Идавсил ﷺ чалма ва кьяпа

Идавсил ﷺ чалма ва кьяпа

 

МухIаммад Идавсил ﷺ бакIрай кIяласса кьяпа (тIакьа) бишайва, ганил лагма чалмагу дахIайва тIар. Чалма дахIайсса диркIссар лув кьяпа бакъанува, бачIвасса бакIрайхгу. Идавсин ﷺ ххирану диркIссар Йеменнава дуркIсса тIакьри, гай цакьсса, кIяласса янналия дурсса дунутIий.

 

Ца-ца чIумал Идавсил ﷺ цала бакIрая кьяпа бувкьун, чак буллалини хьхьичI бишайсса бивкIссар (сутрат дурну), хьхьичIух инсан къагьаншиврул. Мукунгу бувайсса бивкIссар цамур дишинсса зад канилун къадагьсса чIумал ва мукун буван бучIишиву ккаккан баншиврул.

Цал-цал, чалма канилу дакъахьурча, Идавсил ﷺ цала ненттабакIрайх ва бакIрайх янналул касак бахIайсса бивкIссар. Ибну Аьббаслул бувсун бур Идавс ﷺ (ца-ца чIумал) бакIрал лагма янналул касак бавхIуну минбарданийн лахъайва, куну. (Бухари)

Оьмар-асхIаблул бувсун бур: «Аллагьнал Расулнал ﷺ (Идавсил) цала бакIрайх чалма дахIайва, ганил зумардугу дикIайва махъачIин кIирагу хъачIлил дяних яларай зурчIай тIий». (Тирмизи)

Гай зурчIай тIисса зумардал лахъишиву диркIун дур ца ссюрхъираксса. Мукунсса лахъишиву дусса чалма дахIаву суннатссар.

Расулуллагьнал ﷺ диркIссар «СахIаб» тIисса цIа дусса чалмагу. Идавсил ﷺ га Аьли-асхIаблун дулуссар. Га дархIуну Аьли учIайхту Идавсил ﷺ увкуссар: «ЖучIана Аьли увкIунни бакIрай «СахIаб» дирхьуну». Мунил мяънагу «ттурлу» тIиссар.

Аьли-асхIаблул бувсун бур, Идавсил ﷺ цайра чалма дархIушиву, ганил зумардугу хъачIунттайн дирчIуну. «Бадру ва ХIунайн гъазаватирттай ттун кумаг бувуна га чалмалул лагма лавгсса малаиктурал», – увкуну бур Аьлил.

Имам ТIабаранил бувсун бур Идавсил ﷺ цала вазирну ягу ца билаятрал бакIчину цания-ца инсан итлатисса чIумал, ганал бакIрайх чалма дахIайва, зумардугу махъуннай дичайва вичIилул чIарах урчIамур хъачIрайх, куну.

Жабирдул бувсун бур: «Макка тархъан бувсса кьини Идавс ﷺ шагьрулувун увххуна бакIрайх лухIисса чалма дархIуну». Анаслуясса риваятраву (бусалалуву) увкуну бур: «Идавс ﷺ Маккалувун увхсса чIумал ганай бакI буруччинсса тIакьия (шлем) дия».

ХIадисру бувчIин бувайсса элмулул аьлимтурал вай кIивагу риваят цачIун бувну, увкуну бур: «Идавс ﷺ Маккалувун увхссар бакIрай такьиягу дирхьуну, ганил лагма лухIисса чалмагу дархIуну».

Идавсил ﷺ чалмалул лахъи-утташиву цуксса диркIссарив мяълумну кIулну бакъар, ца-цавай аьлимтурал арулла ссюрхъирал лахъисса диркIссар куну бур.

(«Васа́илуль-вусу́ль» тIисса луттирава»)

 

Ялув чивчумунива жунма мяйжан хьунни адиминал бакIрай кьяпа, тIакьа дишаву ххаллилсса, суннатсса даву душиву. ЦIанасса заманнай хьунабакьай «га заманнай аьрабнаву бакIрай зад дишайсса аьдат диркIссар, муниятуя Идавсилгу ﷺ тIакьа дишайсса ягу чалма дахIайсса, му диндалувасса иш бакъар» тIиссагу. Мукун учайминнал чансса пикри буван бучIия: бакIрай кьяпа бишаву укуннасса аьдат духьурчагума, му ххуйсса, диндалухун даркьусса аьдат дакъассания, Идавсил ﷺ му дукьан данссия, цалагу къадулланссия. Кьяпа бишаву дачIрасса аьдат духьурчагу, му хъинсса аьдат душиву бувчIлай бур. Кьяпа бишаву так аьдатри учайми тIайлахьурча, Идавсил ﷺ ккаккан бувну бур цала миллатравусса хъинсса, уздансса аьдатру щаллу дуллан бучIишиву. Мунин бувну, жулагу духьувкун бакIрай кьяпа бишайсса аьдат, жунмагу лайкьри Идавсия ﷺ эбрат ларсун, жуламур миллатрал ххуйсса аьдат щаллу даву.

Дин тIайлану дурчIинсса аькьлу-кIулши Аллагьнал ﷻ дулуннав!

 

МухIаммад Кьурбанов

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


ТIайла буккан ва хьуна бакьин

Аллагьнал ﷻ халкь ляхъан бувну бур, цайва бивхьусса амрурду биттур буллай, дакIурдивусса мурадирттайн билланшиврул. Аллагьнал ﷻ амрурдугу так дин-чаклийну къуртал къашайссар, ми амрурдал вивлавсун буссар инсаннал щалва оьрму. Оьрмулул мутталий инсаннан чIявуну аьрххи-ссапарданийн уккан багьай....


Дуклаки оьрчIал нитти-буттан кумагран

ОьрчIру хъуни баву – ца чулуха захIматсса ва жаваблувшиву хъуннасса, вамур чулухагу ххарисса даву дур. Гьарцагу инсаннан ччиссар цала оьрчI-душ талихIрайн бувккун, дурккусса инсан хьуну. Аммарив чIявуминнан мукунсса хьуншиврул ци дуллан аьркинссарив кIулну къабикIай. На хIадур бував дуклаки оьрчIру...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.   (Дайдихьу хьхьичIмур номерданий)   Ружмарданул чак бувну камилну кьаст дуруна, Цалва-цалва агьлулухь хIалал бити увкуна. Къумамий тархъан бувну душманмий дакьил бувну, Цайва-цайва ялувсса хIакьру тIайла...


Заннайн мютIисса кулпат

Кулпатрал оьрмулуву хъунмасса кIану бугьлагьиссар ласнал ва щарссанил дянивсса дакьаврил (гармониялул). Мунил хъунмур биялагу хъаннихьри. Ва макьалалуву бусанну цаппара маслихIатру, кулпат дакьаврил хIалданийн бучIан баву бигьа дуллалисса, цанчирча, мукунсса кулпатраву паракьатшиву, рахIатшиву ва...