Сафар барз

Сафар барз

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса мурчал ссихI» куну. Ванийну бувчIлай бур аьрабнаву ва ссутнил барз бивкIшиву.

 

 

Ва зурул дуссар цаймигу цIарду – «сафар аль-музаффар», «сафар аль-хайр». Вайннул мяъна – тIайлабацIусса, ххуйсса барз тIиссар. Укунсса цIарду дирзун диркIссар га чIумал сафар зурущал дархIусса оьккисса лишанну хъама ритан дуваншиврул.

Халкьуннал сафар барз оьбаларду, цIуцIавуртту, нааьнарду ва цаймигу бала-мусибатру ликкайсса барзну ккалли бувай. Ва зуруй душ була учин, магьар бишин, сапар бахIин къабучIиссар тIун бикIай. Цаппараннал цIанагу ва зурун мукунсса лишанну дуллай, ва цала агьамсса ишру цайми зурдардий буван махъун бутлан бикIай. Амма ва зурул хъиншивуртту ва хъуншиву цайми зурдардияр чансса дакъассар. Сафар зуруй дурсса эбадат – чакру, дуаьрду ва цаймигу хъинбаларду Заннал кьамул дувайссар цамур чIумал кунма.

МухIаммад Идавсил ﷺ жунна диндалул мяъна лахьхьин дурссар ва оьккисса лишанну батIул дурссар, хаснува сафар зурущал дархIуми. БувчIин бувссар цайнура цирда барча бакъасса чIунну, кьинирду, барзру къабикIайшиву. Инсаннал бувайсса аьмалли бикIайсса хъинсса ягу оьсса. Аллагьнайн ﷻ мютIийну, хъинмур буллай гьан дурсса чIун барачатссар, оьбала-бунагь буллай гьан дурмуниву барча бакъассар.

Кьуръандалуву увкуну буссар: «Инсаннайн бала къаликкайссар так Аллагьнал чичрулийну бакъа…» («Тагъабун» суралул 11-мур аят). ДакIниву иман думанан ва аят гьа хьун аьркинссар жура-журасса лишаннайн, ссихIирчитурайн ва бувчIултрайн вих къахъананшиврул.

МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисраву увкуну бур: «Исламраву бакъассар кIану оьсса лишаннан (ташаум), хьумургу хъиншиврунни увкуну, ххуйсса мяъна дулун аьркинссар (тафаул)» (аль-Бухари).

Цамур хIадисраву тIий бур: «Исламраву кIану бакъассар оьккисса мяъна дулаврин, лелуххантращал, къашайшалтращал ва сафар зурущал дархIусса лишаннан» (аль-Бухари).

Ялагу Идавсил ﷺ увкуссар: «Хъанахъисса иширттавугу, сафар зурувугу, чIемуллал чIурдавугу оьсса лишанну къадикIайссар» (Муслим).

Шинавусса зурдардия МухIаммад Идавсил ﷺ укунсса махъру увкуссар: «Циняв барзру Аллагьналли ﷻ, миннувусса циняв кьинирдугу Аллагьналли».

Цамур хIадисраву Идавсил ﷺ батIул бувну бур сафар зуруй ххуллийн уккан къабучIиссар тIутIаву: «Оьмра (чIивимур хIаж) буван ччимур чIумал бучIиссар» (аль-Бухари). Сафар зуруй ххуллийн буккан къабучIисса бивкIссания, оьмра бувангу ихтияр къадулунссия.

Зурул дайдихьулий укунсса дуаь дуккаван бучIиссар: «Аллагьумма фаррихIна би-духули-с-сафари ва-хтим лана би-ль-хайри ва-з-зафар». Мяъна: «Я Аллагь, сафар зурувун буххаврийну жу ххари бува, ва барз хъиншиврийну ва ххувшаврийну къуртал хьун нясив бува».

Аллагьнал ﷻ жува хIакьсса диндалул ххуллий цIакь буваннав, Исламрайн къаршисса бяйкьавурттая буруччиннав!

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


Алфу ссалам хьуннав...

ТIабибнаха - назму, Заннаха - хIамди, Бунагьрал аьпвуну тIайла дацIаннав. Гъарибсса дакIнива бувккун лавгцири МустIафа Идавсил салават хьуннав.   ХIамдирал Залуннах ХIабибнал иман, ХIимаятраяту цIимилул бутIа – На бигьай ccиxIpyгy циняв санаъри, Аьрщарал Залуннайн ссаламну...


Таваккулданул даража

КIулну бикIияра, Аллагьнал ﷻ хьхьичI бакъассар тавакулдануяр лахъсса даража. Аллагьнайн ﷻ таваккул бувтун, Заннал бувсса хIукмурдайн мютIину, цала циняв ишру Аллагьнайн ﷻ тапшур бувну, кьадардания рязину умари цала дин цIакь дурма. Таваккулданий аьй дувайманал диндалий аьй дуллалиссар. Таваккул...


Мяърипат ва тарбия

Ххуйсса хасият, тIул-тIабиаьт, адав дуну оьрчI, душ тарбия баву – му хъанахъиссар буттал цалва авладран дуллалисса хъинну кьимат лавайсса зат. Мукунсса тарбия дулаврил гьануну хьун аьркинссар жулва оьрчIру чIивину бунава мий хъуни хъанахъиссаксса минная инсаншиву дусса, хасият ххуйсса халкь...


КьюлтIмур кIул бан шайссарив?

ЦIанасса чIумал цаппара инсантал цукунсса бунугу балаллувун ягу захIматшивурттавун багьсса чIумал, аькьлу бухлавгсса кунма, му захIматшиврува ххассал хьуншиврул бикъавсса кIану къабитай: духтуртурачIан лагай, хIакимтурачIан бияй, битай лахъисса сапарду, жура-журасса дару-сававру ишла дуллан бикIай....


Бунагьру багъишла битайсса кьини

Зуль-ХIижжалул 9-мур кьини – Аьрафа (Аьрафат) кьинири. Му кьини хIажитал «Аьрафа» тIисса даралуву бикIайссар. Аьрафа кьини азарва «Кьулгьу» («Аль-Ихляс») бувккуну хъинссар. Мукун буккайманал циняв бунагьру багъишла битантIиссар куну бур...