Экстремизмалул аслу-гьану

Экстремизмалул аслу-гьану

Экстремизмалул аслу-гьану

ХIакьинусса кьини «экстремизм» тIисса махъ ца куццуй бувчIин буван къахьунссар. Латин мазрая экстремизм тIисса махъ таржума бувайссар «дазурдава ливчусса, хъиннува ххишаласса» тIисса мяъналий. Ялагу «экстремизм» учайссар халкь хIукуматрайн, диндалул кьануннайн ягу сиясатрайн къарши буккан баврин.

Инсаниятрал щалвагу тарихрал мутталий экстремизм диркIссар тIайла дурну миллатрал, бурчул рангирал, мазрал ва социал тагьарданул чулиннай.

Экстремизм цаппара журардайх дачIин бюхъанссар: сиясатралмур, экономикалулмур, миллатралмур ва диндалулмур. Ялагу буссар кIива жура: хIукуматрал дазурдавусса ва хIукуматирттал дянивсса.

Сиясатрал экстремизм – му хIукуматрайсса сиясатрал низам даххана давриву хъиннува радикальныйсса кьяйдарду ишла баву, сайки террор дачин даву.

Экономикалул экстремизм – ччалличулт бухлаган баву, цанна ччисса куццуйсса экономикалул низам дишавриву гуж ишла баву..

Миллатрал экстремизм – миллатирттал дянив энад бутаву, геноцид баву, цалвамур миллат гуж ишла бувну вайминнуяр лавай буллалаву.

Диндалувусса экстремизм – му цамур дин дусса халкьуннал чулухуннай энадшиву дикIаву ягу ца диндалул халкь куннайн ку данди буккаву.

Махъсса ппурттуву хьхьичIун-сса масалану хъанай бур жагьилтал экстремизмалул иширттавун кIункIу шаву. Мунин бувну, ляличIисса журану ккаккан дурну дуссар жагьилтурал экстремизм. Мугу хъанахъиссар жагьилтурал дянив цайминнаяр гужшиву ва муттаэшиву ххуйчулий чIалачIи баву, хIатта гуж баврин ва литIавурттайн биянсса куццуй. Мукунсса пикрирдал лавсъсса жагьилтал бачайссар цивппа ялапар хъанахъисса жяматрал низам лиян дуллай, аькьлу бакъашиву сававну бивкIулия ва дуснакьраягу личIину нигьа къабусайссар.

ХIакьинусса кьини экстремистурал кьюкьравун бувхминнава 80% бур 20 шиная 30-ннийн бияннинсса жагьилтал. АЬФ-лул МВД-лул дурсса статистикалийн бувну, цIанасса чIумал жула хIукуматрай дусса дур 150-нний дирсса экстремистурал ккуранну.

Муданмагу экстремизмалул ишру бачин буван ччиминнал цала ярагъну ишла дувайсса диркIссар дин.

Диндалул кьанунну тIайла дакъа чIалачIи дурну, инсантал бяйкьусса ххуллу бугьан бувайсса бивкIссар. Ми ишру машгьур шаврил агьаммур багьанану ккалли буван бучIир аьвамшиву, элму-кIулши дакъашиву. «Аьвамшивунияр оьккисса азар дакъассар» увкуну бур Исламраву. Мунин бувну, гьарцаманал цала дин балжину, хъирив лавну, дурккусса аьлимтуращал маслихIат бувну дачин дуварча, мунивур дусса жула ва ялун нанисса никирал ххассалшиву.

Жагьилтурал дянив экстремизмалул масала гьаз буллан аьркиншиврул агьамшивруя бувсунни Дагъусттан Республикалул террорданин къарши зузисса комиссиялул жагьилтуращал даву дачин дуллалисса экспертный советрал каялувчи Гъазимахlаммад Мухlумагъазиевлул. «Экстремизмалул иширттавун кlункlу хьусса, хlала бувхсса оьрчlрал оьрму шиная шинайн чlиви хъанай бур. Ттиннин ми бивкlхьурча хъунмасса оьрмулул инсантал, утти экстремизмалул статьялийн бувну бугьлагьими чlявучин бур 20 шинавунмагу къабивсса студентътал» - увкунни экспертнал. «Мугу, ттул пикрилий, бавхlуну бухьунссар экстремизмалул пикрирду Интернетравухчlин нани бувну бушиврущал. Мичча информация ласлай бур 70% бивсса жагьилтурал».

МухIаммад Оьмаров

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Нуххуву дурсса дуаь

Ибну Оьмардул бувсун бур цанма МухIаммад Идавсия ﷺ бавсса хIадис (бусала): – Ца чIумал зуяр ччяни ялапар хъанай бивкIсса шама инсан аьрххилийн бувккун бур. Най бивну бур ца нуххучIан. Хьхьу дутан пикри хьуну, гивун бувххун бур. Му чIумал гужсса гъарал ларчIун, ххяллуя хъунмасса кьун багьну,...


Барча баву

  Ас-саламу аьлайкум ва рахIматуллагьи ва баракатугьу, ххирасса уссурвал ва ссурвал, хIурмат лавайсса жямат!   ДакIнихтунусса ххаришиврущал барча тIий ура жула ялун нанисса Рамазан барз – зума дугьаврил, Кьуръандалул, цIимилул ва ялтту бучIаврил барз. Ва Заннал Цала лагътуран буллусса ляличIисса...


Кьамулмур цадакьа

Цадакьа тIисса мукъул мяъна хъинну гьартассар: ванивун буххайссар фаризасса закат ва инсаннан ка-кумаг баву. Инсаннал цува АллагьначIан ﷻ гъан хьуншиврул цаманнан хъус дулаврин учайссар цадакьа (аьрабрай – «садакьа»). Диндалул аьлимтурал луттирдаву ва мукъуйну чIявучин ккаккан...


Мубараксса барз

Рамазан зурул даража Рамазан зурул хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьу дуркIукун, Алжаннул хьулурду тIивтIуну, му барз гьаннин къалакьайссар. Дуржагьрал хьулурду лавкьуну, му барз гьаннин къатIитIайссар. ЩяйтIантал байщун бувайссар, иблислуй къатIа бишайссар. ЛивтIумий ххари шайссар, уттавамий рахIат...


Бувккума багъишла итайссар

Кьуръан буккаву – эбадатирттава ца яла ххирамур ва чири гьарзамурди. Кьуръан мудан ккалай хъинссар – дяхтта ва хьхьувай, сапарданий ва ичIува, мизитраву ва даврий. Жулва салихIсса буттахъалгу мукун буккайсса бивкIссар. Миннал хIарачат бувайсса бивкIссар Аллагьнал Лу бюхъайкун чIявуну...