Идавсил ﷺ чалма ва кьяпа

Идавсил ﷺ чалма ва кьяпа

 

МухIаммад Идавсил ﷺ бакIрай кIяласса кьяпа (тIакьа) бишайва, ганил лагма чалмагу дахIайва тIар. Чалма дахIайсса диркIссар лув кьяпа бакъанува, бачIвасса бакIрайхгу. Идавсин ﷺ ххирану диркIссар Йеменнава дуркIсса тIакьри, гай цакьсса, кIяласса янналия дурсса дунутIий.

 

Ца-ца чIумал Идавсил ﷺ цала бакIрая кьяпа бувкьун, чак буллалини хьхьичI бишайсса бивкIссар (сутрат дурну), хьхьичIух инсан къагьаншиврул. Мукунгу бувайсса бивкIссар цамур дишинсса зад канилун къадагьсса чIумал ва мукун буван бучIишиву ккаккан баншиврул.

Цал-цал, чалма канилу дакъахьурча, Идавсил ﷺ цала ненттабакIрайх ва бакIрайх янналул касак бахIайсса бивкIссар. Ибну Аьббаслул бувсун бур Идавс ﷺ (ца-ца чIумал) бакIрал лагма янналул касак бавхIуну минбарданийн лахъайва, куну. (Бухари)

Оьмар-асхIаблул бувсун бур: «Аллагьнал Расулнал ﷺ (Идавсил) цала бакIрайх чалма дахIайва, ганил зумардугу дикIайва махъачIин кIирагу хъачIлил дяних яларай зурчIай тIий». (Тирмизи)

Гай зурчIай тIисса зумардал лахъишиву диркIун дур ца ссюрхъираксса. Мукунсса лахъишиву дусса чалма дахIаву суннатссар.

Расулуллагьнал ﷺ диркIссар «СахIаб» тIисса цIа дусса чалмагу. Идавсил ﷺ га Аьли-асхIаблун дулуссар. Га дархIуну Аьли учIайхту Идавсил ﷺ увкуссар: «ЖучIана Аьли увкIунни бакIрай «СахIаб» дирхьуну». Мунил мяънагу «ттурлу» тIиссар.

Аьли-асхIаблул бувсун бур, Идавсил ﷺ цайра чалма дархIушиву, ганил зумардугу хъачIунттайн дирчIуну. «Бадру ва ХIунайн гъазаватирттай ттун кумаг бувуна га чалмалул лагма лавгсса малаиктурал», – увкуну бур Аьлил.

Имам ТIабаранил бувсун бур Идавсил ﷺ цала вазирну ягу ца билаятрал бакIчину цания-ца инсан итлатисса чIумал, ганал бакIрайх чалма дахIайва, зумардугу махъуннай дичайва вичIилул чIарах урчIамур хъачIрайх, куну.

Жабирдул бувсун бур: «Макка тархъан бувсса кьини Идавс ﷺ шагьрулувун увххуна бакIрайх лухIисса чалма дархIуну». Анаслуясса риваятраву (бусалалуву) увкуну бур: «Идавс ﷺ Маккалувун увхсса чIумал ганай бакI буруччинсса тIакьия (шлем) дия».

ХIадисру бувчIин бувайсса элмулул аьлимтурал вай кIивагу риваят цачIун бувну, увкуну бур: «Идавс ﷺ Маккалувун увхссар бакIрай такьиягу дирхьуну, ганил лагма лухIисса чалмагу дархIуну».

Идавсил ﷺ чалмалул лахъи-утташиву цуксса диркIссарив мяълумну кIулну бакъар, ца-цавай аьлимтурал арулла ссюрхъирал лахъисса диркIссар куну бур.

(«Васа́илуль-вусу́ль» тIисса луттирава»)

 

Ялув чивчумунива жунма мяйжан хьунни адиминал бакIрай кьяпа, тIакьа дишаву ххаллилсса, суннатсса даву душиву. ЦIанасса заманнай хьунабакьай «га заманнай аьрабнаву бакIрай зад дишайсса аьдат диркIссар, муниятуя Идавсилгу ﷺ тIакьа дишайсса ягу чалма дахIайсса, му диндалувасса иш бакъар» тIиссагу. Мукун учайминнал чансса пикри буван бучIия: бакIрай кьяпа бишаву укуннасса аьдат духьурчагума, му ххуйсса, диндалухун даркьусса аьдат дакъассания, Идавсил ﷺ му дукьан данссия, цалагу къадулланссия. Кьяпа бишаву дачIрасса аьдат духьурчагу, му хъинсса аьдат душиву бувчIлай бур. Кьяпа бишаву так аьдатри учайми тIайлахьурча, Идавсил ﷺ ккаккан бувну бур цала миллатравусса хъинсса, уздансса аьдатру щаллу дуллан бучIишиву. Мунин бувну, жулагу духьувкун бакIрай кьяпа бишайсса аьдат, жунмагу лайкьри Идавсия ﷺ эбрат ларсун, жуламур миллатрал ххуйсса аьдат щаллу даву.

Дин тIайлану дурчIинсса аькьлу-кIулши Аллагьнал ﷻ дулуннав!

 

МухIаммад Кьурбанов

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Къатлуву барачат

Бур ца-цавай къатри, личIину авадансса ва хъуслил бувцIусса бакъахьурчагу, гиву бигьану ссихI ласун шайсса, дакI дигьа лагайсса. Гивун буххайхту кIул шай: шиву рахIатшиву, барачат, гъелишиву дур. Мукунма, хьунабакьай цаймигу – ххирасса хъус-кьайлул бувцIусса, марцIшиврул пар-пар тIисса, амма...


ТалихI ссаву буссар?

Циняв муния гъалгъа тIун бикIай, циняв муничIан кIункIу тIий бур, амма инсаннахь инава луглагимур бувчIин бува учирча, балжисса жаваб дулунма нажагьгу къалякъай.   Пикри бувара, инсан ур ца ххирасса ххазиналух луглай, амма му чув лабивтун буссарив, цукунсса буссарив къакIулну. Му хьхьичIунай...


Ссятрал мутталий дурсса эбадатраяр ххирасса махъру

Дунияллийсса оьрму Аллагьу Тааьланал жунма буллуну бур Цала рязишиву тIалав дуллай, цIимилийн умуд бивхьуну яхъананшиврул. Аллагьнал, жува ххирану, мурадру щаллу бавугу бигьа бувну бур. Цала ИдавсийхчIин ﷺ Заннал жунма баян бувну бур цумирив хъунмасса чири хьуншиврул дувайсса бигьасса эбадатру....


Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

НицIавкIратусса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул «Сабат» ва «Мактубат» тIисса луттирдаву кIицI ларгун дур Сайид Абу Оьбайда бин Сайид Нуруддин аль-ХIусайни аль-Гъумуки ад-Дагъистани тIисса цIа. Шичча мяйжан хъанай бур Абу Оьбайда Гъумучатусса, МухIаммад Идавсил ﷺ душнил...


25-ва тикрал бува

Маэшат гьарта хьуншиврул ишла бувайсса багьантту цIухлалими чан къашай. Миннувату яла агьаммур, гьанумур цила чIумал ххювагу чак бавури, циняр шартIру, рукнурду, адабругу щаллу дурну, хъирив дуккайсса азкардугу дурккуну.   Мукунма, маэшат гьарза хьуншиврул хъинссар зухIа-чак баву, шанан утту...