Идавсил ﷺ чалма ва кьяпа

Идавсил ﷺ чалма ва кьяпа

 

МухIаммад Идавсил ﷺ бакIрай кIяласса кьяпа (тIакьа) бишайва, ганил лагма чалмагу дахIайва тIар. Чалма дахIайсса диркIссар лув кьяпа бакъанува, бачIвасса бакIрайхгу. Идавсин ﷺ ххирану диркIссар Йеменнава дуркIсса тIакьри, гай цакьсса, кIяласса янналия дурсса дунутIий.

 

Ца-ца чIумал Идавсил ﷺ цала бакIрая кьяпа бувкьун, чак буллалини хьхьичI бишайсса бивкIссар (сутрат дурну), хьхьичIух инсан къагьаншиврул. Мукунгу бувайсса бивкIссар цамур дишинсса зад канилун къадагьсса чIумал ва мукун буван бучIишиву ккаккан баншиврул.

Цал-цал, чалма канилу дакъахьурча, Идавсил ﷺ цала ненттабакIрайх ва бакIрайх янналул касак бахIайсса бивкIссар. Ибну Аьббаслул бувсун бур Идавс ﷺ (ца-ца чIумал) бакIрал лагма янналул касак бавхIуну минбарданийн лахъайва, куну. (Бухари)

Оьмар-асхIаблул бувсун бур: «Аллагьнал Расулнал ﷺ (Идавсил) цала бакIрайх чалма дахIайва, ганил зумардугу дикIайва махъачIин кIирагу хъачIлил дяних яларай зурчIай тIий». (Тирмизи)

Гай зурчIай тIисса зумардал лахъишиву диркIун дур ца ссюрхъираксса. Мукунсса лахъишиву дусса чалма дахIаву суннатссар.

Расулуллагьнал ﷺ диркIссар «СахIаб» тIисса цIа дусса чалмагу. Идавсил ﷺ га Аьли-асхIаблун дулуссар. Га дархIуну Аьли учIайхту Идавсил ﷺ увкуссар: «ЖучIана Аьли увкIунни бакIрай «СахIаб» дирхьуну». Мунил мяънагу «ттурлу» тIиссар.

Аьли-асхIаблул бувсун бур, Идавсил ﷺ цайра чалма дархIушиву, ганил зумардугу хъачIунттайн дирчIуну. «Бадру ва ХIунайн гъазаватирттай ттун кумаг бувуна га чалмалул лагма лавгсса малаиктурал», – увкуну бур Аьлил.

Имам ТIабаранил бувсун бур Идавсил ﷺ цала вазирну ягу ца билаятрал бакIчину цания-ца инсан итлатисса чIумал, ганал бакIрайх чалма дахIайва, зумардугу махъуннай дичайва вичIилул чIарах урчIамур хъачIрайх, куну.

Жабирдул бувсун бур: «Макка тархъан бувсса кьини Идавс ﷺ шагьрулувун увххуна бакIрайх лухIисса чалма дархIуну». Анаслуясса риваятраву (бусалалуву) увкуну бур: «Идавс ﷺ Маккалувун увхсса чIумал ганай бакI буруччинсса тIакьия (шлем) дия».

ХIадисру бувчIин бувайсса элмулул аьлимтурал вай кIивагу риваят цачIун бувну, увкуну бур: «Идавс ﷺ Маккалувун увхссар бакIрай такьиягу дирхьуну, ганил лагма лухIисса чалмагу дархIуну».

Идавсил ﷺ чалмалул лахъи-утташиву цуксса диркIссарив мяълумну кIулну бакъар, ца-цавай аьлимтурал арулла ссюрхъирал лахъисса диркIссар куну бур.

(«Васа́илуль-вусу́ль» тIисса луттирава»)

 

Ялув чивчумунива жунма мяйжан хьунни адиминал бакIрай кьяпа, тIакьа дишаву ххаллилсса, суннатсса даву душиву. ЦIанасса заманнай хьунабакьай «га заманнай аьрабнаву бакIрай зад дишайсса аьдат диркIссар, муниятуя Идавсилгу ﷺ тIакьа дишайсса ягу чалма дахIайсса, му диндалувасса иш бакъар» тIиссагу. Мукун учайминнал чансса пикри буван бучIия: бакIрай кьяпа бишаву укуннасса аьдат духьурчагума, му ххуйсса, диндалухун даркьусса аьдат дакъассания, Идавсил ﷺ му дукьан данссия, цалагу къадулланссия. Кьяпа бишаву дачIрасса аьдат духьурчагу, му хъинсса аьдат душиву бувчIлай бур. Кьяпа бишаву так аьдатри учайми тIайлахьурча, Идавсил ﷺ ккаккан бувну бур цала миллатравусса хъинсса, уздансса аьдатру щаллу дуллан бучIишиву. Мунин бувну, жулагу духьувкун бакIрай кьяпа бишайсса аьдат, жунмагу лайкьри Идавсия ﷺ эбрат ларсун, жуламур миллатрал ххуйсса аьдат щаллу даву.

Дин тIайлану дурчIинсса аькьлу-кIулши Аллагьнал ﷻ дулуннав!

 

МухIаммад Кьурбанов

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


Лакрал миллатрал мажлис

Март зурул 18-нний Дагъусттаннал Муфтиятрал сипталийну МахIачкъалаливсса «Европа» тIисса залдануву хьунни чIявусса лак гьурттусса зумаритавал мажлис – ифтIар. Зал щапI куну бувцIуну бия, аьдатрайн бувну, мажлис байбивхьуна Мубараксса Кьуръандалул аятирттая, ккалаккиману ия...


ХIабибнал ﷺ дуниял кьадитаврил бусала

Ца хавар бусанда, вичIи дишара Кьуръан-хIадис бувсун къабувчIайминнан, Аьжам шеъри бувну ХIабиб ﷺ кIицI анда Цал шафааьт жунма бияйрив ккаккан. Муъжизатру буслай гъалгъа буварча, КIивагу иттату макь экьи лагай, Цув кIицI лагаврийну ихтилат барча, Вай кьянкьасса дакIру кIукIлу хьун...


Таваккулданиясса мусил махъру

    Таваккулданул мяъна дурчIин дуллалисса калимартту:   Идавсил ﷺ увкуссар: «Халкьуннаву яла гужма хьун ччиманал Аллагьнайн ﷻ таваккул бутича». ЯхIъя ибн Муа́ьзлухь цIувххуссар: «Инсан таваккул бутайману та ккаллиссар?» «Цала Заллуну Аллагь ﷻ...


ЗанначIан гьаз дурсса кару

Цала дянивсса икьралдайн, кIулминнайн, соцсетирдайн чул бишлай аьдат хьусса халкьуннал дянив жунна чIявуну хъама дитай ца агьамсса низам: халкьуннайн букканнин цал Аллагьнайн ﷻ лабизан, дуаь дуван.   Ва укунмасса маслихIат бакъарча, бусурманчунал гьанусса мухIлухIин хъанахъиссар,...


Напсилул хасиятру

Напсилул хасиятруЦала напсилух вичIи дирхьуну, оьбаларду буллан махъаллил акъасса инсаннан хасъсса хасиятру дур къуллугърах къанихшиву ва мудан цува цайминнаяр лавайну икIан ччишиву. Мукунсса инсаннан, мудан хьхьичIун личлай, цайми инсантал цала буюрду биттур буллали буллай, цахва мюхтаж буллан...