лахьхьин буллалиссар мискинминнаха ва мюхтажминнай аякьа, хъуниминнал хIурмат, мюрщиминнах къулагъас дуллан. Мизитраву чакру буллан занай хъинссар, цивппа личIи-личIину буллайнияр. Идавсилe хIадисраву бур, жяматращал цачIу чакру къабуллай, цивппа-цивппалу буллалинал лагма буклантIиссар иблис, ми оьккими тIуллачIан кIункIу-хъит буллай, тIий.

7. Мизитравун заназаврил инсан низамрайн уцайссар, карчI дагьан, танмалшиву нахIу лачIун къадитайссар.

8. Мизитирттаву бусурманнал хьуна дакьлакьиссар ххаришивурттугу, кьурчIишивурттугу. Жяматрал аьлимтурахьгу цIухху-бусу бувну къювусса суаллансса жавабру ляхъляхъиссар, бан-битанмунил хIисавсант дутлалиссар.

9. Мизитру бакъасса шяраваллаву агьали ккурчIа-чIирахун бавтIуну, бусу-укурдалсса буллай, аьркин бакъасса хавардахун багьну аьдада чIун гьан дуллалиссар. Увку-къаувкурдал, тIардал, бурушинттал инсантурал дянив ссивцIу бутлатиссар. Чаклийн оьвтIисса азандалул чIу баяйхту бусурман агьлу бачин аьркинссар чаклийн мизитравун. Жяматращал архIал бувсса чаклил 27 даража буссар цалалу бувсса чаклил ца даража бусса чIумал.

Аллагь Тааьланал кумаг буваннав жулла дин тIайлану дурчIин, кунная ку арх къабуцлан, цашиву дуруччин!

ОЬМАР АЬЛИЕВ

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Заннайн мютIисса кулпат

Кулпатрал оьрмулуву хъунмасса кIану бугьлагьиссар ласнал ва щарссанил дянивсса дакьаврил (гармониялул). Мунил хъунмур биялагу хъаннихьри. Ва макьалалуву бусанну цаппара маслихIатру, кулпат дакьаврил хIалданийн бучIан баву бигьа дуллалисса, цанчирча, мукунсса кулпатраву паракьатшиву, рахIатшиву ва...


Дуклаки оьрчIал нитти-буттан кумагран

ОьрчIру хъуни баву – ца чулуха захIматсса ва жаваблувшиву хъуннасса, вамур чулухагу ххарисса даву дур. Гьарцагу инсаннан ччиссар цала оьрчI-душ талихIрайн бувккун, дурккусса инсан хьуну. Аммарив чIявуминнан мукунсса хьуншиврул ци дуллан аьркинссарив кIулну къабикIай. На хIадур бував дуклаки оьрчIру...


Идавс ﷺ увсса къатта

Маккалул Бану Гьашим тIисса махIлалий буссар гьарцама бусурманчунал дакIниву ляличIисса кIану бугьлагьисса къатта. ХIакьину шикку библиотека бур, аммарив ца заманай ва кIанай бивкIссар щала дунияллул тарихрайн асар биян бувсса инсан – МухIаммад Идавс ﷺ ниттил увсса къатри. Идавсил ﷺ тухум...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...


Рабиуль-Авваль зурул мажлис

Рабиуль-Авваль зуруй МухIаммад Идавс ﷺ хъун уллай мавлудру дувайсса аьдат дур бусурманнал дянив. Мукунсса мажлис хьунни августрал 24-нний Гъази-Гъумук. Ванил сиптачиталну бувккунни Лакрал райондалул имам ХIабиб Баталов ва райондалул администрация.   Мажлис бувуна паркраву, байбивхьуна...