Экстремизмалул аслу-гьану

Экстремизмалул аслу-гьану

Экстремизмалул аслу-гьану

ХIакьинусса кьини «экстремизм» тIисса махъ ца куццуй бувчIин буван къахьунссар. Латин мазрая экстремизм тIисса махъ таржума бувайссар «дазурдава ливчусса, хъиннува ххишаласса» тIисса мяъналий. Ялагу «экстремизм» учайссар халкь хIукуматрайн, диндалул кьануннайн ягу сиясатрайн къарши буккан баврин.

Инсаниятрал щалвагу тарихрал мутталий экстремизм диркIссар тIайла дурну миллатрал, бурчул рангирал, мазрал ва социал тагьарданул чулиннай.

Экстремизм цаппара журардайх дачIин бюхъанссар: сиясатралмур, экономикалулмур, миллатралмур ва диндалулмур. Ялагу буссар кIива жура: хIукуматрал дазурдавусса ва хIукуматирттал дянивсса.

Сиясатрал экстремизм – му хIукуматрайсса сиясатрал низам даххана давриву хъиннува радикальныйсса кьяйдарду ишла баву, сайки террор дачин даву.

Экономикалул экстремизм – ччалличулт бухлаган баву, цанна ччисса куццуйсса экономикалул низам дишавриву гуж ишла баву..

Миллатрал экстремизм – миллатирттал дянив энад бутаву, геноцид баву, цалвамур миллат гуж ишла бувну вайминнуяр лавай буллалаву.

Диндалувусса экстремизм – му цамур дин дусса халкьуннал чулухуннай энадшиву дикIаву ягу ца диндалул халкь куннайн ку данди буккаву.

Махъсса ппурттуву хьхьичIун-сса масалану хъанай бур жагьилтал экстремизмалул иширттавун кIункIу шаву. Мунин бувну, ляличIисса журану ккаккан дурну дуссар жагьилтурал экстремизм. Мугу хъанахъиссар жагьилтурал дянив цайминнаяр гужшиву ва муттаэшиву ххуйчулий чIалачIи баву, хIатта гуж баврин ва литIавурттайн биянсса куццуй. Мукунсса пикрирдал лавсъсса жагьилтал бачайссар цивппа ялапар хъанахъисса жяматрал низам лиян дуллай, аькьлу бакъашиву сававну бивкIулия ва дуснакьраягу личIину нигьа къабусайссар.

ХIакьинусса кьини экстремистурал кьюкьравун бувхминнава 80% бур 20 шиная 30-ннийн бияннинсса жагьилтал. АЬФ-лул МВД-лул дурсса статистикалийн бувну, цIанасса чIумал жула хIукуматрай дусса дур 150-нний дирсса экстремистурал ккуранну.

Муданмагу экстремизмалул ишру бачин буван ччиминнал цала ярагъну ишла дувайсса диркIссар дин.

Диндалул кьанунну тIайла дакъа чIалачIи дурну, инсантал бяйкьусса ххуллу бугьан бувайсса бивкIссар. Ми ишру машгьур шаврил агьаммур багьанану ккалли буван бучIир аьвамшиву, элму-кIулши дакъашиву. «Аьвамшивунияр оьккисса азар дакъассар» увкуну бур Исламраву. Мунин бувну, гьарцаманал цала дин балжину, хъирив лавну, дурккусса аьлимтуращал маслихIат бувну дачин дуварча, мунивур дусса жула ва ялун нанисса никирал ххассалшиву.

Жагьилтурал дянив экстремизмалул масала гьаз буллан аьркиншиврул агьамшивруя бувсунни Дагъусттан Республикалул террорданин къарши зузисса комиссиялул жагьилтуращал даву дачин дуллалисса экспертный советрал каялувчи Гъазимахlаммад Мухlумагъазиевлул. «Экстремизмалул иширттавун кlункlу хьусса, хlала бувхсса оьрчlрал оьрму шиная шинайн чlиви хъанай бур. Ттиннин ми бивкlхьурча хъунмасса оьрмулул инсантал, утти экстремизмалул статьялийн бувну бугьлагьими чlявучин бур 20 шинавунмагу къабивсса студентътал» - увкунни экспертнал. «Мугу, ттул пикрилий, бавхlуну бухьунссар экстремизмалул пикрирду Интернетравухчlин нани бувну бушиврущал. Мичча информация ласлай бур 70% бивсса жагьилтурал».

МухIаммад Оьмаров

2026-09-01 (Рабиуль-Авваль 1448 ш.) №9.


Бархъаллал Маллайл шеъри

"Мажму́аьтул-аьша́р" тIисса луттирава. Бишлашиссар луттираву бусса куццуй.   (Дайдихьу хьхьичIмур номерданий)   Ружмарданул чак бувну камилну кьаст дуруна, Цалва-цалва агьлулухь хIалал бити увкуна. Къумамий тархъан бувну душманмий дакьил бувну, Цайва-цайва ялувсса хIакьру тIайла...


Рабиуль-Авваль зурул мажлис

Рабиуль-Авваль зуруй МухIаммад Идавс ﷺ хъун уллай мавлудру дувайсса аьдат дур бусурманнал дянив. Мукунсса мажлис хьунни августрал 24-нний Гъази-Гъумук. Ванил сиптачиталну бувккунни Лакрал райондалул имам ХIабиб Баталов ва райондалул администрация.   Мажлис бувуна паркраву, байбивхьуна...


Хъинсса тIул-тIабиаьтраясса калимарду

Хъинсса тIул-тIабиаьтран хас бувну буссар тамансса, мусил багьасса махъру. Шикку чичинну миннувасса цаппара, гъафлатравун дахьларгсса дакIру кIукIлу хьуну, хъинсса тIуллу дуллан кIункIу дуваншиврул:   МухIаммад Идавсихь ﷺ цIувххуссар: «Бусурманнава цала диндалуву яла узданма...


Заннайн мютIисса кулпат

Кулпатрал оьрмулуву хъунмасса кIану бугьлагьиссар ласнал ва щарссанил дянивсса дакьаврил (гармониялул). Мунил хъунмур биялагу хъаннихьри. Ва макьалалуву бусанну цаппара маслихIатру, кулпат дакьаврил хIалданийн бучIан баву бигьа дуллалисса, цанчирча, мукунсса кулпатраву паракьатшиву, рахIатшиву ва...


Дуклаки оьрчIал нитти-буттан кумагран

ОьрчIру хъуни баву – ца чулуха захIматсса ва жаваблувшиву хъуннасса, вамур чулухагу ххарисса даву дур. Гьарцагу инсаннан ччиссар цала оьрчI-душ талихIрайн бувккун, дурккусса инсан хьуну. Аммарив чIявуминнан мукунсса хьуншиврул ци дуллан аьркинссарив кIулну къабикIай. На хIадур бував дуклаки оьрчIру...