Экстремизмалул аслу-гьану

Экстремизмалул аслу-гьану

Экстремизмалул аслу-гьану

ХIакьинусса кьини «экстремизм» тIисса махъ ца куццуй бувчIин буван къахьунссар. Латин мазрая экстремизм тIисса махъ таржума бувайссар «дазурдава ливчусса, хъиннува ххишаласса» тIисса мяъналий. Ялагу «экстремизм» учайссар халкь хIукуматрайн, диндалул кьануннайн ягу сиясатрайн къарши буккан баврин.

Инсаниятрал щалвагу тарихрал мутталий экстремизм диркIссар тIайла дурну миллатрал, бурчул рангирал, мазрал ва социал тагьарданул чулиннай.

Экстремизм цаппара журардайх дачIин бюхъанссар: сиясатралмур, экономикалулмур, миллатралмур ва диндалулмур. Ялагу буссар кIива жура: хIукуматрал дазурдавусса ва хIукуматирттал дянивсса.

Сиясатрал экстремизм – му хIукуматрайсса сиясатрал низам даххана давриву хъиннува радикальныйсса кьяйдарду ишла баву, сайки террор дачин даву.

Экономикалул экстремизм – ччалличулт бухлаган баву, цанна ччисса куццуйсса экономикалул низам дишавриву гуж ишла баву..

Миллатрал экстремизм – миллатирттал дянив энад бутаву, геноцид баву, цалвамур миллат гуж ишла бувну вайминнуяр лавай буллалаву.

Диндалувусса экстремизм – му цамур дин дусса халкьуннал чулухуннай энадшиву дикIаву ягу ца диндалул халкь куннайн ку данди буккаву.

Махъсса ппурттуву хьхьичIун-сса масалану хъанай бур жагьилтал экстремизмалул иширттавун кIункIу шаву. Мунин бувну, ляличIисса журану ккаккан дурну дуссар жагьилтурал экстремизм. Мугу хъанахъиссар жагьилтурал дянив цайминнаяр гужшиву ва муттаэшиву ххуйчулий чIалачIи баву, хIатта гуж баврин ва литIавурттайн биянсса куццуй. Мукунсса пикрирдал лавсъсса жагьилтал бачайссар цивппа ялапар хъанахъисса жяматрал низам лиян дуллай, аькьлу бакъашиву сававну бивкIулия ва дуснакьраягу личIину нигьа къабусайссар.

ХIакьинусса кьини экстремистурал кьюкьравун бувхминнава 80% бур 20 шиная 30-ннийн бияннинсса жагьилтал. АЬФ-лул МВД-лул дурсса статистикалийн бувну, цIанасса чIумал жула хIукуматрай дусса дур 150-нний дирсса экстремистурал ккуранну.

Муданмагу экстремизмалул ишру бачин буван ччиминнал цала ярагъну ишла дувайсса диркIссар дин.

Диндалул кьанунну тIайла дакъа чIалачIи дурну, инсантал бяйкьусса ххуллу бугьан бувайсса бивкIссар. Ми ишру машгьур шаврил агьаммур багьанану ккалли буван бучIир аьвамшиву, элму-кIулши дакъашиву. «Аьвамшивунияр оьккисса азар дакъассар» увкуну бур Исламраву. Мунин бувну, гьарцаманал цала дин балжину, хъирив лавну, дурккусса аьлимтуращал маслихIат бувну дачин дуварча, мунивур дусса жула ва ялун нанисса никирал ххассалшиву.

Жагьилтурал дянив экстремизмалул масала гьаз буллан аьркиншиврул агьамшивруя бувсунни Дагъусттан Республикалул террорданин къарши зузисса комиссиялул жагьилтуращал даву дачин дуллалисса экспертный советрал каялувчи Гъазимахlаммад Мухlумагъазиевлул. «Экстремизмалул иширттавун кlункlу хьусса, хlала бувхсса оьрчlрал оьрму шиная шинайн чlиви хъанай бур. Ттиннин ми бивкlхьурча хъунмасса оьрмулул инсантал, утти экстремизмалул статьялийн бувну бугьлагьими чlявучин бур 20 шинавунмагу къабивсса студентътал» - увкунни экспертнал. «Мугу, ттул пикрилий, бавхlуну бухьунссар экстремизмалул пикрирду Интернетравухчlин нани бувну бушиврущал. Мичча информация ласлай бур 70% бивсса жагьилтурал».

МухIаммад Оьмаров

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Вихьлив оьрчIру ттуплий бувккунни

Вихьлив хьунни Ккуллал райондалий дарсирдайн мизитирттавун бучIайсса оьрчIал дянивсса футболданул турнир.   Ванил агьаммур мурад бия оьрчIал дянивсса дусшиву цIакь даву ва спортрах гъира бутаву. Турнирданул сиптачиталну бувккунни «Ккуллал райондалул жагьилтал» тIисса ккурандалул каялувчи...


Суал-жаваб

Чак бяличIан буван бучIисса ишру цумири? Фаризасса ва ссуннатсса чак бяличIан баврил хIукмурду личIи-личIиссар. ЦукунчIавсса багьана бакъанува чак бяличIан буван къабучIиссар, хIарамссар. Амма хъуслин зарал шавриясса нигь куннасса тагьардануву чак бяличIан буван ихтияр дуссар. Чак буллалиманан...


Гъази-Гъумучиял щейх Абу Оьбайда

НицIавкIратусса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул «Сабат» ва «Мактубат» тIисса луттирдаву кIицI ларгун дур Сайид Абу Оьбайда бин Сайид Нуруддин аль-ХIусайни аль-Гъумуки ад-Дагъистани тIисса цIа. Шичча мяйжан хъанай бур Абу Оьбайда Гъумучатусса, МухIаммад Идавсил ﷺ душнил...


25-ва тикрал бува

Маэшат гьарта хьуншиврул ишла бувайсса багьантту цIухлалими чан къашай. Миннувату яла агьаммур, гьанумур цила чIумал ххювагу чак бавури, циняр шартIру, рукнурду, адабругу щаллу дурну, хъирив дуккайсса азкардугу дурккуну.   Мукунма, маэшат гьарза хьуншиврул хъинссар зухIа-чак баву, шанан утту...


Къатлуву барачат

Бур ца-цавай къатри, личIину авадансса ва хъуслил бувцIусса бакъахьурчагу, гиву бигьану ссихI ласун шайсса, дакI дигьа лагайсса. Гивун буххайхту кIул шай: шиву рахIатшиву, барачат, гъелишиву дур. Мукунма, хьунабакьай цаймигу – ххирасса хъус-кьайлул бувцIусса, марцIшиврул пар-пар тIисса, амма...