Чак байсса куц

Чак байсса куц

Бусурмансса адиминал ва хъамитайпалул балугъравун бивсса оьрмулия гихунмай чара бакъа буван аьркинсса буржри кьинилун ххюва чак баву.

Чаклил шартIру

ШартI учайссар чак буллай айишиннин ва буллалисса чIумал дуруччин аьркинсса затирттайн, мигу ххюра дуссар:

  1. Чаклин ивссуну икIаву;
  2. Чурх, янна ва чак бувайсса кIану нажасрая марцIну бикIаву;
  3. Аьврат кIучI даву (чара бакъа кIучI буван аьркинсса базурду) ;
  4. Чаклил чIун дуркIшиву кIул шаву;
  5. Кьиблалин лажинну ацIаву.

Ракааьтру

Гьарца чакливу дикIайссар цинна-цинна ккаккан дурсса ракааьтру: кIюрххил – кIира, ахттайннай – мукьра, ахттакьуннай – мукьра, маркIачIаннай – шанна, хъатIаннай – мукьра.

Чак баврил низам

Ялув чирчусса шартIругу щаллу дурну, Кьиблалул чулухунайгу урувгун ният дувайссар, масала: «На ният дував ахттайн чаклил фаризасса мукьра ракааьт дуван, Аллагьу акбар», – куну, кIирагу канил хъун кIисри вичIал лахъшиврийн бияннин гьазгу дурну, хъазамраяр чансса яларай куямур каний урчIамур дишайссар. КIа «Аллагьу акбар» увкусса махъ учайхту инсан чакливу уссар. Му куццуй авцIуну унува буккайссар сура «аль-ФатихIа» («АльхIам»). АльхIамрал хъирив кIулманал «Кьулгьу» ягу цамур сура буккавугу хъинссар. Мунил хъирив гава куццуй кару гьаз дурну, «Аллагьу акбар» куну, хьхьичIунай кьус ивкIун, кару никирттай дирхьуну «рукуъ» дувайссар. Рукуърай шамилва «субхIана раббияль аьзим ва бихIамдигьи» учайссар. Ялагу гара куццуй каругу гьаз дурну «самиаьллагьу лиман хIамидагь» увкуну тIайла ацIанссар («иътидаль»). ТIайла авцIукун «раббана ва лакаль хIамд» учаву хъинссар.

Яла «Аллагьу акбар» увкуну цалчинмур сужда бувайссар, щяв цал никру рирщуну, яла кару дирхьуну, яла ненттабакI бивхьуну. Суждалуву шамилва «субхIана раббияль аъля ва бихIамдигьи» учайссар. Хъирив «Аллагьу акбар» увкуну, кIилчинмур сужда буваннин чансса хIаллай никирттай щяикIан аьркинссар. Яла кIилчинмур сужда бувайссар, кIава куццуй «Аллагьу акбар» увкуну. Суждалуву чара бакъа ненттабакI, кару, никру ва ччаннал кIисри щяв лавну бикIан аьркинссар. КIилчинмур сужда баврийну цалчинмур ракааьт къурталссар. КIилчинмур ракааьт дуваншиврул «Аллагьу акбар» увкуну ивзун ччаннай ацIайссар. Дувайссар ялув чивчусса низамрай кIилчинмур ракааьт. Му ракааьтрал кIилчинмур сужда бувну махъ дуккайссар дуаь «АттахIийяту»: «АттахIиййятуль мубаракату-ссалавату-тI-тIаййибату лиллагь. Ассаляму аьлайка аййугьа-ннабийю ва рахIматуллагьи ва баракатугь. Ассаляму аьлайна ва аьла эбадиллагьи ссалихIин. Ашгьаду алля илягьа илляллагь ва ашгьаду анна МухIаммада-ррасулюллагь. Аллагьумма салли аьла сайидина МухIаммадин ва аьла али сайидина МухIаммад».

АттахIийятулуву «илляллагь» тIисса махъ учайни, урчIамур канил кIисса чансса гьаз бувну бугьайссар, аттахIийяту дурккуну къуртал хьуннин сукку къабуллай. Мукунна дувайссар шамулчинмур ва мукьулчинмур ракааьтгу. Махърамахъсса ракааьтраву «аттахIийяту» дурккуну махъ, щяивкIун унува салам булайссар цал бакI урчIа чулиннай кIура даян дурну, яла куя чулиннай кIура даян дурну, кIивагу чулухунмай «Ассаламу аьлайкум ва рахIматуллагь» увкуну. Ванийну чак къурталссар.

Шикку чивчумунива чаклил рукнурду (чара бакъа дуван аьркинмур) 13 дуссар:

  1. Ният даву.
  2. «Аллагьу акбар» учаву.
  3. «АльхIам» буккаву.
  4. «АльхIам» буккайни ивзун ацIаву.
  5. «Рукуъ» баву.
  6. «Рукуърая» гьаз шаву.
  7. Сужда баву.
  8. КIивагу суждалул дянив щяикIаву.
  9. «АттахIияту» буккаву.
  10. «АттахIияту» буккайни щяикIаву.
  11. «АттахIиятулул» хъирив Салават дутаву.
  12. Салам булаву.
  13. Рукнурдал низам дуруччаву (хьхьичI-хъирив даву).

P. S. Чак буван шичча ягу цамур луттирава цалва бувккуну лавхьхьусса инсан чара бакъа тIайлану буван кIулсса, диндалул элму дурккусса имамнал, дурккучунал хьхьичI бувну, тIайлану буллай урав кIул буван аьркинссар. Хаснува «АльхIам» ва «АттахIийяту» буккавриву гъалатIру личIан битан къабучIиссар.

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


АхIмакьманал лишан

ХьхьичIазаманнай ца аькьлукар най ивкIун ур цала иширттай Бухаралив. Ганан ххуллул гьалмахчуну бакIрайн агьну ур хъинну маз чIявусса адимина. Ганал аькьлукарнахьхьун чIявусса суаллу буллай, жаваб дулуннин къаавцIуну, цала ва цайминнал оьрмурдавасса ишругу буслай, ивкIун ур.   Акьлукар...


АцIлийнусса чири

Кьуръан буккаву МухIаммад Идавсил ﷺ суннат бушиву, чири хъунмасса даву душиву къакIулсса цучIав акъахьунссар. Мунияту гьарца бусурманчунал хIарачат буллан аьркинссар аьраб мазрай Кьуръан буккин лахьхьин. Расулуллагьнал ﷻ увкуссар: «Зувату яла ххуйма – Кьуръан буккингу лавхьхуну,...


Шанма хIакь

Идавсил ﷺ хьхьичIунсса асхIабтал Салман аль-Фариси ва Абу Ад-Дарда цIакьсса дустал бивкIун бур. Гайннал дянив дусшиву, уссушиву дацIан дурну диркIссар МухIаммад Идавсил ﷺ.   Ца кьини Салман увкIун ур Абу Ад-ДардачIан хъамалу. Ганан хIисав хьуну бур хъинну мискинсса къуш ва цихара къулагъас...


ДакIурдийн сси бутаймур

Дунияллул, оьрмулул иширттахух, давурттахух лавгсса жунма чIявучин хIисав къашай Аллагьная ﷻ арх буллаллисса, жула дакIру вивату канакисса хасиятру. Мукунминнувасса ххюнния шикку чичинну.   Дукра чIяру даву Лякьазарашиву – инсаннал биялалул заэвшивур. Лякьа дурччусса чIумал дакI...


ХIурмат бушиву – Заннайн мютIишивур

Аллагьнайн ﷻ икрам-эбадат дуваву къуртал къашайссар так ца чак баврийну, зума дугьаврийну, Кьуръан буккаврийну ягу зикрирду буллалаврийну. Аллагьнайн ﷻ эбадат дуваву – му хъанахъиссар инсаннал оьрмулуву буллалисса, хъанахъисса цимурца ишру Аллагьнайн мютIину баву. Дукра дукаву бикIу,...